તાન્નિહત્ય સુરાણાં સા જહાર ભયમુત્તમમ્ । સ્તુતા સમ્પૂજિતા દેવૈર્ગિરૌ હેમાચલે શુભે
તેમને માર્યા પછી, દેવીએ દેવતાઓનો સૌથી મોટો ભય દૂર કર્યો; અને દેવતાઓએ પવિત્ર સુવર્ણ પર્વત પર દેવીની સ્તુતિ અને પૂજા કરી.
રાજોવાચ કાવેતાવસુરાવાદૌ કથં તૌ બલિનાં વરૌ । કેન સંસ્થાપિતૌ ચેહ સ્ત્રીવધ્યત્વં કુતો ગતૌ
રાજાએ પૂછ્યું: આ બે દાનવો પહેલા કોણ હતા અને કેવી રીતે સૌથી શક્તિશાળી બન્યા? કોણે તેમને અહીં સ્થાપિત કર્યા અને સ્ત્રીના હાથથી કેવી રીતે મારાયા?
તપસા વરદાનેન કસ્ય જાતૌ મહાબલૌ । કથઞ્ચ નિહતૌ સર્વં કથયસ્વ સવિસ્તરમ્
કwhose તપસ્યા કે વરદાનથી તેઓ એટલા મહાબલી બન્યા? અને કેવી રીતે મારાયા? બધું વિગતે કહો.
વ્યાસ ઉવાચ શૃણુ રાજન્કથાં દિવ્યાં સર્વપાપપ્રણાશિનીમ્ । દેવ્યાશ્ચરિતસંયુક્તાં સર્વાર્થફલદાં શુભામ્
વ્યાસે કહ્યું: રાજા, આ દિવ્ય કથા સાંભળો, જે બધા પાપોનો નાશ કરે છે, દેવીના કૃત્યોથી ભરેલી છે અને સર્વ ઇચ્છિત ફળ આપે છે.
પુરા શુમ્ભનિશુમ્ભૌ દ્વાવસુરૌ ભૂમિમણ્ડલે । પાતાલતશ્ચ સમ્પ્રાપ્તૌ ભ્રાતરૌ શુભદર્શનૌ
કોઈક સમય, શુંભ અને નિશુંભ, બે દાનવો, પાતાળમાંથી પૃથ્વી પર આવ્યા, શુભ દેખાવવાળા ભાઈઓ.
તૌ પ્રાપ્તયૌવનૌ ચૈવ ચેરતુસ્તપ ઉત્તમમ્ । અન્નોદકં પરિત્યજ્ય પુષ્કરે લોકપાવને
યૌવનમાં પહોંચીને, તેઓ પુષ્કર, જે લોકને પવિત્ર કરે છે, ત્યાં શ્રેષ્ઠ તપસ્યા કરવા લાગ્યા, અને અન્ન-પાણીનો ત્યાગ કર્યો.
વર્ષાણામયુતં યાવદ્યોગવિદ્યાપરાયણૌ । એકત્રૈવાસનં કૃત્વા તેપાતે પરમં તપઃ
દસ હજાર વર્ષ સુધી, યોગ અને જ્ઞાનમાં તત્પર રહી, બંને એક જ આસન પર બેઠા રહીને ઊંચી તપસ્યા કરી.
તયોસ્તુષ્ટોઽભવદ્ બ્રહ્મા સર્વલોકપિતામહઃ । તત્રાગતશ્ચ ભગવાનારુહ્ય વરટાપતિમ્
બંને pleased થયા, ત્યારે સર્વલોકના પિતામહ બ્રહ્મા, પર્વતોના રાજા પર આરૂઢ થઈ, ત્યાં આવ્યા.
તાવુભૌ ચ જગત્સ્રષ્ટા દૃષ્ટ્વા ધ્યાનપરૌ સ્થિતૌ । ઉત્તિષ્ઠત મહાભાગૌ તુષ્ટોઽહં તપસા કિલ
જગતના સર્જનહાર બંનેને ધ્યાનમાં લીન જોઈ, બ્રહ્માએ કહ્યું: 'ઉઠો, મહાભાગ્યશાળી, હું તમારી તપસ્યાથી ખૂબ ખુશ છું.'
વાઞ્છિતં વાં વરં કામં દદામિ બ્રુવતામિહ । કામદોઽહં સમાયાતો દૃષ્ટ્વા વાં તપસો બલમ્
'તમને જે ઇચ્છિત વર માંગવો હોય, અહીં કહો; હું ઇચ્છા પૂરી કરનારો છું, તમારી તપસ્યાનો બલ જોઈને આવ્યો છું.'
વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય પ્રબુદ્ધૌ તૌ સમાહિતૌ । પ્રદક્ષિણક્રિયાં કૃત્વા પ્રણામં ચક્રતુસ્તદા
વ્યાસ કહે છે: બ્રહ્માના શબ્દો સાંભળીને, બંને જાગ્યા, મન એકાગ્ર કર્યું, બ્રહ્માની પરિક્રમા કરી, અને નમસ્કાર કર્યો.
દણ્ડવત્પ્રણિપાતઞ્ચ કૃત્વા તૌ દુર્બલાકૃતી । ઊચતુર્મધુરાં વાચં દીનૌ ગદ્ગદયા ગિરા
દંડવત નમન કર્યા પછી, બંને કમજોતીથી, વિનમ્ર અને મીઠી વાણીમાં, કંપતી અવાજે વાત કરી.
દેવદેવ દયાસિન્ધો ભક્તાનામભયપ્રદ । અમરત્વઞ્ચ નૌ બ્રહ્મન્દેહિ તુષ્ટોઽસિ ચેદ્વિભો
'દેવોના દેવ, દયાનો સાગર, ભક્તોને નિર્ભયતા આપનાર, જો તમે પ્રસન્ન હો, તો બ્રહ્માંડમાં અમને અમરતા આપો.'
મરણાદપરં કિઞ્ચિદ્ભયં નાસ્તિ ધરાતલે । તસ્માદ્ભયાચ્ચ સન્ત્રસ્તૌ યુષ્માકં શરણં ગતૌ
'પૃથ્વી પર મૃત્યુથી મોટું બીજું કોઈ ભય નથી; એ ભયથી ડરાઈને અમે તમારી શરણમાં આવ્યા છીએ.'
ત્રાહિ ત્વં દેવદેવેશ જગત્કર્તઃ ક્ષમાનિધે । પરિસ્ફોટય વિશ્વાત્મન્ સદ્યો મરણજં ભયમ્
'દેવોના સ્વામી, જગતના સર્જનહાર, ક્ષમાનો સાગર, અમને રક્ષા કરો; વિશ્વના આત્મા, તરત મૃત્યુના ભયને દૂર કરો.'
બ્રહ્મોવાચ કિમિદં પ્રાર્થનીયં વો વિપરીતં તુ સર્વથા । અદેયં સર્વથા સર્વૈઃ સર્વેભ્યો ભુવનત્રયે
બ્રહ્મા કહે છે: 'તમારી આ વિનંતી તો સર્વ રીતે વિરુદ્ધ છે; ત્રણેય લોકમાં કોઈને પણ એ વર આપી શકાય તેમ નથી.'
જાતસ્ય હિ ધ્રુવો મૃત્યુર્ધ્રુવં જન્મ મૃતસ્ય ચ । મર્યાદા વિહિતા લોકે પૂર્વં વિશ્વકૃતા કિલ
'જેમ જન્મેલા માટે મૃત્યુ નિશ્ચિત છે, તેમ મરેલા માટે જન્મ પણ નિશ્ચિત છે; આ સીમા જગતમાં વિશ્વકર્તાએ પહેલેથી જ નક્કી કરી છે.'
મર્તવ્યં સર્વથા સર્વૈઃ પ્રાણિભિર્નાત્ર સંશયઃ । અન્યં પ્રાર્થયતં કામં દદામિ યચ્ચ વાઞ્છિતમ્
'બધા જીવોને મૃત્યુ આવવાનું છે, તેમાં કોઈ સંશય નથી; બીજું કોઈ વર માંગો, જે ઇચ્છો તે આપું.'
વ્યાસ ઉવાચ તદાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય સુવિમૃશ્ય ચ દાનવૌ । ઊચતુઃ પ્રણિપત્યાથ બ્રહ્માણં પુરતઃ સ્થિતમ્
વ્યાસ કહે છે: બ્રહ્માના શબ્દો સાંભળીને અને સારી રીતે વિચારી, બંને દાનવો નમન કરી, બ્રહ્મા સામે ઊભા રહીને વાત કરી.
પુરુષૈરમરાદ્યૈશ્ચ માનવૈર્મૃગપક્ષિભિઃ । અવધ્યત્વં કૃપાસિન્ધો દેહિ નૌ વાઞ્છિતં વરમ્
'માણસો, દેવો, પશુ અને પક્ષીઓથી અમને કોઈ મારી ન શકે, દયાના સાગર, એ ઇચ્છિત વર અમને આપો.'
નારી બલવતી કાસ્તિ યા નૌ નાશં કરિષ્યતિ । ન બિભીવઃ સ્ત્રિયઃ કામં ત્રૈલોક્યે સચરાચરે
'ત્રણેય લોકમાં, ચલ-અચલમાં, એવી કઈ સ્ત્રી છે જે અમને નાશ કરી શકે? અમને સ્ત્રીઓથી કોઈ ભય નથી.'
અવધ્યૌ ભ્રાતરૌ સ્યાતાં નરેભ્યઃ પઙ્કજોદ્ભવ । ભયં ન સ્ત્રીજનેભ્યશ્ચ સ્વભાવાદબલા હિ સા
'પંકજમાંથી જન્મેલા, અમે બંને ભાઈઓ માણસો માટે અવિનાશી બનીએ; સ્ત્રીઓથી તો અમને કોઈ ભય નથી, કેમ કે તે સ્વભાવથી જ કમજોર છે.'
વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ શ્રુત્વા તયોર્વાક્યં પ્રદદૌ વાઞ્છિતં વરમ્ । બ્રહ્મા પ્રસન્નમનસા જગામાથ સ્વમાલયમ્
વ્યાસ કહે છે: બંનેના શબ્દો સાંભળીને, બ્રહ્માએ પ્રસન્ન મનથી ઇચ્છિત વર આપ્યો અને પછી પોતાના ઘર ગયા.
ગતેઽથ ભવને તસ્મિન્દાનવૌ સ્વગૃહં ગતૌ । ભૃગું પુરોહિતં કૃત્વા ચક્રતુઃ પૂજનં તદા
બ્રહ્મા પોતાના મહેલમાં ગયા પછી, બંને દાનવો પોતાના ઘરમાં ગયા, ભૃગુને પુરોહિત બનાવ્યો અને પૂજન કર્યું.
શુભે દિને સુનક્ષત્રે જાતરૂપમયં શુભમ્ । કૃત્વા સિંહાસનં દિવ્યં રાજ્યાર્થં પ્રદદૌ મુનિઃ
શુભ દિવસે અને શુભ નક્ષત્રમાં, ઋષિએ શુદ્ધ સોનાનું સુંદર સિંહાસન બનાવ્યું અને રાજસિંહાસન તરીકે આપી દીધું.
શુમ્ભાય જ્યેષ્ઠભૂતાય દદૌ રાજ્યાસનં શુભમ્ । સેવનાર્થં તદૈવાશુ સમ્પ્રાપ્તા દાનવોત્તમાઃ
ઋષિએ એ શુભ સિંહાસન શ્રેષ્ઠ અને મોટાભાઈ શુંભને આપ્યું. ત્યારબાદ દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ઘણા દાનવો તેની સેવા માટે તરત આવી ગયા.
ચણ્ડમુણ્ડૌ મહાવીરૌ ભ્રાતરૌ બલદર્પિતૌ । સમ્પ્રાપ્તૌ સૈન્યસંયુક્તૌ રથવાજિગજાન્વિતૌ
ચંડ અને મુંડ, બંને શક્તિશાળી અને અભિમાની ભાઈઓ, પોતપોતાની સેના, રથ, ઘોડા અને હાથીઓ સાથે ત્યાં આવ્યા.
ધૂમ્રલોચનનામા ચ તદ્રૂપશ્ચણ્ડવિક્રમઃ । શુમ્ભઞ્ચ ભૂપતિં શ્રુત્વા તદાગાદ્બલસંયુતઃ
ધૂમ્રલોચન નામનો, ભયાનક રૂપ અને પરાક્રમ ધરાવતો, શુંભ રાજા બન્યો છે એમ સાંભળી પોતાના સેનાપતિઓ સાથે ત્યાં પહોંચ્યો.
રક્તબીજસ્તથા શૂરો વરદાનબલાધિકઃ । અક્ષૌહિણીભ્યાં સંયુક્તસ્તત્રૈવાગત્ય સઙ્ગતઃ
રક્તબીજ પણ, જે વરદાનના બળે વધુ શક્તિશાળી અને પરાક્રમી હતો, બે વિશાળ સેનાઓ સાથે ત્યાં આવી જોડાયો.
તસ્યૈકં કારણં રાજન્ સંગ્રામે યુધ્યતઃ સદા । દેહાદ્રુધિરસમ્પાતસ્તસ્ય શસ્ત્રાહતસ્ય ચ
હે રાજા, એ હંમેશા યુદ્ધમાં લડતો અને એક અનોખું કારણ હતું: જ્યારે પણ તેના શરીર પર શસ્ત્રથી ઘા પડતો, ત્યારે તેના શરીરમાંથી લોહી વહેતું.