પુષ્પૈરપિ ન યોદ્ધવ્યં કિં પુનર્નિશિતૈઃ શરૈઃ । ભવાદૃશીનાં દેહેષુ દુનોતિ માલતીદલમ્
ફૂલો સાથે પણ લડવું યોગ્ય નથી, તો પછી તીક્ષ্ণ તીરોની તો વાત જ શું! તમારા જેવા નાજુક શરીર તો માળતીના પાંદડાથી પણ દુખી થઈ જાય છે.
ધિગ્જન્મ માનુષે લોકે ક્ષાત્રધર્માનુજીવિનામ્ । લાલિતોઽયં પ્રિયો દેહઃ કૃન્તનીયઃ શિતૈઃ શરૈઃ
આ દુનિયામાં ક્ષત્રિય ધર્મ પાળનાર માનવ જન્મને શરમ આવે છે; આ લાડકું અને પ્રિય શરીર તીક્ષ্ণ તીરો વડે કાપવું પડે છે.
તૈલાભ્યઙ્ગૈઃ પુષ્પવાતૈસ્તથા મિષ્ટાન્નભોજનૈઃ । પોષિતોઽયં પ્રિયો દેહો ઘાતનીયઃ પરેષુભિઃ
તેલની મસાજ, ફૂલોની હવા અને સ્વાદિષ્ટ ભોજનથી પોષાયેલું આ પ્રિય શરીર, બીજાના હથિયારો વડે નાશ પામે છે.
દેહં છિત્ત્વાસિધારાભિર્ધનભૃજ્જાયતે નરઃ । ધિગ્ધનં દુઃખદં પૂર્વં પશ્ચાત્કિં સુખદં ભવેત્
શરીરને તલવારની ધારથી કાપીને માણસ ધન મેળવે છે; પણ ધન પહેલાં દુખ આપે છે—પછી શું સુખ મળે છે?
ત્વમપ્યજ્ઞૈવ વામોરુ યુદ્ધમાકાઙ્ક્ષસે યતઃ । સુખં સમ્ભોગજં ત્યક્ત્વા કં ગુણં વેત્સિ સઙ્ગરે
તમે પણ, ઓ સુંદરી, અજ્ઞાનતાથી જ યુદ્ધની ઈચ્છા રાખો છો; ભોગથી મળતું સુખ છોડીને યુદ્ધમાં કયો ગુણ જાણો છો?
ખડ્ગપાતં ગદાઘાતં ભેદનઞ્જ શિલીમુખૈઃ । મરણાન્તે તુ સંસ્કારો ગોમાયુમુખકર્ષણમ્
તલવારના ઘા, ગદાના પ્રહારો અને તીરો વડે છિદ્ર થાય છે; મૃત્યુ પછી તો માત્ર અંતિમ વિધિ, અથવા ગાય અને શિયાળના મોઢામાં ખેંચાવું.
તસ્યૈવ કવિભિર્ધૂર્તૈઃ કૃતં ચાતીવ શંસનમ્ । રણે મૃતાનાં સ્વઃપ્રાપ્તિરર્થવાદોઽસ્તિ કેવલઃ
આ માટે તો ચતુર કવિઓએ જ વધારે વખાણ લખ્યા છે; યુદ્ધમાં મૃત્યુ પામનારને સ્વર્ગ મળે છે, એ તો માત્ર વાત છે.
તસ્માદ્ ગચ્છ વરારોહે યત્ર તે રમતે મનઃ । ભજ વા ભૂપતિં નાથં હયારિં સુરમર્દનમ્
એથી, ઓ સુંદર, જ્યાં તમારું મન રમે ત્યાં જાઓ; રાજાને પોતાના સ્વામી તરીકે પસંદ કરો, ઘોડાની દુશ્મન અને દેવોને હરાવનાર.
વ્યાસ ઉવાચ એવં બ્રુવાણં તં દૈત્યં પ્રોવાચ જગદમ્બિકા । કિં મૃષા ભાષસે મૂઢ બુદ્ધિમાનિવ પણ્ડિતઃ
વ્યાસ કહે છે: જ્યારે એ દૈત્ય这样 બોલ્યો, ત્યારે જગદંબાએ કહ્યું: તું મૂર્ખ, શા માટે ખોટું બોલે છે, જાણકાર અને પંડિત બની?
નીતિશાસ્ત્રં ન જાનાસિ વિદ્યાં ચાન્વીક્ષિકીં તથા । ન સેવિતાસ્ત્વયા વૃદ્ધા ન ધર્મે મતિરસ્તિ તે
તને નીતિશાસ્ત્ર ખબર નથી, અને અનુસંધાનની વિદ્યા પણ નથી; તું વડીલોની સેવા કરી નથી, અને ધર્મમાં તને સમજ નથી.
મૂર્ખસેવાપરો યસ્માત્તસ્માત્ત્વં મૂર્ખ એવ હિ । રાજધર્મં ન જાનાસિ કિં બ્રવીષિ મમાગ્રતઃ
મૂર્ખોની સાથે રહેતો હોવાથી, તું પણ મૂર્ખ જ છે; તને રાજધર્મ ખબર નથી—મારા સામે શું બોલે છે?
સંગ્રામે મહિષં હત્વા કૃત્વા રુધિરકર્દમમ્ । યશઃસ્તમ્ભં સ્થિરં કૃત્વા ગમિષ્યામિ યથાસુખમ્
યુદ્ધમાં મહિષને મારી, લોહીથી જમીન કાદવ કરી, હું યશનો મજબૂત સ્તંભ ઊભો કરી, પછી મનગમતી રીતે જઇશ.
દેવાનાં દુઃખદાતારં દાનવં મદગર્વિતમ્ । હનિષ્યેઽહં દુરાચારં યુદ્ધં કુરુ સ્થિરો ભવ
દેવોને દુખ આપનાર, દાનવોમાં અહંકારથી ભરેલો, દુશ્ટ આચરણ ધરાવનાર દૈત્યને હું મારશ; યુદ્ધ કરો, મજબૂત રહો.
જીવિતેચ્છાસ્તિ ચેન્મૂઢ મહિષસ્ય તથા તવ । તદા ગચ્છન્તુ પાતાલં દાનવાઃ સર્વ એવ તે
જો તું અને મહિષ જીવનની ઈચ્છા રાખો છો, તો તમારા બધા દાનવો પાતાળમાં જાવ.
મુમૂર્ષા યદિ વશ્ચિત્તે યુદ્ધં કુર્વન્તુ સત્વરાઃ । સર્વાનેવ વધિષ્યામિ નિશ્ચયોઽયં મમાધુના
પણ જો તમારે મૃત્યુની ઈચ્છા હોય, તો તરત યુદ્ધ કરો; હું બધા ને મારી નાખીશ—હવે આ જ મારો નિશ્ચય છે.
વ્યાસ ઉવાચ તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્યા દાનવો બલદર્પિતઃ । મુમોચ બાણવૃષ્ટિં તાં ઘનવૃષ્ટિમિવાપરામ્
વ્યાસ કહે છે: એના શબ્દો સાંભળી, દૈત્યે પોતાની શક્તિ પર ગર્વ કરીને, તીરોની વરસાદ વરસાવી, જેમ મેઘની ભારે વરસાદ પડે.
ચિચ્છેદ તસ્ય સા બાણાન્સ્વબાણૈર્નિશિતૈસ્તદા । જઘાન તં તથા ઘોરૈરાશીવિષસમૈઃ શરૈઃ
ત્યારે એણે તેના તીરોને પોતાના તીક્ષ્ન તીરો વડે કાપી નાખ્યા, અને ભયાનક, ઝેરવાળાં સર્પ જેવા તીરો વડે એને ઘાયલ કર્યો.
યુદ્ધં પરસ્પરં તત્ર બભૂવ વિસ્મયપ્રદમ્ । ગદયા ઘાતયામાસ તં રથાજ્જગદમ્બિકા
ત્યાં બંને વચ્ચે આશ્ચર્યજનક યુદ્ધ થયું; જગદંબાએ ગદાથી એને રથમાંથી નીચે પાડી દીધો.
મૂર્ચ્છાં પ્રાપ સ દુષ્ટાત્મા ગદયાભિહતો ભૃશમ્ । મુહૂર્તદ્વયમાત્રં તુ રથોપસ્થ ઇવાચલઃ
ગદા વડે જોરથી માર પડતાં, એ દુષ્ટ આત્માવાળો બેહોશ થઈ ગયો અને બે પળ સુધી રથમાં પડેલો માણસ જેમ અચળ રહ્યો.
તં તથા મૂર્ચ્છિતં દૃષ્ટ્વા તામ્રઃ પરબલાર્દનઃ । આજગામ રણે યોદ્ધું ચણ્ડિકાં પ્રતિ ચાપલાત્
એને એ રીતે બેહોશ જોઈને, શત્રુઓને હરાવનાર તામ્રા લડાઈમાં ચંડિકા સામે લડવા નિડરપણે આગળ આવ્યો.
આગચ્છન્તં તુ તં વીક્ષ્ય હસન્તી પ્રાહ ચણ્ડિકા । એહ્યેહિ દાનવશ્રેષ્ઠ યમલોકં નયામ્યહમ્
એને આગળ આવતો જોઈને, ચંડિકા હસીને બોલી: 'આ, આવો દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ, હું તમને યમલોકમાં લઈ જાઉં.'
કિં ભવદ્ભિઃ સમાયાતૈરબલૈશ્ચ ગતાયુષૈઃ । મહિષઃ કિં ગૃહે મૂઢઃ કરોતિ જીવનોદ્યમમ્
'તમે અને આ બળહીન, જીવન ખતમ થયેલા લોકો અહીં કેમ આવ્યા છો? શું મૂર્ખ મહિષા હજુ પણ ઘરમાં છુપાઈને જીવવાનો પ્રયાસ કરે છે?'
કિં ભવદ્ભિર્હતૈર્મન્દૈર્મમાપિ વિફલઃ શ્રમઃ । અહતે મહિષે પાપે સુરશત્રૌ દુરાત્મનિ
'તમે બધા કમજો અને મારાયેલા મારા માટે શું કામના? જો પાપી, દુષ્ટ મનવાળો, દેવોનો દુશ્મન મહિષા અહિ મારાયો નથી, તો મારી મહેનત પણ વ્યર્થ છે.'
તસ્માદ્યૂયં ગૃહં ગત્વા મહિષં પ્રેષયન્ત્વિહ । પશ્યેન્માં સોઽપિ મન્દાત્મા યાદૃશીં તાદૃશીં સ્થિતામ્
'તેથી, તમે બધા ઘેર જાઓ અને મહિષાને અહીં મોકલો. એ મૂર્ખ પણ મને જેવી છું, એવી જોઈ લે.'
તામ્રસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા બાણવૃષ્ટિં ચકાર હ । ચણ્ડિકાં પ્રતિ કોપેન કર્ણાકૃષ્ટશરાસનઃ
આ શબ્દો સાંભળીને, તામ્રા ગુસ્સામાં કાન સુધી ધનુષ ખેંચી, ચંડિકા પર બાણોની વરસાદ વરસાવી.
ભગવત્યપિ તામ્રાક્ષી સમાકૃષ્ય શરાસનમ્ । બાણાન્મુમોચ તરસા હન્તુકામા સુરાહિતમ્
દેવી પણ, તામ્ર આંખોવાળી, ધનુષ ખેંચી અને દેવોના દુશ્મનને મારવાની ઈચ્છાથી ઝડપથી બાણ છોડ્યા.
ચિક્ષુરાખ્યોઽપિબલવાન્મૂર્ચ્છાં ત્યક્ત્વોત્થિતઃ પુનઃ । ગૃહીત્વા સશરં ચાપં તસ્થૌ તત્સમ્મુખઃ ક્ષણાત્
ચિક્ષુર, બેહોશી છોડી ફરી ઊઠ્યો, ધનુષ અને બાણો લઈ તરત જ એના સામે ઊભો રહ્યો.
ચિક્ષુરાખ્યશ્ચ તામ્રશ્ચ દ્વાવપ્યતિબલોત્કટૌ । યુયુધાતે મહાવીરૌ સહ દેવ્યા રણાઙ્ગણે
ચિક્ષુર અને તામ્રા, બંને અત્યંત શક્તિશાળી અને શૂરવીર, દેવી સાથે યુદ્ધના મેદાનમાં લડ્યા.
કુપિતા ચ મહામાયા વવર્ષ શરસન્તતિમ્ । ચકાર દાનવાન્ સર્વાન્ બાણક્ષતતનુચ્છદાન્
મહામાયાએ ગુસ્સામાં સતત બાણોની વરસાદ વરસાવી, બધા દાનવોને બાણના ઘા સાથે ઢાંકી દીધા.
અસુરાઃ ક્રોધસમ્મૂઢા બભૂવુઃ શરતાડિતાઃ । ચિક્ષિપુઃ શરજાલાનિ દેવીં પ્રતિ રુષાન્વિતાઃ
અસુરો ગુસ્સાથી ગૂંચવાઈ અને બાણના ઘા ખાઈ, ગુસ્સામાં દેવી પર બાણોની ઝળહળાટ ફેંકી.