નારી બલવતી કાસ્તિ યા નૌ નાશં કરિષ્યતિ । ન બિભીવઃ સ્ત્રિયઃ કામં ત્રૈલોક્યે સચરાચરે
'ત્રણેય લોકમાં, ચલ-અચલમાં, એવી કઈ સ્ત્રી છે જે અમને નાશ કરી શકે? અમને સ્ત્રીઓથી કોઈ ભય નથી.'
અવધ્યૌ ભ્રાતરૌ સ્યાતાં નરેભ્યઃ પઙ્કજોદ્ભવ । ભયં ન સ્ત્રીજનેભ્યશ્ચ સ્વભાવાદબલા હિ સા
'પંકજમાંથી જન્મેલા, અમે બંને ભાઈઓ માણસો માટે અવિનાશી બનીએ; સ્ત્રીઓથી તો અમને કોઈ ભય નથી, કેમ કે તે સ્વભાવથી જ કમજોર છે.'
વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ શ્રુત્વા તયોર્વાક્યં પ્રદદૌ વાઞ્છિતં વરમ્ । બ્રહ્મા પ્રસન્નમનસા જગામાથ સ્વમાલયમ્
વ્યાસ કહે છે: બંનેના શબ્દો સાંભળીને, બ્રહ્માએ પ્રસન્ન મનથી ઇચ્છિત વર આપ્યો અને પછી પોતાના ઘર ગયા.
ગતેઽથ ભવને તસ્મિન્દાનવૌ સ્વગૃહં ગતૌ । ભૃગું પુરોહિતં કૃત્વા ચક્રતુઃ પૂજનં તદા
બ્રહ્મા પોતાના મહેલમાં ગયા પછી, બંને દાનવો પોતાના ઘરમાં ગયા, ભૃગુને પુરોહિત બનાવ્યો અને પૂજન કર્યું.
શુભે દિને સુનક્ષત્રે જાતરૂપમયં શુભમ્ । કૃત્વા સિંહાસનં દિવ્યં રાજ્યાર્થં પ્રદદૌ મુનિઃ
શુભ દિવસે અને શુભ નક્ષત્રમાં, ઋષિએ શુદ્ધ સોનાનું સુંદર સિંહાસન બનાવ્યું અને રાજસિંહાસન તરીકે આપી દીધું.
શુમ્ભાય જ્યેષ્ઠભૂતાય દદૌ રાજ્યાસનં શુભમ્ । સેવનાર્થં તદૈવાશુ સમ્પ્રાપ્તા દાનવોત્તમાઃ
ઋષિએ એ શુભ સિંહાસન શ્રેષ્ઠ અને મોટાભાઈ શુંભને આપ્યું. ત્યારબાદ દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ઘણા દાનવો તેની સેવા માટે તરત આવી ગયા.
ચણ્ડમુણ્ડૌ મહાવીરૌ ભ્રાતરૌ બલદર્પિતૌ । સમ્પ્રાપ્તૌ સૈન્યસંયુક્તૌ રથવાજિગજાન્વિતૌ
ચંડ અને મુંડ, બંને શક્તિશાળી અને અભિમાની ભાઈઓ, પોતપોતાની સેના, રથ, ઘોડા અને હાથીઓ સાથે ત્યાં આવ્યા.
ધૂમ્રલોચનનામા ચ તદ્રૂપશ્ચણ્ડવિક્રમઃ । શુમ્ભઞ્ચ ભૂપતિં શ્રુત્વા તદાગાદ્બલસંયુતઃ
ધૂમ્રલોચન નામનો, ભયાનક રૂપ અને પરાક્રમ ધરાવતો, શુંભ રાજા બન્યો છે એમ સાંભળી પોતાના સેનાપતિઓ સાથે ત્યાં પહોંચ્યો.
રક્તબીજસ્તથા શૂરો વરદાનબલાધિકઃ । અક્ષૌહિણીભ્યાં સંયુક્તસ્તત્રૈવાગત્ય સઙ્ગતઃ
રક્તબીજ પણ, જે વરદાનના બળે વધુ શક્તિશાળી અને પરાક્રમી હતો, બે વિશાળ સેનાઓ સાથે ત્યાં આવી જોડાયો.
તસ્યૈકં કારણં રાજન્ સંગ્રામે યુધ્યતઃ સદા । દેહાદ્રુધિરસમ્પાતસ્તસ્ય શસ્ત્રાહતસ્ય ચ
હે રાજા, એ હંમેશા યુદ્ધમાં લડતો અને એક અનોખું કારણ હતું: જ્યારે પણ તેના શરીર પર શસ્ત્રથી ઘા પડતો, ત્યારે તેના શરીરમાંથી લોહી વહેતું.
જાયતે ચ યદા ભૂમાવુત્પદ્યન્તે હ્યનેકશઃ । તાદૃશાઃ પુરુષાઃ ક્રૂરા બહવઃ શસ્ત્રપાણયઃ
અને જ્યારે એ લોહી જમીન પર પડતું, ત્યારે એમાંથી અનેક ભયાનક અને શસ્ત્રધારી પુરુષો ઊભા થતા.
સમ્ભવન્તિ તદાકારાસ્તદ્રૂપાસ્તત્પરાક્રમાઃ । યુદ્ધં પુનસ્તે કુર્વન્તિ પુરુષા રક્તસમ્ભવાઃ
એ પુરુષો પણ એના જેવું જ રૂપ, સ્વરૂપ અને પરાક્રમ ધરાવતા અને ફરીથી યુદ્ધ કરવા લાગતા, કારણ કે તેઓ એના લોહીમાંથી જન્મેલા હતા.
અતઃ સોઽપિ મહાવીર્યઃ સંગ્રામેઽતીવ દુર્જયઃ । અવધ્યઃ સર્વભૂતાનાં રક્તબીજો મહાસુરઃ
આ કારણે રક્તબીજ બહુ જ શક્તિશાળી અને યુદ્ધમાં અતિ દુર્જય હતો; એ મહાસુરા બધા જીવ માટે અજય હતો.
અન્યે ચ બહવઃ શૂરાશ્ચતુરઙ્ગસમન્વિતાઃ । શુમ્ભઞ્ચ નૃપતિં મત્વા બભૂવુસ્તસ્ય સેવકાઃ
બીજા પણ ઘણા પરાક્રમી યોદ્ધાઓ, ચાર પ્રકારની સેના સાથે, શુંભને પોતાનો રાજા માનીને તેની સેવા માટે જોડાયા.
અસંખ્યાતા તદા જાતા સેના શુમ્ભનિશુમ્ભયોઃ । પૃથિવ્યાઃ સકલં રાજ્યં ગૃહીતં બલવત્તયા
ત્યારે શુંભ અને નિશુંભ માટે અનગણિત સેનાઓ ઉભી થઈ અને તેમની શક્તિથી આખી ધરતીનું રાજ્ય કબજે કરી લીધું.
સેનાયોગં તદા કૃત્વા નિશુમ્ભઃ પરવીરહા । જગામ તરસા સ્વર્ગે શચીપતિજયાય ચ
પછી પરશત્રુઓના વિનાશક નિશુંભે પોતાની સેના એકઠી કરી અને ઝડપથી સ્વર્ગમાં શચીપતિને જીતવા ગયો.
ચકારાસૌ મહાયુદ્ધં લોકપાલૈઃ સમન્તતઃ । વૃત્રહા વજ્રપાતેન તાડયામાસ વક્ષસિ
એણે ચારે બાજુથી લોકપાલો સાથે મહાયુદ્ધ કર્યું અને વજ્રધારી ઇન્દ્રે તેને છાતીમાં વજ્રથી ઘા કર્યો.
સ વજ્રાભિહતો ભૂમૌ પપાત દાનવાનુજઃ । ભગ્નં બલં તદા તસ્ય નિશુમ્ભસ્ય મહાત્મનઃ
વજ્રના ઘા થી દાનવોનો નાનો ભાઈ જમીન પર પડી ગયો અને એ સમયે મહાત્મા નિશુંભની સેના તૂટી પડી.
ભ્રાતરં મૂર્ચ્છિતં શ્રુત્વા શુમ્ભઃ પરબલાર્દનઃ । તત્રાગત્ય સુરાન્મર્વાંસ્તાડયામાસ સાયકૈઃ
ભાઈ બેભાન થયો છે એમ સાંભળી, શુંભ, દુશ્મન સેનાનો વિનાશક, ત્યાં આવીને દેવો અને મારુતો પર બાણ વરસાવ્યા.
કૃતં યુદ્ધં મહત્તેન શુમ્ભેનાક્લિષ્ટકર્મણા । નિર્જિતાસ્તુ સુરાઃ સર્વે સેન્દ્રાઃ પાલાશ્ચ સર્વશઃ
શુંભે, જેનાં કાર્યો સહેલાઈથી થતા, મહાન યુદ્ધ કર્યું અને બધા દેવો, ઇન્દ્ર સહિત, તથા બધા લોકપાલો તેના હાથમાં હારી ગયા.
ઐન્દ્રં પદં તદા તેન ગૃહીતં બલવત્તયા । કલ્પપાદપસંયુક્તં કામધેનુસમન્વિતમ્
ત્યારે એણે બળપૂર્વક ઇન્દ્રનું સિંહાસન, કલ્પવૃક્ષ અને કામધેનુ પણ કબજે કરી લીધી.
ત્રૈલોક્યં યજ્ઞભાગાશ્ચ હૃતાસ્તેન મહાત્મના । નન્દનં ચ વનં પ્રાપ્ય મુદિતોઽભૂન્મહાસુરઃ
એ મહાત્મા અસુરે ત્રિલોકી અને યજ્ઞના ભાગ પણ લઈ લીધા, અને નંદનવન પ્રાપ્ત કરીને આનંદિત થયો.
સુધાયાશ્ચૈવ પાનેન સુખમાપ મહાસુરઃ । કુબેરં સ ચ નિર્જિત્ય તસ્ય રાજ્યં ચકાર હ
સુધાનું પાન કરીને એ મહાન અસુરે આનંદ મેળવ્યો; તેણે કુબેરને હરાવીને તેનું રાજ્ય પોતે ચલાવ્યું.
અધિકારં તથા ભાનોઃ શશિનશ્ચ ચકાર હ । યમઞ્ચૈવ વિનિર્જિત્ય જગ્રાહ તત્પદં તથા
પછી તેણે સૂર્ય અને ચંદ્ર પર પણ અધિકાર જમાવ્યો; યમને હરાવીને તેનું સ્થાન પણ પોતે લઈ લીધું.
વરુણસ્ય તથા રાજ્યં ચકાર વહ્નિકર્મ ચ । વાયોઃ કાર્યં નિશુમ્ભશ્ચ ચકાર સ્વબલાન્વિતઃ
પછી તેણે વરુણનું રાજ્ય સંભાળ્યું અને અગ્નિના કામો પણ કર્યા; નિશુંભે પોતાની શક્તિથી વાયુના કાર્યો પણ કર્યા.
તતો દેવા વિનિર્ધૂતા હૃતરાજ્યા હૃતશ્રિયઃ । સન્ત્યજ્ય નન્દનં સર્વે નિર્યયુર્ગિરિગહ્વરે
પછી દેવતાઓ પોતાનું રાજ્ય અને વૈભવ ગુમાવી બેઠા; બધા નંદનવન છોડી પર્વતોની ગુફાઓમાં ચાલ્યા ગયા.
હૃતાધિકારાસ્તે સર્વે બભ્રમુર્વિજને વને । નિરાલમ્બા નિરાધારા નિસ્તેજસ્કા નિરાયુધાઃ
સૌએ પોતાનો અધિકાર ગુમાવ્યો અને નિરજન જંગલમાં સહારો વિના, આશ્રય વિના, શક્તિહીન અને શસ્ત્રવિહોણા થઈ ભટક્યા.
વિચેરુરમરાઃ સર્વે પર્વતાનાં ગુહાસુ ચ । ઉદ્યાનેષુ ચ શૂન્યેષુ નદીનાં ગહ્વરેષુ ચ
બધા અમર દેવતાઓ પર્વતોની ગુફાઓમાં, સુનસાન બગીચાઓમાં અને નદીઓના ઊંડાણમાં ફરતા રહ્યા.
ન પ્રાપુસ્તે સુખં વાપિ સ્થાનભ્રષ્ટા વિચેતસઃ । લોકપાલા મહારાજ દૈવાધીનં સુખં કિલ
પદ ગુમાવી અને મનથી ગૂંચવાયા હોવાથી તેઓ સુખ મેળવી શક્યા નહીં; હે મહારાજ, લોકપાલોનું સુખ પણ કિસ્મત પર જ આધાર રાખે છે.
બલવન્તો મહાભાગા બહુજ્ઞા ધનસંયુતાઃ । કાલે દુઃખં તથા દૈન્યમાપ્નુવન્તિ નરાધિપ
હે મનુષ્યોના રાજા, જેઓ બળવાન, ભાગ્યશાળી, જ્ઞાની અને ધનવાન હોય છે, તેઓ પણ ક્યારેક દુઃખ અને દયન્ય અનુભવે છે.