વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય પ્રબુદ્ધૌ તૌ સમાહિતૌ । પ્રદક્ષિણક્રિયાં કૃત્વા પ્રણામં ચક્રતુસ્તદા
વ્યાસ કહે છે: બ્રહ્માના શબ્દો સાંભળીને, બંને જાગ્યા, મન એકાગ્ર કર્યું, બ્રહ્માની પરિક્રમા કરી, અને નમસ્કાર કર્યો.
દણ્ડવત્પ્રણિપાતઞ્ચ કૃત્વા તૌ દુર્બલાકૃતી । ઊચતુર્મધુરાં વાચં દીનૌ ગદ્ગદયા ગિરા
દંડવત નમન કર્યા પછી, બંને કમજોતીથી, વિનમ્ર અને મીઠી વાણીમાં, કંપતી અવાજે વાત કરી.
દેવદેવ દયાસિન્ધો ભક્તાનામભયપ્રદ । અમરત્વઞ્ચ નૌ બ્રહ્મન્દેહિ તુષ્ટોઽસિ ચેદ્વિભો
'દેવોના દેવ, દયાનો સાગર, ભક્તોને નિર્ભયતા આપનાર, જો તમે પ્રસન્ન હો, તો બ્રહ્માંડમાં અમને અમરતા આપો.'
મરણાદપરં કિઞ્ચિદ્ભયં નાસ્તિ ધરાતલે । તસ્માદ્ભયાચ્ચ સન્ત્રસ્તૌ યુષ્માકં શરણં ગતૌ
'પૃથ્વી પર મૃત્યુથી મોટું બીજું કોઈ ભય નથી; એ ભયથી ડરાઈને અમે તમારી શરણમાં આવ્યા છીએ.'
ત્રાહિ ત્વં દેવદેવેશ જગત્કર્તઃ ક્ષમાનિધે । પરિસ્ફોટય વિશ્વાત્મન્ સદ્યો મરણજં ભયમ્
'દેવોના સ્વામી, જગતના સર્જનહાર, ક્ષમાનો સાગર, અમને રક્ષા કરો; વિશ્વના આત્મા, તરત મૃત્યુના ભયને દૂર કરો.'
બ્રહ્મોવાચ કિમિદં પ્રાર્થનીયં વો વિપરીતં તુ સર્વથા । અદેયં સર્વથા સર્વૈઃ સર્વેભ્યો ભુવનત્રયે
બ્રહ્મા કહે છે: 'તમારી આ વિનંતી તો સર્વ રીતે વિરુદ્ધ છે; ત્રણેય લોકમાં કોઈને પણ એ વર આપી શકાય તેમ નથી.'
જાતસ્ય હિ ધ્રુવો મૃત્યુર્ધ્રુવં જન્મ મૃતસ્ય ચ । મર્યાદા વિહિતા લોકે પૂર્વં વિશ્વકૃતા કિલ
'જેમ જન્મેલા માટે મૃત્યુ નિશ્ચિત છે, તેમ મરેલા માટે જન્મ પણ નિશ્ચિત છે; આ સીમા જગતમાં વિશ્વકર્તાએ પહેલેથી જ નક્કી કરી છે.'
મર્તવ્યં સર્વથા સર્વૈઃ પ્રાણિભિર્નાત્ર સંશયઃ । અન્યં પ્રાર્થયતં કામં દદામિ યચ્ચ વાઞ્છિતમ્
'બધા જીવોને મૃત્યુ આવવાનું છે, તેમાં કોઈ સંશય નથી; બીજું કોઈ વર માંગો, જે ઇચ્છો તે આપું.'
વ્યાસ ઉવાચ તદાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય સુવિમૃશ્ય ચ દાનવૌ । ઊચતુઃ પ્રણિપત્યાથ બ્રહ્માણં પુરતઃ સ્થિતમ્
વ્યાસ કહે છે: બ્રહ્માના શબ્દો સાંભળીને અને સારી રીતે વિચારી, બંને દાનવો નમન કરી, બ્રહ્મા સામે ઊભા રહીને વાત કરી.
પુરુષૈરમરાદ્યૈશ્ચ માનવૈર્મૃગપક્ષિભિઃ । અવધ્યત્વં કૃપાસિન્ધો દેહિ નૌ વાઞ્છિતં વરમ્
'માણસો, દેવો, પશુ અને પક્ષીઓથી અમને કોઈ મારી ન શકે, દયાના સાગર, એ ઇચ્છિત વર અમને આપો.'
નારી બલવતી કાસ્તિ યા નૌ નાશં કરિષ્યતિ । ન બિભીવઃ સ્ત્રિયઃ કામં ત્રૈલોક્યે સચરાચરે
'ત્રણેય લોકમાં, ચલ-અચલમાં, એવી કઈ સ્ત્રી છે જે અમને નાશ કરી શકે? અમને સ્ત્રીઓથી કોઈ ભય નથી.'
અવધ્યૌ ભ્રાતરૌ સ્યાતાં નરેભ્યઃ પઙ્કજોદ્ભવ । ભયં ન સ્ત્રીજનેભ્યશ્ચ સ્વભાવાદબલા હિ સા
'પંકજમાંથી જન્મેલા, અમે બંને ભાઈઓ માણસો માટે અવિનાશી બનીએ; સ્ત્રીઓથી તો અમને કોઈ ભય નથી, કેમ કે તે સ્વભાવથી જ કમજોર છે.'
વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ શ્રુત્વા તયોર્વાક્યં પ્રદદૌ વાઞ્છિતં વરમ્ । બ્રહ્મા પ્રસન્નમનસા જગામાથ સ્વમાલયમ્
વ્યાસ કહે છે: બંનેના શબ્દો સાંભળીને, બ્રહ્માએ પ્રસન્ન મનથી ઇચ્છિત વર આપ્યો અને પછી પોતાના ઘર ગયા.
ગતેઽથ ભવને તસ્મિન્દાનવૌ સ્વગૃહં ગતૌ । ભૃગું પુરોહિતં કૃત્વા ચક્રતુઃ પૂજનં તદા
બ્રહ્મા પોતાના મહેલમાં ગયા પછી, બંને દાનવો પોતાના ઘરમાં ગયા, ભૃગુને પુરોહિત બનાવ્યો અને પૂજન કર્યું.
શુભે દિને સુનક્ષત્રે જાતરૂપમયં શુભમ્ । કૃત્વા સિંહાસનં દિવ્યં રાજ્યાર્થં પ્રદદૌ મુનિઃ
શુભ દિવસે અને શુભ નક્ષત્રમાં, ઋષિએ શુદ્ધ સોનાનું સુંદર સિંહાસન બનાવ્યું અને રાજસિંહાસન તરીકે આપી દીધું.
શુમ્ભાય જ્યેષ્ઠભૂતાય દદૌ રાજ્યાસનં શુભમ્ । સેવનાર્થં તદૈવાશુ સમ્પ્રાપ્તા દાનવોત્તમાઃ
ઋષિએ એ શુભ સિંહાસન શ્રેષ્ઠ અને મોટાભાઈ શુંભને આપ્યું. ત્યારબાદ દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ઘણા દાનવો તેની સેવા માટે તરત આવી ગયા.
ચણ્ડમુણ્ડૌ મહાવીરૌ ભ્રાતરૌ બલદર્પિતૌ । સમ્પ્રાપ્તૌ સૈન્યસંયુક્તૌ રથવાજિગજાન્વિતૌ
ચંડ અને મુંડ, બંને શક્તિશાળી અને અભિમાની ભાઈઓ, પોતપોતાની સેના, રથ, ઘોડા અને હાથીઓ સાથે ત્યાં આવ્યા.
ધૂમ્રલોચનનામા ચ તદ્રૂપશ્ચણ્ડવિક્રમઃ । શુમ્ભઞ્ચ ભૂપતિં શ્રુત્વા તદાગાદ્બલસંયુતઃ
ધૂમ્રલોચન નામનો, ભયાનક રૂપ અને પરાક્રમ ધરાવતો, શુંભ રાજા બન્યો છે એમ સાંભળી પોતાના સેનાપતિઓ સાથે ત્યાં પહોંચ્યો.
રક્તબીજસ્તથા શૂરો વરદાનબલાધિકઃ । અક્ષૌહિણીભ્યાં સંયુક્તસ્તત્રૈવાગત્ય સઙ્ગતઃ
રક્તબીજ પણ, જે વરદાનના બળે વધુ શક્તિશાળી અને પરાક્રમી હતો, બે વિશાળ સેનાઓ સાથે ત્યાં આવી જોડાયો.
તસ્યૈકં કારણં રાજન્ સંગ્રામે યુધ્યતઃ સદા । દેહાદ્રુધિરસમ્પાતસ્તસ્ય શસ્ત્રાહતસ્ય ચ
હે રાજા, એ હંમેશા યુદ્ધમાં લડતો અને એક અનોખું કારણ હતું: જ્યારે પણ તેના શરીર પર શસ્ત્રથી ઘા પડતો, ત્યારે તેના શરીરમાંથી લોહી વહેતું.
જાયતે ચ યદા ભૂમાવુત્પદ્યન્તે હ્યનેકશઃ । તાદૃશાઃ પુરુષાઃ ક્રૂરા બહવઃ શસ્ત્રપાણયઃ
અને જ્યારે એ લોહી જમીન પર પડતું, ત્યારે એમાંથી અનેક ભયાનક અને શસ્ત્રધારી પુરુષો ઊભા થતા.
સમ્ભવન્તિ તદાકારાસ્તદ્રૂપાસ્તત્પરાક્રમાઃ । યુદ્ધં પુનસ્તે કુર્વન્તિ પુરુષા રક્તસમ્ભવાઃ
એ પુરુષો પણ એના જેવું જ રૂપ, સ્વરૂપ અને પરાક્રમ ધરાવતા અને ફરીથી યુદ્ધ કરવા લાગતા, કારણ કે તેઓ એના લોહીમાંથી જન્મેલા હતા.
અતઃ સોઽપિ મહાવીર્યઃ સંગ્રામેઽતીવ દુર્જયઃ । અવધ્યઃ સર્વભૂતાનાં રક્તબીજો મહાસુરઃ
આ કારણે રક્તબીજ બહુ જ શક્તિશાળી અને યુદ્ધમાં અતિ દુર્જય હતો; એ મહાસુરા બધા જીવ માટે અજય હતો.
અન્યે ચ બહવઃ શૂરાશ્ચતુરઙ્ગસમન્વિતાઃ । શુમ્ભઞ્ચ નૃપતિં મત્વા બભૂવુસ્તસ્ય સેવકાઃ
બીજા પણ ઘણા પરાક્રમી યોદ્ધાઓ, ચાર પ્રકારની સેના સાથે, શુંભને પોતાનો રાજા માનીને તેની સેવા માટે જોડાયા.
અસંખ્યાતા તદા જાતા સેના શુમ્ભનિશુમ્ભયોઃ । પૃથિવ્યાઃ સકલં રાજ્યં ગૃહીતં બલવત્તયા
ત્યારે શુંભ અને નિશુંભ માટે અનગણિત સેનાઓ ઉભી થઈ અને તેમની શક્તિથી આખી ધરતીનું રાજ્ય કબજે કરી લીધું.
સેનાયોગં તદા કૃત્વા નિશુમ્ભઃ પરવીરહા । જગામ તરસા સ્વર્ગે શચીપતિજયાય ચ
પછી પરશત્રુઓના વિનાશક નિશુંભે પોતાની સેના એકઠી કરી અને ઝડપથી સ્વર્ગમાં શચીપતિને જીતવા ગયો.
ચકારાસૌ મહાયુદ્ધં લોકપાલૈઃ સમન્તતઃ । વૃત્રહા વજ્રપાતેન તાડયામાસ વક્ષસિ
એણે ચારે બાજુથી લોકપાલો સાથે મહાયુદ્ધ કર્યું અને વજ્રધારી ઇન્દ્રે તેને છાતીમાં વજ્રથી ઘા કર્યો.
સ વજ્રાભિહતો ભૂમૌ પપાત દાનવાનુજઃ । ભગ્નં બલં તદા તસ્ય નિશુમ્ભસ્ય મહાત્મનઃ
વજ્રના ઘા થી દાનવોનો નાનો ભાઈ જમીન પર પડી ગયો અને એ સમયે મહાત્મા નિશુંભની સેના તૂટી પડી.
ભ્રાતરં મૂર્ચ્છિતં શ્રુત્વા શુમ્ભઃ પરબલાર્દનઃ । તત્રાગત્ય સુરાન્મર્વાંસ્તાડયામાસ સાયકૈઃ
ભાઈ બેભાન થયો છે એમ સાંભળી, શુંભ, દુશ્મન સેનાનો વિનાશક, ત્યાં આવીને દેવો અને મારુતો પર બાણ વરસાવ્યા.
કૃતં યુદ્ધં મહત્તેન શુમ્ભેનાક્લિષ્ટકર્મણા । નિર્જિતાસ્તુ સુરાઃ સર્વે સેન્દ્રાઃ પાલાશ્ચ સર્વશઃ
શુંભે, જેનાં કાર્યો સહેલાઈથી થતા, મહાન યુદ્ધ કર્યું અને બધા દેવો, ઇન્દ્ર સહિત, તથા બધા લોકપાલો તેના હાથમાં હારી ગયા.