બ્રહ્માદીનીશ્વરાન્પ્રાપ્ય ત્વયિ તદ્વિદધામ્યહમ્ । ચરિતં મમ જાનન્તિ રણે બ્રહ્માદયઃ સુરાઃ
બ્રહ્મા સહિતના ઈશ્વરોને જીત્યા પછી હવે હું તારી સામે ઝુકી રહ્યો છું; બ્રહ્મા અને અન્ય દેવતાઓને મારા યુદ્ધના કાર્યો જાણ્યા છે.
સોઽપ્યહં તવ દાસોઽસ્મિ મન્મુખં પશ્ય ભામિનિ । વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ બ્રુવાણં તં દૈત્યં દેવી ભગવતી હિ સા
ત્યાં પણ હું તારો દાસ છું; હે સુંદર, મારા મુખને જોઈ. વ્યાસ કહે છે: એ દૈત્યા એ રીતે બોલતા, ત્યારે દેવીએ—
પ્રહસ્ય સસ્મિતં વાક્યમુવાચ વરવર્ણિની । દેવ્યુવાચ નાહં પુરુષમિચ્છામિ પરમં પુરુષં વિના
મુસ્કાન સાથે, તેજસ્વી રૂપવાળી દેવીએ કહ્યું: 'હું પરમ પુરુષ સિવાય કોઈ પુરુષની ઇચ્છા રાખતી નથી.'
તસ્ય ચેચ્છાસ્મ્યહં દૈત્ય સૃજામિ સકલં જગત્ । સ માં પશ્યતિ વિશ્વાત્મા તસ્યાહં પ્રકૃતિઃ શિવા
હે દૈત્યા, જો હું તેની ઇચ્છા રાખું તો આખું જગત સર્જી શકું; તે સર્વના આત્મા છે, મને જોવે છે, અને હું તેની શુભ પ્રકૃતિ છું.
તત્સાન્નિધ્યવશાદેવ ચૈતન્યં મયિ શાશ્વતમ્ । જડાહં તસ્ય સંયોગાત્પ્રભવામિ સચેતના
માત્ર તેની હાજરીથી જ મને શાશ્વત ચૈતન્ય મળે છે; હું નિષ્ક્રિય છું, પણ તેની સાથે જોડાઈને જ સજીવ બની શકું.
અયસ્કાન્તસ્ય સાન્નિધ્યાદયસશ્ચેતના યથા । ન ગ્રામ્યસુખવાઞ્છા મે કદાચિદપિ જાયતે
જે રીતે ચુંબકની નજીક લોખંડ સજીવ બને છે, એ રીતે; મને ક્યારેય સંસારના સુખની ઇચ્છા થતી નથી.
મૂર્ખસ્ત્વમસિ મન્દાત્મન્ યત્સ્ત્રીસઙ્ગં ચિકીર્ષસિ । નરસ્ય બન્ધનાર્થાય શૃઙ્ખલા સ્ત્રી પ્રકીર્તિતા
તુ મૂર્ખ અને મંદ બુદ્ધિ છે, કેમ કે સ્ત્રી સાથે જોડાવાની ઇચ્છા રાખે છે; સ્ત્રી પુરુષને બાંધવા માટે સાંકળ કહેવાય છે.
લોહબદ્ધોઽપિ મુચ્યેત સ્ત્રીબદ્ધો નૈવ મુચ્યતે । કિમિચ્છસિ ચ મન્દાત્મન્ મૂત્રાગારસ્ય સેવનમ્
લોખંડથી બાંધેલો મુક્ત થઈ શકે છે, પણ સ્ત્રીથી બાંધેલો ક્યારેય મુક્ત થતો નથી; હે મંદ બુદ્ધિ, તું શા માટે મૂત્રગૃહમાં જવાનું ઇચ્છે છે?
શમં કુરુ સુખાય ત્વં શમાત્સુખમવાપ્સ્યસિ । નારીસઙ્ગે મહદ્દુઃખં જાનન્કિં ત્વં વિમુહ્યસિ
તુ પોતાનું સુખ માટે સંયમ રાખ; સંયમથી તને સુખ મળશે. જાણીને કે સ્ત્રીસંગમાં મોટું દુ:ખ છે, તુ કેમ ભટકી રહ્યો છે?
ત્યજ વૈરં સુરૈઃ સાર્ધં યથેષ્ટં વિચરાવનૌ । પાતાલં ગચ્છ વા કામં જીવિતેચ્છા યદસ્તિ તે
દેવતાઓ સાથેનું વૈર છોડ અને પૃથ્વી પર મનપસંદ ફર, અથવા પાતાળમાં જઈ, જો તને જીવનની ઇચ્છા હોય.
અથવા કુરુ સંગ્રામં બલવત્યસ્મિ સામ્પ્રતમ્ । પ્રેષિતાહં સુરૈઃ સર્વૈસ્તવ નાશાય દાનવ
અથવા, જો ઇચ્છા હોય તો યુદ્ધ કર; હું હવે શક્તિશાળી છું, સર્વ દેવોએ તને નાશ કરવા માટે મને મોકલ્યા છે, હે દૈત્યા.
સત્યં બ્રવીમિ યેનાદ્ય ત્વયા વચનસૌહૃદમ્ । દર્શિતં તેન તુષ્ટાસ્મિ જીવન્ગચ્છ યથાસુખમ્
હું સત્ય બોલું છું: આજે તું મૈત્રીપૂર્ણ વાણી બતાવી છે, તેથી હું પ્રસન્ન છું; મનપસંદ રીતે જીવી.
સતાં સપ્તપદી મૈત્રી તેન મુઞ્ચામિ જીવિતમ્ । મરણેચ્છાસ્તિ ચેદ્યુદ્ધં કુરુ વીર યથાસુખમ્
સજ્જનોમાં સાત પગ સાથે મિત્રતા થાય છે; તેથી હું તારો જીવ બચાવું છું. જો મૃત્યુની ઇચ્છા હોય, હે વીર, તો મનપસંદ યુદ્ધ કર.
હનિષ્યામિ મહાબાહો ત્વામહં નાત્ર સંશયઃ । વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા દાનવઃ કામમોહિતઃ
હે મહાબાહુ, હું તને મારી નાખીશ—આમાં કોઈ શંકા નથી.
ઉવાચ શ્લક્ષ્ણયા વાચા મધુરં વચનં તતઃ । બિભેમ્યહં વરારોહે ત્વાં પ્રહર્તું વરાનને
તે સમયે તેણે મીઠા અને નરમ શબ્દોમાં કહ્યું: ઓ સુંદર કમરવાળી અને તેજસ્વી ચહેરાવાળી, હું તને મારવા માટે ડરું છું.
કોમલાં ચારુસર્વાઙ્ગીં નારીં નરવિમોહિનીમ્ । જિત્વા હરિહરાદીંશ્ચ લોકપાલાંશ્ચ સર્વશઃ
તુ બહુ નરમ છે, તારા બધા અંગો સુંદર છે, અને તું એવી સ્ત્રી છે કે પુરુષોને પણ મોહમાં પાડી દે છે; તું હરિ, હર અને બધા લોકપાલોને પણ જીત્યા છે.
કિં ત્વયા સહ યુદ્ધં મે યુક્તં કમલલોચને । રોચતે યદિ ચાર્વઙ્ગિ વિવાહં કુરુ માં ભજ
ઓ કમળ જેવી આંખવાળી, તારી સાથે લડવામાં મને શું લાભ છે? જો તને ગમે, ઓ સુંદર અંગવાળી, તો મારી સાથે લગ્ન કર અને મને સ્વીકાર.
નોચેદ્ ગચ્છ યથેષ્ટં તે દેશં યસ્માત્સમાગતા । નાહં ત્વાં પ્રહરિષ્યામિ યતો મૈત્રી કૃતા ત્વયા
નહીંતર, તું જ્યાંથી આવી છે, ત્યાં જ તારા મનગમતા સ્થળે જા; હું તને મારવાનો નથી, કેમ કે તું મને મિત્રતા બતાવી છે.
હિતમુક્તં શુભં વાક્યં તસ્માદ્ ગચ્છ યથાસુખમ્ । કા શોભા મે ભવેદન્તે હત્વા ત્વાં ચારુલોચનામ્
હું તને શુભ અને હિતની વાત કહી, હવે તું તારા મનગમતા રીતે જા; ઓ સુંદર આંખવાળી, તને મારીને મને શું મહિમા મળશે?
સ્ત્રીહત્યા બાલહત્યા ચ બ્રહ્મહત્યા દુરત્યયા । ગૃહીત્વા ત્વાં ગૃહં નૂનં ગચ્છામ્યદ્ય વરાનને
સ્ત્રી, બાળક અને બ્રાહ્મણની હત્યા બહુ મોટું પાપ છે; ઓ તેજસ્વી ચહેરાવાળી, તેના બદલે આજે હું તને મારા ઘરમાં લઈ જઈશ.
તથાપિ મે ફલં ન સ્યાદ્બલાદ્ભોગસુખં કુતઃ । પ્રબ્રવીમિ સુકેશિ ત્વાં વિનયાવનતો યતઃ
છતાં પણ, એથી મને સાચો લાભ નથી મળતો, અને બળજબરીથી આનંદ કેવી રીતે મળી શકે? ઓ સુંદર વાળવાળી, હું તને વિનમ્રતા સાથે કહું છું.
પુરુષસ્ય સુખં ન સ્યાદૃતે કાન્તામુખામ્બુજાત્ । તત્તથૈવ હિ નારીણાં ન સ્યાચ્ચ પુરુષં વિના
પુરુષને આનંદ તો પોતાના પ્રિયના કમળ જેવા ચહેરાથી જ મળે છે; એ જ રીતે, સ્ત્રીને પણ પુરુષ વિના આનંદ નથી મળતો.
સંયોગે સુખસમ્ભૂતિર્વિયોગે દુઃખસમ્ભવઃ । કાન્તાસિ રૂપસમ્પન્ના સર્વાભરણભૂષિતા
મિલનથી આનંદ જન્મે છે, વિયોગથી દુ:ખ આવે છે; તું રૂપવતી છે અને બધા આભૂષણોથી સજ્જ છે.
ચાતુર્યં ત્વયિ કિં નાસ્તિ યતો માં ન ભજસ્યહો । તવોપદિષ્ટં કેનેદં ભોગાનાં પરિવર્જનમ્
તારા માં શાણપણ કેમ નથી, કે તું મને સ્વીકારતી નથી? તને આ ભોગોનો ત્યાગ કોણે શીખવાડ્યો છે?
વઞ્ચિતાસિ પ્રિયાલાપે વૈરિણા કેનચિત્ત્વિહ । મુઞ્ચાગ્રહમિમં કાન્તે કુરુ કાર્યં સુશોભનમ્
ઓ સુંદર, તને અહીં કોઈ દુશ્મન મીઠી વાતોથી છેતર્યો છે? ઓ પ્રિય, આ જિદ છોડ અને યોગ્ય કાર્ય કર.
સુખં તવ મમાપિ સ્યાદ્વિવાહે વિહિતે કિલ । વિષ્ણુર્લક્ષ્યા સહાભાતિ સાવિત્ર્યા ચ સહાત્મભૂઃ
લગ્ન થાય તો તને અને મને બંનેને આનંદ મળશે; જેમ વિષ્ણુ લક્ષ્મી સાથે, અને બ્રહ્મા સાવિત્રી સાથે તેજસ્વી લાગે છે.
રુદ્રો ભાતિ ચ પાર્વત્યા શચ્યા શતમખસ્તથા । કા નારી પતિહીના ચ સુખં પ્રાપ્નોતિ શાશ્વતમ્
રુદ્ર પાર્વતી સાથે, અને ઇન્દ્ર શચી સાથે તેજસ્વી લાગે છે; કઈ સ્ત્રી પતિ વિના ક્યારેય સદાય આનંદ પામે છે?
યેન ત્વમસિતાપાઙ્ગિ ન કરોષિ પતિં શુભમ્ । કામઃ ક્વાદ્ય ગતઃ કાન્તે યસ્ત્વાં બાણૈઃ સુકોમલૈઃ
ઓ કાળી આંખવાળી, તું યોગ્ય પતિ કેમ સ્વીકારતી નથી? આજે પ્રેમદેવ ક્યાં ગયો છે, જેની નરમ બાણો
માદનૈઃ પઞ્ચભિઃ કામં ન તાડયતિ મન્દધીઃ । મન્યેઽહમિવ કામોઽપિ દયાવાંસ્ત્વયિ સુન્દરિ
પાંચ ફૂલ જેવા બાણોથી, એ મૂર્ખ પ્રેમદેવ તને નથી વાગાડતો; ઓ સુંદર, મને લાગે છે કે પ્રેમદેવ પણ તારા પર દયાળુ છે, જેમ હું છું.
અબલેતિ ચ મન્વાનો ન પ્રેરયતિ માર્ગણાન્ । મનોભવસ્ય વૈરં વા કિમપ્યસ્તિ મયા સહ
તને નબળી સમજીને, એ તારા તરફ બાણો મોકલતો નથી; અથવા કદાચ મનોભવ મને સાથે કોઈ દુશ્મનાઈ રાખે છે.