પરસ્પરસમુત્કર્ષઃ કથ્યતે હિ પરસ્પરમ્ । તં ચેત્કરોષિ સંયોગં વીરેણ ચ મયા સહ
પરસ્પર શ્રેષ્ઠતા એ જ પરસ્પર કહેવાય છે; જો તું મારા જેવા વીર સાથે એવો મિલન કરે તો—
અત્યુત્તમસુખસ્યૈવ પ્રાપ્તિઃ સ્યાત્તે ન સંશયઃ । નાનાવિધાનિ રૂપાણિ કરોમિ સ્વેચ્છયા પ્રિયે
તને સર્વોત્તમ સુખ મળશે—આમાં કોઈ સંશય નથી; હે પ્રિયે, હું મારી ઈચ્છા પ્રમાણે અનેક રૂપ ધારણ કરી શકું છું.
ઇન્દ્રાદયઃ સુરાઃ સર્વે સંગ્રામે વિજિતા મયા । રત્નાનિ યાનિ દિવ્યાનિ ભવનેઽસ્મિન્મમાધુના
ઇન્દ્રથી શરૂ કરીને બધા દેવતાઓને મેં યુદ્ધમાં જીત્યા છે; અને મારા મહેલમાં જે દિવ્ય રત્નો છે—
ભુંક્ષ્વ ત્વં તાનિ સર્વાણિ યથેષ્ટં દેહિ વા યથા । પટ્ટરાજ્ઞી ભવાદ્ય ત્વં દાસોઽસ્મિ તવ સુન્દરિ
તમે એ બધું મનપસંદ રીતે ભોગવો, અથવા ઈચ્છા મુજબ વહેંચો; આજે તમે મારી પાટરાણી બનો, હે સુંદર, હું તમારો દાસ છું.
વૈરં ત્યજેઽહં દેવૈસ્તુ તવ વાક્યાન્ન સંશયઃ । યથા ત્વં સુખમાપ્નોષિ તથાહં કરવાણિ વૈ
હું દેવો સાથેનું વેર તારા શબ્દથી છોડી દઈશ—આમાં કોઈ શંકા નથી; અને તું સુખ પામે એ રીતે હું કામ કરીશ.
આજ્ઞાપય વિશાલાક્ષિ તથાહં પ્રકરોમ્યથ । ચિત્તં મે તવ રૂપેણ મોહિતં ચારુભાષિણિ
હે વિશાળ આંખોવાળી, આદેશ આપ, હું એ પ્રમાણે કરીશ; હે મીઠા બોલનાર, તારા રૂપથી મારું મન મોહાઈ ગયું છે.
આતુરોઽસ્મિ વરારોહે પ્રાપ્તસ્તે શરણં કિલ । પ્રપન્નં પાહિ રમ્ભોરુ કામબાણૈઃ પ્રપીડિતમ્
હે સુકુમાર કટિવાળી, હું દુ:ખી છું અને તારી શરણમાં આવ્યો છું; હે સુંદર જાંઘવાળી, મને રક્ષણ આપ, કેમ કે હું ઇચ્છાના તીક્ષ્ણ બાણોથી પીડાઈ રહ્યો છું.
ધર્માણામુત્તમો ધર્મઃ શરણાગતરક્ષણમ્ । ત્વદીયોઽસ્મ્યસિતાપાઙ્ગિ સેવકોઽહં કૃશોદરિ
શરણમાં આવેલા વ્યક્તિનું રક્ષણ કરવું એ સર્વ શ્રેષ્ઠ ધર્મ છે; હું તારો છું, હે કાળી આંખવાળી, હું તારો સેવક છું, હે પાતળી પેટવાળી.
મરણાન્તં વચઃ સત્યં નાન્યથા પ્રકરોમ્યહમ્ । પાદૌ નતોઽસ્મિ તન્વઙ્ગિ ત્યક્ત્વા નાનાયુધાનિ તે
હું સત્ય બોલું છું અને મૃત્યુ સુધી ક્યારેય અન્યથા વર્તીશ નહીં; હે સુકુમાર અંગવાળી, મેં મારા બધા હથિયારો મૂકી તારા પગે નમન કરું છું.
દયાં કુરુ વિશાલાક્ષિ તપ્તોઽસ્મિ કામમાર્ગણૈઃ । જન્મપ્રભૃતિ ચાર્વઙ્ગિ દૈન્યં નાચરિતં મયા
હે વિશાળ આંખવાળી, કૃપા કર; હું ઇચ્છાના બાણોથી બળતો છું. હે સુંદર અંગવાળી, જન્મથી આજ સુધી મેં ક્યારેય વિનમ્રતા દાખવી નથી.
બ્રહ્માદીનીશ્વરાન્પ્રાપ્ય ત્વયિ તદ્વિદધામ્યહમ્ । ચરિતં મમ જાનન્તિ રણે બ્રહ્માદયઃ સુરાઃ
બ્રહ્મા સહિતના ઈશ્વરોને જીત્યા પછી હવે હું તારી સામે ઝુકી રહ્યો છું; બ્રહ્મા અને અન્ય દેવતાઓને મારા યુદ્ધના કાર્યો જાણ્યા છે.
સોઽપ્યહં તવ દાસોઽસ્મિ મન્મુખં પશ્ય ભામિનિ । વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ બ્રુવાણં તં દૈત્યં દેવી ભગવતી હિ સા
ત્યાં પણ હું તારો દાસ છું; હે સુંદર, મારા મુખને જોઈ. વ્યાસ કહે છે: એ દૈત્યા એ રીતે બોલતા, ત્યારે દેવીએ—
પ્રહસ્ય સસ્મિતં વાક્યમુવાચ વરવર્ણિની । દેવ્યુવાચ નાહં પુરુષમિચ્છામિ પરમં પુરુષં વિના
મુસ્કાન સાથે, તેજસ્વી રૂપવાળી દેવીએ કહ્યું: 'હું પરમ પુરુષ સિવાય કોઈ પુરુષની ઇચ્છા રાખતી નથી.'
તસ્ય ચેચ્છાસ્મ્યહં દૈત્ય સૃજામિ સકલં જગત્ । સ માં પશ્યતિ વિશ્વાત્મા તસ્યાહં પ્રકૃતિઃ શિવા
હે દૈત્યા, જો હું તેની ઇચ્છા રાખું તો આખું જગત સર્જી શકું; તે સર્વના આત્મા છે, મને જોવે છે, અને હું તેની શુભ પ્રકૃતિ છું.
તત્સાન્નિધ્યવશાદેવ ચૈતન્યં મયિ શાશ્વતમ્ । જડાહં તસ્ય સંયોગાત્પ્રભવામિ સચેતના
માત્ર તેની હાજરીથી જ મને શાશ્વત ચૈતન્ય મળે છે; હું નિષ્ક્રિય છું, પણ તેની સાથે જોડાઈને જ સજીવ બની શકું.
અયસ્કાન્તસ્ય સાન્નિધ્યાદયસશ્ચેતના યથા । ન ગ્રામ્યસુખવાઞ્છા મે કદાચિદપિ જાયતે
જે રીતે ચુંબકની નજીક લોખંડ સજીવ બને છે, એ રીતે; મને ક્યારેય સંસારના સુખની ઇચ્છા થતી નથી.
મૂર્ખસ્ત્વમસિ મન્દાત્મન્ યત્સ્ત્રીસઙ્ગં ચિકીર્ષસિ । નરસ્ય બન્ધનાર્થાય શૃઙ્ખલા સ્ત્રી પ્રકીર્તિતા
તુ મૂર્ખ અને મંદ બુદ્ધિ છે, કેમ કે સ્ત્રી સાથે જોડાવાની ઇચ્છા રાખે છે; સ્ત્રી પુરુષને બાંધવા માટે સાંકળ કહેવાય છે.
લોહબદ્ધોઽપિ મુચ્યેત સ્ત્રીબદ્ધો નૈવ મુચ્યતે । કિમિચ્છસિ ચ મન્દાત્મન્ મૂત્રાગારસ્ય સેવનમ્
લોખંડથી બાંધેલો મુક્ત થઈ શકે છે, પણ સ્ત્રીથી બાંધેલો ક્યારેય મુક્ત થતો નથી; હે મંદ બુદ્ધિ, તું શા માટે મૂત્રગૃહમાં જવાનું ઇચ્છે છે?
શમં કુરુ સુખાય ત્વં શમાત્સુખમવાપ્સ્યસિ । નારીસઙ્ગે મહદ્દુઃખં જાનન્કિં ત્વં વિમુહ્યસિ
તુ પોતાનું સુખ માટે સંયમ રાખ; સંયમથી તને સુખ મળશે. જાણીને કે સ્ત્રીસંગમાં મોટું દુ:ખ છે, તુ કેમ ભટકી રહ્યો છે?
ત્યજ વૈરં સુરૈઃ સાર્ધં યથેષ્ટં વિચરાવનૌ । પાતાલં ગચ્છ વા કામં જીવિતેચ્છા યદસ્તિ તે
દેવતાઓ સાથેનું વૈર છોડ અને પૃથ્વી પર મનપસંદ ફર, અથવા પાતાળમાં જઈ, જો તને જીવનની ઇચ્છા હોય.
અથવા કુરુ સંગ્રામં બલવત્યસ્મિ સામ્પ્રતમ્ । પ્રેષિતાહં સુરૈઃ સર્વૈસ્તવ નાશાય દાનવ
અથવા, જો ઇચ્છા હોય તો યુદ્ધ કર; હું હવે શક્તિશાળી છું, સર્વ દેવોએ તને નાશ કરવા માટે મને મોકલ્યા છે, હે દૈત્યા.
સત્યં બ્રવીમિ યેનાદ્ય ત્વયા વચનસૌહૃદમ્ । દર્શિતં તેન તુષ્ટાસ્મિ જીવન્ગચ્છ યથાસુખમ્
હું સત્ય બોલું છું: આજે તું મૈત્રીપૂર્ણ વાણી બતાવી છે, તેથી હું પ્રસન્ન છું; મનપસંદ રીતે જીવી.
સતાં સપ્તપદી મૈત્રી તેન મુઞ્ચામિ જીવિતમ્ । મરણેચ્છાસ્તિ ચેદ્યુદ્ધં કુરુ વીર યથાસુખમ્
સજ્જનોમાં સાત પગ સાથે મિત્રતા થાય છે; તેથી હું તારો જીવ બચાવું છું. જો મૃત્યુની ઇચ્છા હોય, હે વીર, તો મનપસંદ યુદ્ધ કર.
હનિષ્યામિ મહાબાહો ત્વામહં નાત્ર સંશયઃ । વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા દાનવઃ કામમોહિતઃ
હે મહાબાહુ, હું તને મારી નાખીશ—આમાં કોઈ શંકા નથી.
ઉવાચ શ્લક્ષ્ણયા વાચા મધુરં વચનં તતઃ । બિભેમ્યહં વરારોહે ત્વાં પ્રહર્તું વરાનને
તે સમયે તેણે મીઠા અને નરમ શબ્દોમાં કહ્યું: ઓ સુંદર કમરવાળી અને તેજસ્વી ચહેરાવાળી, હું તને મારવા માટે ડરું છું.
કોમલાં ચારુસર્વાઙ્ગીં નારીં નરવિમોહિનીમ્ । જિત્વા હરિહરાદીંશ્ચ લોકપાલાંશ્ચ સર્વશઃ
તુ બહુ નરમ છે, તારા બધા અંગો સુંદર છે, અને તું એવી સ્ત્રી છે કે પુરુષોને પણ મોહમાં પાડી દે છે; તું હરિ, હર અને બધા લોકપાલોને પણ જીત્યા છે.
કિં ત્વયા સહ યુદ્ધં મે યુક્તં કમલલોચને । રોચતે યદિ ચાર્વઙ્ગિ વિવાહં કુરુ માં ભજ
ઓ કમળ જેવી આંખવાળી, તારી સાથે લડવામાં મને શું લાભ છે? જો તને ગમે, ઓ સુંદર અંગવાળી, તો મારી સાથે લગ્ન કર અને મને સ્વીકાર.
નોચેદ્ ગચ્છ યથેષ્ટં તે દેશં યસ્માત્સમાગતા । નાહં ત્વાં પ્રહરિષ્યામિ યતો મૈત્રી કૃતા ત્વયા
નહીંતર, તું જ્યાંથી આવી છે, ત્યાં જ તારા મનગમતા સ્થળે જા; હું તને મારવાનો નથી, કેમ કે તું મને મિત્રતા બતાવી છે.
હિતમુક્તં શુભં વાક્યં તસ્માદ્ ગચ્છ યથાસુખમ્ । કા શોભા મે ભવેદન્તે હત્વા ત્વાં ચારુલોચનામ્
હું તને શુભ અને હિતની વાત કહી, હવે તું તારા મનગમતા રીતે જા; ઓ સુંદર આંખવાળી, તને મારીને મને શું મહિમા મળશે?
સ્ત્રીહત્યા બાલહત્યા ચ બ્રહ્મહત્યા દુરત્યયા । ગૃહીત્વા ત્વાં ગૃહં નૂનં ગચ્છામ્યદ્ય વરાનને
સ્ત્રી, બાળક અને બ્રાહ્મણની હત્યા બહુ મોટું પાપ છે; ઓ તેજસ્વી ચહેરાવાળી, તેના બદલે આજે હું તને મારા ઘરમાં લઈ જઈશ.