સૂતોઽપિ રથમાનીય તમુવાચ ત્વરાન્વિતઃ । રાજન્ રથોઽયમાનીતો દ્વારિ તિષ્ઠતિ ભૂષિતઃ
સારથીએ રથ લાવીને ઝડપથી કહ્યું: 'રાજા, રથ લાવીને દરવાજે ઉભો છે, સજ્જ છે.'
સર્વાયુધસમાયુક્તો વરાસ્તરણસંયુતઃ । આનીતં તં રથં જ્ઞાત્વા દાનવેન્દ્રો મહાબલઃ
એ રથ બધા હથિયારો અને ઉત્તમ કવચથી સજ્જ હતો; રથ લાવવામાં આવ્યો એ જાણીને, શક્તિશાળી દાનવરાજ—
માનુષં દેહમાસ્થાય સંગ્રામે ગન્તુમુદ્યતઃ । વિચાર્ય મનસા ચેતિ દેવી માં પ્રેક્ષ્ય દુર્મુખમ્
માનવ શરીર ધારણ કરીને, યુદ્ધમાં જવા તૈયાર થયો; મનમાં વિચાર્યું: 'મને જોઈ દેવી નિરાશ થશે.'
શૃઙ્ગિણં મહિષં નૂનં વિમના સા ભવિષ્યતિ । નારીણાં ચ પ્રિયં રૂપં તથા ચાતુર્યમિત્યપિ
'શિંગવાળો મહિષા જોઈ, એ ચોક્કસ નિરાશ થશે; અને સ્ત્રીઓને સુંદર રૂપ અને બુદ્ધિ ગમે છે.'
તસ્માદ્રૂપં ચ ચાતુર્યં કૃત્વા યાસ્યામિ તાં પ્રતિ । યથા માં વીક્ષ્ય સા બાલા પ્રેમયુક્તા ભવિષ્યતિ
'એથી, સુંદર રૂપ અને ચતુરાઈ ધારણ કરીને, હું એની પાસે જઈશ, જેથી એ યુવતી મને જોઈ પ્રેમથી ભરાઈ જાય.'
મમાપિ ચ તદૈવ સ્યાત્સુખં નાન્યસ્વરૂપતઃ । ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય મનસા દાનવેન્દ્રો મહાબલઃ
'મને પણ એ રૂપમાં જ સુખ મળશે, બીજાં રૂપમાં નહીં.' એમ મનમાં વિચાર કરીને, શક્તિશાળી દાનવરાજ—
ત્યક્ત્વા તન્માહિષં રૂપં બભૂવ પુરુષઃ શુભઃ । સર્વાયુધધરઃ શ્રીમાંશ્ચારુભૂષણભૂષિતઃ
એ મહિષાનું રૂપ છોડીને, સુંદર માણસ બની ગયો, બધા હથિયારો ધારણ કરતો, તેજસ્વી અને સુંદર આભૂષણોથી સજ્જ.
દિવ્યામ્બરધરઃ કાન્તઃ પુષ્પબાણ ઇવાપરઃ । રથોપવિષ્ટઃ કેયૂરસ્રગ્વી બાણધનુર્ધરઃ
દિવ્ય વસ્ત્રો પહેરેલા, આકર્ષક, પુષ્પબાણવાળા કામદેવ જેવા, રથ પર બેઠેલા, કયૂર અને હાર પહેરેલા, ધનુષ અને બાણ ધરાવતો.
સેનાપરિવૃતો દેવીં જગામ મદગર્વિતઃ । મનોજ્ઞં રૂપમાસ્થાય માનિનીનાં મનોહરમ્
સેનાની સાથે ઘેરાયેલો, ગર્વથી ભરેલો તે દેવીને મળવા ગયો, અને તેણે એવો રૂપ ધારણ કર્યો કે ગર્વીલા લોકો માટે આકર્ષક અને મનમોહક હતો.
તમાગતં સમાલોક્ય દૈત્યાનામધિપં તદા । બહુભિઃ સંવૃતં વીરૈર્દેવી શઙ્ખમવાદયત્
તે દૈત્યોના મુખ્યને અનેક વીરોથી ઘેરાયેલા આવ્યા જોઈ, દેવીએ શંખ વગાડ્યો.
સ શઙ્ખનિનદં શ્રુત્વા જનવિસ્મયકારકમ્ । સમીપમેત્ય દેવ્યાસ્તુ તામુવાચ હસન્નિવ
લોકોમાં આશ્ચર્ય પેદા કરતો શંખનો અવાજ સાંભળીને, તે દેવીના નજીક આવ્યો અને હસતો હસતો વાત કરી.
દેવિ સંસારચક્રેઽસ્મિન્વર્તમાનો જનઃ કિલ । નરો વાથ તથા નારી સુખં વાઞ્છતિ સર્વથા
હે દેવી, કહેવામાં આવે છે કે આ સંસારના ચક્રમાં દરેક માણસ—પુરુષ કે સ્ત્રી—હંમેશા સુખની ઈચ્છા રાખે છે.
સુખં સંયોગજં નૄણાં નાસંયોગે ભવેદિહ । સંયોગો બહુધા ભિન્નસ્તાન્બ્રવીમિ શૃણુષ્વ હ
માણસોને સુખ મળતું હોય છે મિલનથી, વિયોગથી નહીં; અને મિલન અનેક પ્રકારના હોય છે, એ હું તને કહું છું—સાંભળ.
ભેદાન્સુપ્રીતિહેતૂત્થાન્સ્વભાવોત્થાનનેકશઃ । તત્ર પ્રીતિભવાનાદૌ કથયામિ યથામતિ
પ્રેમના કારણો અને સ્વભાવથી અનેક ભેદો થાય છે; તેમાં, હું પહેલા એ મિલન કહું છું જે આનંદ આપે છે, મારી સમજ મુજબ.
માતાપિત્રોસ્તુ પુત્રેણ સંયોગસ્તૂત્તમઃ સ્મૃતઃ । ભ્રાતુર્ભ્રાત્રા તથા યોગઃ કારણાન્મધ્યમો મતઃ
માતા-પિતાની સાથે પુત્રનો મિલન સર્વોત્તમ માનવામાં આવે છે; ભાઈ-ભાઈનો મિલન કારણસર મધ્યમ ગણાય છે.
ઉત્તમસ્ય સુખસ્યૈવ દાતૃત્વાદુત્તમઃ સ્મૃતઃ । તસ્માદલ્પસુખસ્યૈવ પ્રદાતૃત્વાચ્ચ મધ્યમઃ
સર્વોત્તમ સુખ આપનારને સર્વોત્તમ કહેવાય છે; અને ઓછું સુખ આપનારને મધ્યમ કહેવાય છે.
નાવિકાનાં તુ સંયોગઃ સ્મૃતઃ સ્વાભાવિકો બુધૈઃ । વિવિધાવૃતચિત્તાનાં પ્રસઙ્ગપરિવર્તિનામ્
પરાયાં લોકોનો મિલન, જેઓ વિવિધ સંબંધોમાં અને ચિંતામાં ફસાયેલા હોય છે, તે જ્ઞાનીઓ દ્વારા સ્વાભાવિક માનવામાં આવે છે.
અત્યલ્પસુખદાતૃત્વાત્કનિષ્ઠોઽયં સ્મૃતો બુધૈઃ । અત્યુત્તમસ્તુ સંયોગઃ સંસારે સુખદઃ સદા
અતિ ઓછું સુખ આપનારને જ્ઞાનીઓ દ્વારા કનિષ્ઠ ગણાય છે; અને સર્વોત્તમ મિલન હંમેશા સંસારમાં સુખદાયી છે.
નારીપુરુષયોઃ કાન્તે સમાનવયસો સદા । સંયોગો યઃ સમાખ્યાતઃ સ એવાત્યુત્તમઃ સ્મૃતઃ
યુવાન અને સમાન ઉંમરના સ્ત્રી-પુરુષનો મિલન સર્વોત્તમ માનવામાં આવે છે.
અત્યુત્તમસુખસ્યૈવ દાતૃત્વાત્સ તથાવિધઃ । ચાતુર્યરૂપવેષાદ્યૈઃ કુલશીલગુણૈસ્તથા
સર્વોત્તમ સુખ આપનાર એવા મિલનને સૌંદર્ય, રૂપ, વેશ, કુળ, શીલ અને ગુણોથી શોભાયમાન ગણાય છે.
પરસ્પરસમુત્કર્ષઃ કથ્યતે હિ પરસ્પરમ્ । તં ચેત્કરોષિ સંયોગં વીરેણ ચ મયા સહ
પરસ્પર શ્રેષ્ઠતા એ જ પરસ્પર કહેવાય છે; જો તું મારા જેવા વીર સાથે એવો મિલન કરે તો—
અત્યુત્તમસુખસ્યૈવ પ્રાપ્તિઃ સ્યાત્તે ન સંશયઃ । નાનાવિધાનિ રૂપાણિ કરોમિ સ્વેચ્છયા પ્રિયે
તને સર્વોત્તમ સુખ મળશે—આમાં કોઈ સંશય નથી; હે પ્રિયે, હું મારી ઈચ્છા પ્રમાણે અનેક રૂપ ધારણ કરી શકું છું.
ઇન્દ્રાદયઃ સુરાઃ સર્વે સંગ્રામે વિજિતા મયા । રત્નાનિ યાનિ દિવ્યાનિ ભવનેઽસ્મિન્મમાધુના
ઇન્દ્રથી શરૂ કરીને બધા દેવતાઓને મેં યુદ્ધમાં જીત્યા છે; અને મારા મહેલમાં જે દિવ્ય રત્નો છે—
ભુંક્ષ્વ ત્વં તાનિ સર્વાણિ યથેષ્ટં દેહિ વા યથા । પટ્ટરાજ્ઞી ભવાદ્ય ત્વં દાસોઽસ્મિ તવ સુન્દરિ
તમે એ બધું મનપસંદ રીતે ભોગવો, અથવા ઈચ્છા મુજબ વહેંચો; આજે તમે મારી પાટરાણી બનો, હે સુંદર, હું તમારો દાસ છું.
વૈરં ત્યજેઽહં દેવૈસ્તુ તવ વાક્યાન્ન સંશયઃ । યથા ત્વં સુખમાપ્નોષિ તથાહં કરવાણિ વૈ
હું દેવો સાથેનું વેર તારા શબ્દથી છોડી દઈશ—આમાં કોઈ શંકા નથી; અને તું સુખ પામે એ રીતે હું કામ કરીશ.
આજ્ઞાપય વિશાલાક્ષિ તથાહં પ્રકરોમ્યથ । ચિત્તં મે તવ રૂપેણ મોહિતં ચારુભાષિણિ
હે વિશાળ આંખોવાળી, આદેશ આપ, હું એ પ્રમાણે કરીશ; હે મીઠા બોલનાર, તારા રૂપથી મારું મન મોહાઈ ગયું છે.
આતુરોઽસ્મિ વરારોહે પ્રાપ્તસ્તે શરણં કિલ । પ્રપન્નં પાહિ રમ્ભોરુ કામબાણૈઃ પ્રપીડિતમ્
હે સુકુમાર કટિવાળી, હું દુ:ખી છું અને તારી શરણમાં આવ્યો છું; હે સુંદર જાંઘવાળી, મને રક્ષણ આપ, કેમ કે હું ઇચ્છાના તીક્ષ્ણ બાણોથી પીડાઈ રહ્યો છું.
ધર્માણામુત્તમો ધર્મઃ શરણાગતરક્ષણમ્ । ત્વદીયોઽસ્મ્યસિતાપાઙ્ગિ સેવકોઽહં કૃશોદરિ
શરણમાં આવેલા વ્યક્તિનું રક્ષણ કરવું એ સર્વ શ્રેષ્ઠ ધર્મ છે; હું તારો છું, હે કાળી આંખવાળી, હું તારો સેવક છું, હે પાતળી પેટવાળી.
મરણાન્તં વચઃ સત્યં નાન્યથા પ્રકરોમ્યહમ્ । પાદૌ નતોઽસ્મિ તન્વઙ્ગિ ત્યક્ત્વા નાનાયુધાનિ તે
હું સત્ય બોલું છું અને મૃત્યુ સુધી ક્યારેય અન્યથા વર્તીશ નહીં; હે સુકુમાર અંગવાળી, મેં મારા બધા હથિયારો મૂકી તારા પગે નમન કરું છું.
દયાં કુરુ વિશાલાક્ષિ તપ્તોઽસ્મિ કામમાર્ગણૈઃ । જન્મપ્રભૃતિ ચાર્વઙ્ગિ દૈન્યં નાચરિતં મયા
હે વિશાળ આંખવાળી, કૃપા કર; હું ઇચ્છાના બાણોથી બળતો છું. હે સુંદર અંગવાળી, જન્મથી આજ સુધી મેં ક્યારેય વિનમ્રતા દાખવી નથી.