ક્રીડન્તિ માનવાઃ સર્વે સ્વર્ગે દેવગણા ઇવ । ન ચૌરા ન ચ પાખણ્ડા વઞ્ચકા દમ્ભકાસ્તથા
બધા લોકો આનંદથી રમતા, словно સ્વર્ગમાં દેવો; ત્યાં ચોર, પાખંડીઓ, છેતરપિંડી કે દંભી નહોતા.
પિશુના લમ્પટાઃ સ્તબ્ધા ન બભૂવુસ્તદા નૃપ । ન વેદદ્વેષિણઃ પાપા માનવાઃ પૃથિવીપતે
તે સમયે, હે રાજા, કોઈ પીછું બોલનાર, લંપટ કે અહંकारी નહોતા; વેદથી દ્વેષ રાખનાર કે પાપી મનુષ્ય પણ નહોતા.
સર્વધર્મરતા નિત્યં દ્વિજસેવાપરાયણાઃ । ત્રિધાત્વાત્સૃષ્ટિધર્મસ્ય ત્રિવિધા બ્રાહ્મણાસ્તતઃ
બધા સદાય સર્વ ધર્મમાં રત અને દ્વિજોની સેવા માટે તત્પર હતા; સૃષ્ટિના ત્રણ પ્રકાર પ્રમાણે, બ્રાહ્મણો પણ ત્રણ પ્રકારના હતા.
સાત્ત્વિકા રાજસાશ્ચૈવ તામસાશ્ચ તથાપરે । સર્વે વેદવિદો દક્ષાઃ સાત્ત્વિકાઃ સત્ત્વવૃત્તયઃ
કેટલાક સાત્ત્વિક, કેટલાક રાજસ, અને કેટલાક તામસ હતા; બધા વેદમાં નિપુણ, પણ સાત્ત્વિક બ્રાહ્મણો શુદ્ધ સ્વભાવ ધરાવતા હતા.
પ્રતિગ્રહવિહીનાશ્ચ દયાદમપરાયણાઃ । યજ્ઞાસ્તે સાત્ત્વિકૈરન્નૈઃ કુર્વાણા ધર્મતત્પરાઃ
તેઓ પ્રતીઘ્રહથી મુક્ત, દયા અને દમમાં તલિન હતા; ધર્મમાં રત સાત્ત્વિક બ્રાહ્મણો શુદ્ધ અન્નથી યજ્ઞ કરતા હતા.
પુરોડાશવિધાનૈશ્ચ પશુભિર્ન કદાચન । દાનમધ્યયનઞ્ચૈવ યજનં તુ તૃતીયકમ્
યજ્ઞમાં કદી પશુનો ઉપયોગ નહોતો, માત્ર પુરોડાશની વિધિથી; દાન, અભ્યાસ અને યજ્ઞ — એ ત્રણ કામ તેમના હતા.
ત્રિકર્મરસિકાસ્તે વૈ સાત્ત્વિકા બ્રાહ્મણા નૃપ । રાજસા વેદવિદ્વાંસઃ ક્ષત્રિયાણાં પુરોહિતાઃ
હે રાજા, સાત્ત્વિક બ્રાહ્મણો એ ત્રણ કર્મમાં આનંદ પામતા; રાજસ બ્રાહ્મણો વેદમાં પારંગત, કશત્રિયોના પુરૂહિત બનતા.
ષટ્કર્મનિરતા સર્વે વિધિવન્માંસભક્ષકાઃ । યજનં યાજનં દાનં તથૈવ ચ પ્રતિગ્રહઃ
બધા છ કર્મમાં રત, નિયમ પ્રમાણે માંસ ભક્ષણ કરતા; યજ્ઞ, યાજન, દાન અને પ્રતીઘ્રહ — એ તેમના કામ હતા.
અધ્યયનં તુ વેદાનાં તથૈવાધ્યાપનં તુ ષટ્ । તામસાઃ ક્રોધસંયુક્તા રાગદ્વેષપરાઃ પુનઃ
વેદોનું અભ્યાસ અને છ વેદાંગોનું શિક્ષણ, ક્રોધથી ભરેલા અને રાગ-દ્વેષમાં મગ્ન એવા તામસ સ્વભાવના લોકો દ્વારા કરવામાં આવતું હતું.
રાજ્ઞાં કર્મકરા નિત્યં કિઞ્ચિદધ્યયને રતાઃ । મહિષે નિહતે સર્વે સુખિનો વેદતત્પરાઃ
રાજાઓના સેવકો પોતાના કામમાં સતત વ્યસ્ત રહેતા અને થોડું અભ્યાસમાં પણ રસ રાખતા; જ્યારે મહિષનો વધ થયો, ત્યારે બધા ખુશ થઈને વેદોમાં નિમગ્ન થઈ ગયા.
બભૂવુર્વ્રતનિષ્ણાતા દાનધર્મપરાસ્તથા । ક્ષત્રિયાઃ પાલને યુક્તા વૈશ્યા વણિજવૃત્તયઃ
તેઓ વ્રતોમાં નિપુણ અને દાન-ધર્મમાં તત્પર બન્યા; ક્ષત્રિયોએ રક્ષણમાં અને વૈશ્યોએ વેપાર-ધંધામાં પોતાનું કામ કર્યું.
કૃષિવાણિજ્યગોરક્ષાકુસીદવૃત્તયઃ પરે । એવં પ્રમુદિતો લોકો મહિષે વિનિપાતિતે
અન્ય લોકો ખેતી, વેપાર, ગાયોની સંભાળ અને ઉધાર આપવાનો વ્યવસાય કરવા લાગ્યા; મહિષનો નાશ થતાં દુનિયા આનંદથી ભરાઈ ગઈ.
અનુદ્વેગઃ પ્રજાનાં વૈ સમ્બભૂવ ધનાગમઃ । બહુક્ષીરા શુભા ગાવો નદ્યશ્ચૈવ બહૂદકાઃ
લોકોમાં કોઈ ઉદ્વેગ રહ્યો નહીં અને ધન વધ્યું; ગાયોએ ઘણું દૂધ આપ્યું અને શુભ બની, નદીઓ પણ પાણીથી ભરેલી રહી.
વૃક્ષા બહુફલાશ્ચાસન્માનવા રોગવર્જિતાઃ । નાધયો નેતયઃ ક્વાપિ પ્રજાનાં દુઃખદાયકાઃ
વૃક્ષોએ ઘણાં ફળ આપ્યાં, લોકો સ્વસ્થ અને રોગમુક્ત રહ્યા; ક્યાંય દુઃખ કે દુર્ભાગ્ય લોકોએ ભોગવવું પડ્યું નહીં.
ન નિધનમુપયાન્તિ પ્રાણિનસ્તેઽપ્યકાલે સકલવિભવયુક્તા રોગહીનાઃ સદૈવ । નિગમવિહિતધર્મે તત્પરાશ્ચણ્ડિકાયા- શ્ચરણસરસિજાનાં સેવને દત્તચિત્તાઃ
જીવાતાઓ અસમયે મૃત્યુ પામતા નહિં; બધા સંપત્તિથી ભરપૂર અને હંમેશા રોગમુક્ત રહ્યા, વેદોમાં દર્શાવેલા ધર્મમાં તત્પર અને ચંડિકાના પાદપદ્મોની સેવા માટે મન લગાવતાં.
શુમ્ભનિશુમ્ભદ્વારા સ્વર્ગવિજયવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ શૃણુ રાજન્ પ્રવક્ષ્યામિ દેવ્યાશ્ચરિતમુત્તમમ્ । સુખદં સર્વજન્તૂનાં સર્વપાપપ્રણાશનમ્
વ્યાસે કહ્યું: રાજા, સાંભળો, હું તમને દેવીના ઉત્તમ કૃત્યો કહું છું, જે બધા જીવોને સુખ આપે છે અને બધા પાપોનો નાશ કરે છે.
યથા શુમ્ભો નિશુમ્ભશ્ચ ભ્રાતરૌ બલવત્તરૌ । બભૂવતુર્મહાવીરૌ અવધ્યૌ પુરુષૈઃ કિલ
કઈ રીતે શુંભ અને નિશુંભ, બે શક્તિશાળી ભાઈઓ, મહાન વીર બન્યા અને મનુષ્યો માટે અજેય રહ્યા.
બહુસેનાવૃતૌ શૂરૌ દેવાનાં દુઃખદૌ સદા દુરાચારૌ મદોત્સિક્તૌ બહુદાનવસંયુતૌ
મોટી સેના સાથે ઘેરાયેલા, એ ભયંકર યોદ્ધાઓ હંમેશા દેવતાઓને દુઃખ આપતા, દુર્વ્યવહારવાળા, અહંકારથી ભરેલા અને અનેક દાનવો સાથે રહેતા.
હતાવમ્બિકયા તૌ તુ સંગ્રામેઽતીવ દારુણે । દેવાનાઞ્જ હિતાર્થાય સર્વૈઃ પરિચરૈઃ સહ
એ બંનેને અંબિકાએ અત્યંત ભયાનક યુદ્ધમાં, તેમના બધા સહયોગીઓ સાથે, દેવતાઓના હિત માટે માર્યા.
ચણ્ડમુણ્ડૌ મહાબાહૂ રક્તબીજોઽતિદારુણઃ । ધૂમ્રલોચનનામા ચ નિહતાસ્તે રણાઙ્ગણે
ચંડ અને મુંડ, મોટા હાથવાળા, ભયાનક રક્તબીજ અને ધૂમ્રલોચન નામનો પણ, એ બધા યુદ્ધભૂમિમાં મારાયા.
તાન્નિહત્ય સુરાણાં સા જહાર ભયમુત્તમમ્ । સ્તુતા સમ્પૂજિતા દેવૈર્ગિરૌ હેમાચલે શુભે
તેમને માર્યા પછી, દેવીએ દેવતાઓનો સૌથી મોટો ભય દૂર કર્યો; અને દેવતાઓએ પવિત્ર સુવર્ણ પર્વત પર દેવીની સ્તુતિ અને પૂજા કરી.
રાજોવાચ કાવેતાવસુરાવાદૌ કથં તૌ બલિનાં વરૌ । કેન સંસ્થાપિતૌ ચેહ સ્ત્રીવધ્યત્વં કુતો ગતૌ
રાજાએ પૂછ્યું: આ બે દાનવો પહેલા કોણ હતા અને કેવી રીતે સૌથી શક્તિશાળી બન્યા? કોણે તેમને અહીં સ્થાપિત કર્યા અને સ્ત્રીના હાથથી કેવી રીતે મારાયા?
તપસા વરદાનેન કસ્ય જાતૌ મહાબલૌ । કથઞ્ચ નિહતૌ સર્વં કથયસ્વ સવિસ્તરમ્
કwhose તપસ્યા કે વરદાનથી તેઓ એટલા મહાબલી બન્યા? અને કેવી રીતે મારાયા? બધું વિગતે કહો.
વ્યાસ ઉવાચ શૃણુ રાજન્કથાં દિવ્યાં સર્વપાપપ્રણાશિનીમ્ । દેવ્યાશ્ચરિતસંયુક્તાં સર્વાર્થફલદાં શુભામ્
વ્યાસે કહ્યું: રાજા, આ દિવ્ય કથા સાંભળો, જે બધા પાપોનો નાશ કરે છે, દેવીના કૃત્યોથી ભરેલી છે અને સર્વ ઇચ્છિત ફળ આપે છે.
પુરા શુમ્ભનિશુમ્ભૌ દ્વાવસુરૌ ભૂમિમણ્ડલે । પાતાલતશ્ચ સમ્પ્રાપ્તૌ ભ્રાતરૌ શુભદર્શનૌ
કોઈક સમય, શુંભ અને નિશુંભ, બે દાનવો, પાતાળમાંથી પૃથ્વી પર આવ્યા, શુભ દેખાવવાળા ભાઈઓ.
તૌ પ્રાપ્તયૌવનૌ ચૈવ ચેરતુસ્તપ ઉત્તમમ્ । અન્નોદકં પરિત્યજ્ય પુષ્કરે લોકપાવને
યૌવનમાં પહોંચીને, તેઓ પુષ્કર, જે લોકને પવિત્ર કરે છે, ત્યાં શ્રેષ્ઠ તપસ્યા કરવા લાગ્યા, અને અન્ન-પાણીનો ત્યાગ કર્યો.
વર્ષાણામયુતં યાવદ્યોગવિદ્યાપરાયણૌ । એકત્રૈવાસનં કૃત્વા તેપાતે પરમં તપઃ
દસ હજાર વર્ષ સુધી, યોગ અને જ્ઞાનમાં તત્પર રહી, બંને એક જ આસન પર બેઠા રહીને ઊંચી તપસ્યા કરી.
તયોસ્તુષ્ટોઽભવદ્ બ્રહ્મા સર્વલોકપિતામહઃ । તત્રાગતશ્ચ ભગવાનારુહ્ય વરટાપતિમ્
બંને pleased થયા, ત્યારે સર્વલોકના પિતામહ બ્રહ્મા, પર્વતોના રાજા પર આરૂઢ થઈ, ત્યાં આવ્યા.
તાવુભૌ ચ જગત્સ્રષ્ટા દૃષ્ટ્વા ધ્યાનપરૌ સ્થિતૌ । ઉત્તિષ્ઠત મહાભાગૌ તુષ્ટોઽહં તપસા કિલ
જગતના સર્જનહાર બંનેને ધ્યાનમાં લીન જોઈ, બ્રહ્માએ કહ્યું: 'ઉઠો, મહાભાગ્યશાળી, હું તમારી તપસ્યાથી ખૂબ ખુશ છું.'
વાઞ્છિતં વાં વરં કામં દદામિ બ્રુવતામિહ । કામદોઽહં સમાયાતો દૃષ્ટ્વા વાં તપસો બલમ્
'તમને જે ઇચ્છિત વર માંગવો હોય, અહીં કહો; હું ઇચ્છા પૂરી કરનારો છું, તમારી તપસ્યાનો બલ જોઈને આવ્યો છું.'