બભૂવુર્વ્રતનિષ્ણાતા દાનધર્મપરાસ્તથા । ક્ષત્રિયાઃ પાલને યુક્તા વૈશ્યા વણિજવૃત્તયઃ
તેઓ વ્રતોમાં નિપુણ અને દાન-ધર્મમાં તત્પર બન્યા; ક્ષત્રિયોએ રક્ષણમાં અને વૈશ્યોએ વેપાર-ધંધામાં પોતાનું કામ કર્યું.
કૃષિવાણિજ્યગોરક્ષાકુસીદવૃત્તયઃ પરે । એવં પ્રમુદિતો લોકો મહિષે વિનિપાતિતે
અન્ય લોકો ખેતી, વેપાર, ગાયોની સંભાળ અને ઉધાર આપવાનો વ્યવસાય કરવા લાગ્યા; મહિષનો નાશ થતાં દુનિયા આનંદથી ભરાઈ ગઈ.
અનુદ્વેગઃ પ્રજાનાં વૈ સમ્બભૂવ ધનાગમઃ । બહુક્ષીરા શુભા ગાવો નદ્યશ્ચૈવ બહૂદકાઃ
લોકોમાં કોઈ ઉદ્વેગ રહ્યો નહીં અને ધન વધ્યું; ગાયોએ ઘણું દૂધ આપ્યું અને શુભ બની, નદીઓ પણ પાણીથી ભરેલી રહી.
વૃક્ષા બહુફલાશ્ચાસન્માનવા રોગવર્જિતાઃ । નાધયો નેતયઃ ક્વાપિ પ્રજાનાં દુઃખદાયકાઃ
વૃક્ષોએ ઘણાં ફળ આપ્યાં, લોકો સ્વસ્થ અને રોગમુક્ત રહ્યા; ક્યાંય દુઃખ કે દુર્ભાગ્ય લોકોએ ભોગવવું પડ્યું નહીં.
ન નિધનમુપયાન્તિ પ્રાણિનસ્તેઽપ્યકાલે સકલવિભવયુક્તા રોગહીનાઃ સદૈવ । નિગમવિહિતધર્મે તત્પરાશ્ચણ્ડિકાયા- શ્ચરણસરસિજાનાં સેવને દત્તચિત્તાઃ
જીવાતાઓ અસમયે મૃત્યુ પામતા નહિં; બધા સંપત્તિથી ભરપૂર અને હંમેશા રોગમુક્ત રહ્યા, વેદોમાં દર્શાવેલા ધર્મમાં તત્પર અને ચંડિકાના પાદપદ્મોની સેવા માટે મન લગાવતાં.
શુમ્ભનિશુમ્ભદ્વારા સ્વર્ગવિજયવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ શૃણુ રાજન્ પ્રવક્ષ્યામિ દેવ્યાશ્ચરિતમુત્તમમ્ । સુખદં સર્વજન્તૂનાં સર્વપાપપ્રણાશનમ્
વ્યાસે કહ્યું: રાજા, સાંભળો, હું તમને દેવીના ઉત્તમ કૃત્યો કહું છું, જે બધા જીવોને સુખ આપે છે અને બધા પાપોનો નાશ કરે છે.
યથા શુમ્ભો નિશુમ્ભશ્ચ ભ્રાતરૌ બલવત્તરૌ । બભૂવતુર્મહાવીરૌ અવધ્યૌ પુરુષૈઃ કિલ
કઈ રીતે શુંભ અને નિશુંભ, બે શક્તિશાળી ભાઈઓ, મહાન વીર બન્યા અને મનુષ્યો માટે અજેય રહ્યા.
બહુસેનાવૃતૌ શૂરૌ દેવાનાં દુઃખદૌ સદા દુરાચારૌ મદોત્સિક્તૌ બહુદાનવસંયુતૌ
મોટી સેના સાથે ઘેરાયેલા, એ ભયંકર યોદ્ધાઓ હંમેશા દેવતાઓને દુઃખ આપતા, દુર્વ્યવહારવાળા, અહંકારથી ભરેલા અને અનેક દાનવો સાથે રહેતા.
હતાવમ્બિકયા તૌ તુ સંગ્રામેઽતીવ દારુણે । દેવાનાઞ્જ હિતાર્થાય સર્વૈઃ પરિચરૈઃ સહ
એ બંનેને અંબિકાએ અત્યંત ભયાનક યુદ્ધમાં, તેમના બધા સહયોગીઓ સાથે, દેવતાઓના હિત માટે માર્યા.
ચણ્ડમુણ્ડૌ મહાબાહૂ રક્તબીજોઽતિદારુણઃ । ધૂમ્રલોચનનામા ચ નિહતાસ્તે રણાઙ્ગણે
ચંડ અને મુંડ, મોટા હાથવાળા, ભયાનક રક્તબીજ અને ધૂમ્રલોચન નામનો પણ, એ બધા યુદ્ધભૂમિમાં મારાયા.
તાન્નિહત્ય સુરાણાં સા જહાર ભયમુત્તમમ્ । સ્તુતા સમ્પૂજિતા દેવૈર્ગિરૌ હેમાચલે શુભે
તેમને માર્યા પછી, દેવીએ દેવતાઓનો સૌથી મોટો ભય દૂર કર્યો; અને દેવતાઓએ પવિત્ર સુવર્ણ પર્વત પર દેવીની સ્તુતિ અને પૂજા કરી.
રાજોવાચ કાવેતાવસુરાવાદૌ કથં તૌ બલિનાં વરૌ । કેન સંસ્થાપિતૌ ચેહ સ્ત્રીવધ્યત્વં કુતો ગતૌ
રાજાએ પૂછ્યું: આ બે દાનવો પહેલા કોણ હતા અને કેવી રીતે સૌથી શક્તિશાળી બન્યા? કોણે તેમને અહીં સ્થાપિત કર્યા અને સ્ત્રીના હાથથી કેવી રીતે મારાયા?
તપસા વરદાનેન કસ્ય જાતૌ મહાબલૌ । કથઞ્ચ નિહતૌ સર્વં કથયસ્વ સવિસ્તરમ્
કwhose તપસ્યા કે વરદાનથી તેઓ એટલા મહાબલી બન્યા? અને કેવી રીતે મારાયા? બધું વિગતે કહો.
વ્યાસ ઉવાચ શૃણુ રાજન્કથાં દિવ્યાં સર્વપાપપ્રણાશિનીમ્ । દેવ્યાશ્ચરિતસંયુક્તાં સર્વાર્થફલદાં શુભામ્
વ્યાસે કહ્યું: રાજા, આ દિવ્ય કથા સાંભળો, જે બધા પાપોનો નાશ કરે છે, દેવીના કૃત્યોથી ભરેલી છે અને સર્વ ઇચ્છિત ફળ આપે છે.
પુરા શુમ્ભનિશુમ્ભૌ દ્વાવસુરૌ ભૂમિમણ્ડલે । પાતાલતશ્ચ સમ્પ્રાપ્તૌ ભ્રાતરૌ શુભદર્શનૌ
કોઈક સમય, શુંભ અને નિશુંભ, બે દાનવો, પાતાળમાંથી પૃથ્વી પર આવ્યા, શુભ દેખાવવાળા ભાઈઓ.
તૌ પ્રાપ્તયૌવનૌ ચૈવ ચેરતુસ્તપ ઉત્તમમ્ । અન્નોદકં પરિત્યજ્ય પુષ્કરે લોકપાવને
યૌવનમાં પહોંચીને, તેઓ પુષ્કર, જે લોકને પવિત્ર કરે છે, ત્યાં શ્રેષ્ઠ તપસ્યા કરવા લાગ્યા, અને અન્ન-પાણીનો ત્યાગ કર્યો.
વર્ષાણામયુતં યાવદ્યોગવિદ્યાપરાયણૌ । એકત્રૈવાસનં કૃત્વા તેપાતે પરમં તપઃ
દસ હજાર વર્ષ સુધી, યોગ અને જ્ઞાનમાં તત્પર રહી, બંને એક જ આસન પર બેઠા રહીને ઊંચી તપસ્યા કરી.
તયોસ્તુષ્ટોઽભવદ્ બ્રહ્મા સર્વલોકપિતામહઃ । તત્રાગતશ્ચ ભગવાનારુહ્ય વરટાપતિમ્
બંને pleased થયા, ત્યારે સર્વલોકના પિતામહ બ્રહ્મા, પર્વતોના રાજા પર આરૂઢ થઈ, ત્યાં આવ્યા.
તાવુભૌ ચ જગત્સ્રષ્ટા દૃષ્ટ્વા ધ્યાનપરૌ સ્થિતૌ । ઉત્તિષ્ઠત મહાભાગૌ તુષ્ટોઽહં તપસા કિલ
જગતના સર્જનહાર બંનેને ધ્યાનમાં લીન જોઈ, બ્રહ્માએ કહ્યું: 'ઉઠો, મહાભાગ્યશાળી, હું તમારી તપસ્યાથી ખૂબ ખુશ છું.'
વાઞ્છિતં વાં વરં કામં દદામિ બ્રુવતામિહ । કામદોઽહં સમાયાતો દૃષ્ટ્વા વાં તપસો બલમ્
'તમને જે ઇચ્છિત વર માંગવો હોય, અહીં કહો; હું ઇચ્છા પૂરી કરનારો છું, તમારી તપસ્યાનો બલ જોઈને આવ્યો છું.'
વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય પ્રબુદ્ધૌ તૌ સમાહિતૌ । પ્રદક્ષિણક્રિયાં કૃત્વા પ્રણામં ચક્રતુસ્તદા
વ્યાસ કહે છે: બ્રહ્માના શબ્દો સાંભળીને, બંને જાગ્યા, મન એકાગ્ર કર્યું, બ્રહ્માની પરિક્રમા કરી, અને નમસ્કાર કર્યો.
દણ્ડવત્પ્રણિપાતઞ્ચ કૃત્વા તૌ દુર્બલાકૃતી । ઊચતુર્મધુરાં વાચં દીનૌ ગદ્ગદયા ગિરા
દંડવત નમન કર્યા પછી, બંને કમજોતીથી, વિનમ્ર અને મીઠી વાણીમાં, કંપતી અવાજે વાત કરી.
દેવદેવ દયાસિન્ધો ભક્તાનામભયપ્રદ । અમરત્વઞ્ચ નૌ બ્રહ્મન્દેહિ તુષ્ટોઽસિ ચેદ્વિભો
'દેવોના દેવ, દયાનો સાગર, ભક્તોને નિર્ભયતા આપનાર, જો તમે પ્રસન્ન હો, તો બ્રહ્માંડમાં અમને અમરતા આપો.'
મરણાદપરં કિઞ્ચિદ્ભયં નાસ્તિ ધરાતલે । તસ્માદ્ભયાચ્ચ સન્ત્રસ્તૌ યુષ્માકં શરણં ગતૌ
'પૃથ્વી પર મૃત્યુથી મોટું બીજું કોઈ ભય નથી; એ ભયથી ડરાઈને અમે તમારી શરણમાં આવ્યા છીએ.'
ત્રાહિ ત્વં દેવદેવેશ જગત્કર્તઃ ક્ષમાનિધે । પરિસ્ફોટય વિશ્વાત્મન્ સદ્યો મરણજં ભયમ્
'દેવોના સ્વામી, જગતના સર્જનહાર, ક્ષમાનો સાગર, અમને રક્ષા કરો; વિશ્વના આત્મા, તરત મૃત્યુના ભયને દૂર કરો.'
બ્રહ્મોવાચ કિમિદં પ્રાર્થનીયં વો વિપરીતં તુ સર્વથા । અદેયં સર્વથા સર્વૈઃ સર્વેભ્યો ભુવનત્રયે
બ્રહ્મા કહે છે: 'તમારી આ વિનંતી તો સર્વ રીતે વિરુદ્ધ છે; ત્રણેય લોકમાં કોઈને પણ એ વર આપી શકાય તેમ નથી.'
જાતસ્ય હિ ધ્રુવો મૃત્યુર્ધ્રુવં જન્મ મૃતસ્ય ચ । મર્યાદા વિહિતા લોકે પૂર્વં વિશ્વકૃતા કિલ
'જેમ જન્મેલા માટે મૃત્યુ નિશ્ચિત છે, તેમ મરેલા માટે જન્મ પણ નિશ્ચિત છે; આ સીમા જગતમાં વિશ્વકર્તાએ પહેલેથી જ નક્કી કરી છે.'
મર્તવ્યં સર્વથા સર્વૈઃ પ્રાણિભિર્નાત્ર સંશયઃ । અન્યં પ્રાર્થયતં કામં દદામિ યચ્ચ વાઞ્છિતમ્
'બધા જીવોને મૃત્યુ આવવાનું છે, તેમાં કોઈ સંશય નથી; બીજું કોઈ વર માંગો, જે ઇચ્છો તે આપું.'
વ્યાસ ઉવાચ તદાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય સુવિમૃશ્ય ચ દાનવૌ । ઊચતુઃ પ્રણિપત્યાથ બ્રહ્માણં પુરતઃ સ્થિતમ્
વ્યાસ કહે છે: બ્રહ્માના શબ્દો સાંભળીને અને સારી રીતે વિચારી, બંને દાનવો નમન કરી, બ્રહ્મા સામે ઊભા રહીને વાત કરી.
પુરુષૈરમરાદ્યૈશ્ચ માનવૈર્મૃગપક્ષિભિઃ । અવધ્યત્વં કૃપાસિન્ધો દેહિ નૌ વાઞ્છિતં વરમ્
'માણસો, દેવો, પશુ અને પક્ષીઓથી અમને કોઈ મારી ન શકે, દયાના સાગર, એ ઇચ્છિત વર અમને આપો.'