રાજન્નહં હનિષ્યામિ કા ચિન્તા સ્ત્રીવિહિંસને । ઇત્યુક્ત્વા સ્વબલૈર્યુક્તઃ પ્રયયૌ રથસંયુતઃ
રાજા, હું પોતે તેને મારવા જઈશ; સ્ત્રી સામે યુદ્ધમાં શું ડરવું? એમ કહીને, ચિક્ષુર પોતાના સેનાને સાથે લઈને રથમાં ચઢી યુદ્ધ માટે નીકળી પડ્યો.
દ્વિતીયં પાર્ષ્ણિરક્ષં તુ કૃત્વા તામ્રં મહાબલમ્ । મહતા સૈન્યઘોષેણ પૂરયન્ગગનં દિશઃ
તામ્ર, જે બહુ શક્તિશાળી હતો, તેને પોતાનો સહાયક બનાવીને, ચિક્ષુરે પોતાની મોટી સેના સાથે આકાશ અને દિશાઓમાં ગુંજતો અવાજ પેદા કર્યો.
તમાગચ્છન્તમાલોક્ય દેવી ભગવતી શિવા । ચકાર શઙ્ખજ્યાઘોષં ઘણ્ટાનાદં મહાદ્ભુતમ્
તે approaching (આગળ આવતો) જોઈને, ભગવતી શિવા દેવીએ શંખ અને ધનુષની ડોરીનો અવાજ કર્યો અને ઘંટાનો અદભુત નાદ કર્યો.
તત્રસુસ્તેન શબ્દેન તે ચ સર્વે સુરારયઃ । કિમેતદિતિ ભાષન્તો દુદ્રુવુર્ભયકમ્પિતાઃ
તે ભયંકર અવાજથી બધા દેવોના દુશ્મનોએ, ડરથી કાંપતા, 'આ શું છે?' એમ બોલતા, ભાગી ગયા.
ચિક્ષુરાખ્યસ્તુ તાન્દૃષ્ટ્વા પલાયનપરાયણાન્ । ઉવાચાતીવ સંકુદ્ધઃ કિં ભયં વઃ સમાગતમ્
ચિક્ષુરે તેમને ભાગતા જોઈને, ખૂબ ગુસ્સામાં પૂછ્યું, 'તમને કયો ડર લાગ્યો છે?'
અદ્યૈવાહં હનિષ્યામિ બાણૈર્બાલાં મદોન્નતામ્ । તિષ્ઠન્ત્વત્ર ભયં ત્યક્ત્વા દૈત્યાઃ સમરમૂર્ધનિ
'આજે જ હું એ ગર્વીતા યુવતીને તીરો વડે મારું છું; દૈત્યોએ યુદ્ધમાં ડર છોડીને અહીં ઊભા રહેવું જોઈએ.'
ઇત્યુક્ત્વા દાનવશ્રેષ્ઠશ્ચાપપાણિર્બલાન્વિતઃ । આગત્ય સઙ્ગરે દેવીમિત્યુવાચ ગતવ્યથઃ
એવું કહીને, દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ, ધનુષ ધારણ કરીને અને શક્તિથી ભરપૂર, દેવી પાસે યુદ્ધમાં આવ્યો અને નિડર થઈને એમ બોલ્યો.
કિં ગર્જસિ વિશાલાક્ષિ ભીષયન્તીતરાન્નરાન્ । નાહં બિભેમિ તન્વઙ્ગિ શ્રુત્વા તેઽદ્ય વિચેષ્ટિતમ્
'તમે કેમ ગર્જના કરો છો, વિશાળ આંખોવાળી? બીજા પુરુષોને ડરાવો છો; હું, તનુ અંગવાળી, આજે તમારા કાર્યો સાંભળીને પણ, ડરતો નથી.'
સ્ત્રીવધે દૂષણં જ્ઞાત્વા તથૈવાકીર્તિસમ્ભવમ્ । ઉપેક્ષાં કુરુતે ચિત્તં મદીયં વામલોચને
'સ્ત્રીને મારવાથી અપમાન અને બદનામ થાય છે, એ જાણીને, ઓ સુંદર આંખોવાળી, મારું મન ક્ષમા તરફ વળી ગયું છે.'
સ્ત્રીણાં યુદ્ધં કટાક્ષૈશ્ચ તથા હાવૈશ્ચ સુન્દરિ । ન શસ્ત્રૈર્વિહિતં ક્વાપિ ત્વાદૃશીનાં કદાચન
'ઓ સુંદર, સ્ત્રીઓનું યુદ્ધ તો નજર અને હાવભાવથી થાય છે; તમારા જેવા માટે ક્યારેય શસ્ત્રોથી યુદ્ધ કરવું યોગ્ય નથી.'
પુષ્પૈરપિ ન યોદ્ધવ્યં કિં પુનર્નિશિતૈઃ શરૈઃ । ભવાદૃશીનાં દેહેષુ દુનોતિ માલતીદલમ્
ફૂલો સાથે પણ લડવું યોગ્ય નથી, તો પછી તીક્ષ্ণ તીરોની તો વાત જ શું! તમારા જેવા નાજુક શરીર તો માળતીના પાંદડાથી પણ દુખી થઈ જાય છે.
ધિગ્જન્મ માનુષે લોકે ક્ષાત્રધર્માનુજીવિનામ્ । લાલિતોઽયં પ્રિયો દેહઃ કૃન્તનીયઃ શિતૈઃ શરૈઃ
આ દુનિયામાં ક્ષત્રિય ધર્મ પાળનાર માનવ જન્મને શરમ આવે છે; આ લાડકું અને પ્રિય શરીર તીક્ષ্ণ તીરો વડે કાપવું પડે છે.
તૈલાભ્યઙ્ગૈઃ પુષ્પવાતૈસ્તથા મિષ્ટાન્નભોજનૈઃ । પોષિતોઽયં પ્રિયો દેહો ઘાતનીયઃ પરેષુભિઃ
તેલની મસાજ, ફૂલોની હવા અને સ્વાદિષ્ટ ભોજનથી પોષાયેલું આ પ્રિય શરીર, બીજાના હથિયારો વડે નાશ પામે છે.
દેહં છિત્ત્વાસિધારાભિર્ધનભૃજ્જાયતે નરઃ । ધિગ્ધનં દુઃખદં પૂર્વં પશ્ચાત્કિં સુખદં ભવેત્
શરીરને તલવારની ધારથી કાપીને માણસ ધન મેળવે છે; પણ ધન પહેલાં દુખ આપે છે—પછી શું સુખ મળે છે?
ત્વમપ્યજ્ઞૈવ વામોરુ યુદ્ધમાકાઙ્ક્ષસે યતઃ । સુખં સમ્ભોગજં ત્યક્ત્વા કં ગુણં વેત્સિ સઙ્ગરે
તમે પણ, ઓ સુંદરી, અજ્ઞાનતાથી જ યુદ્ધની ઈચ્છા રાખો છો; ભોગથી મળતું સુખ છોડીને યુદ્ધમાં કયો ગુણ જાણો છો?
ખડ્ગપાતં ગદાઘાતં ભેદનઞ્જ શિલીમુખૈઃ । મરણાન્તે તુ સંસ્કારો ગોમાયુમુખકર્ષણમ્
તલવારના ઘા, ગદાના પ્રહારો અને તીરો વડે છિદ્ર થાય છે; મૃત્યુ પછી તો માત્ર અંતિમ વિધિ, અથવા ગાય અને શિયાળના મોઢામાં ખેંચાવું.
તસ્યૈવ કવિભિર્ધૂર્તૈઃ કૃતં ચાતીવ શંસનમ્ । રણે મૃતાનાં સ્વઃપ્રાપ્તિરર્થવાદોઽસ્તિ કેવલઃ
આ માટે તો ચતુર કવિઓએ જ વધારે વખાણ લખ્યા છે; યુદ્ધમાં મૃત્યુ પામનારને સ્વર્ગ મળે છે, એ તો માત્ર વાત છે.
તસ્માદ્ ગચ્છ વરારોહે યત્ર તે રમતે મનઃ । ભજ વા ભૂપતિં નાથં હયારિં સુરમર્દનમ્
એથી, ઓ સુંદર, જ્યાં તમારું મન રમે ત્યાં જાઓ; રાજાને પોતાના સ્વામી તરીકે પસંદ કરો, ઘોડાની દુશ્મન અને દેવોને હરાવનાર.
વ્યાસ ઉવાચ એવં બ્રુવાણં તં દૈત્યં પ્રોવાચ જગદમ્બિકા । કિં મૃષા ભાષસે મૂઢ બુદ્ધિમાનિવ પણ્ડિતઃ
વ્યાસ કહે છે: જ્યારે એ દૈત્ય这样 બોલ્યો, ત્યારે જગદંબાએ કહ્યું: તું મૂર્ખ, શા માટે ખોટું બોલે છે, જાણકાર અને પંડિત બની?
નીતિશાસ્ત્રં ન જાનાસિ વિદ્યાં ચાન્વીક્ષિકીં તથા । ન સેવિતાસ્ત્વયા વૃદ્ધા ન ધર્મે મતિરસ્તિ તે
તને નીતિશાસ્ત્ર ખબર નથી, અને અનુસંધાનની વિદ્યા પણ નથી; તું વડીલોની સેવા કરી નથી, અને ધર્મમાં તને સમજ નથી.
મૂર્ખસેવાપરો યસ્માત્તસ્માત્ત્વં મૂર્ખ એવ હિ । રાજધર્મં ન જાનાસિ કિં બ્રવીષિ મમાગ્રતઃ
મૂર્ખોની સાથે રહેતો હોવાથી, તું પણ મૂર્ખ જ છે; તને રાજધર્મ ખબર નથી—મારા સામે શું બોલે છે?
સંગ્રામે મહિષં હત્વા કૃત્વા રુધિરકર્દમમ્ । યશઃસ્તમ્ભં સ્થિરં કૃત્વા ગમિષ્યામિ યથાસુખમ્
યુદ્ધમાં મહિષને મારી, લોહીથી જમીન કાદવ કરી, હું યશનો મજબૂત સ્તંભ ઊભો કરી, પછી મનગમતી રીતે જઇશ.
દેવાનાં દુઃખદાતારં દાનવં મદગર્વિતમ્ । હનિષ્યેઽહં દુરાચારં યુદ્ધં કુરુ સ્થિરો ભવ
દેવોને દુખ આપનાર, દાનવોમાં અહંકારથી ભરેલો, દુશ્ટ આચરણ ધરાવનાર દૈત્યને હું મારશ; યુદ્ધ કરો, મજબૂત રહો.
જીવિતેચ્છાસ્તિ ચેન્મૂઢ મહિષસ્ય તથા તવ । તદા ગચ્છન્તુ પાતાલં દાનવાઃ સર્વ એવ તે
જો તું અને મહિષ જીવનની ઈચ્છા રાખો છો, તો તમારા બધા દાનવો પાતાળમાં જાવ.
મુમૂર્ષા યદિ વશ્ચિત્તે યુદ્ધં કુર્વન્તુ સત્વરાઃ । સર્વાનેવ વધિષ્યામિ નિશ્ચયોઽયં મમાધુના
પણ જો તમારે મૃત્યુની ઈચ્છા હોય, તો તરત યુદ્ધ કરો; હું બધા ને મારી નાખીશ—હવે આ જ મારો નિશ્ચય છે.
વ્યાસ ઉવાચ તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્યા દાનવો બલદર્પિતઃ । મુમોચ બાણવૃષ્ટિં તાં ઘનવૃષ્ટિમિવાપરામ્
વ્યાસ કહે છે: એના શબ્દો સાંભળી, દૈત્યે પોતાની શક્તિ પર ગર્વ કરીને, તીરોની વરસાદ વરસાવી, જેમ મેઘની ભારે વરસાદ પડે.
ચિચ્છેદ તસ્ય સા બાણાન્સ્વબાણૈર્નિશિતૈસ્તદા । જઘાન તં તથા ઘોરૈરાશીવિષસમૈઃ શરૈઃ
ત્યારે એણે તેના તીરોને પોતાના તીક્ષ્ન તીરો વડે કાપી નાખ્યા, અને ભયાનક, ઝેરવાળાં સર્પ જેવા તીરો વડે એને ઘાયલ કર્યો.
યુદ્ધં પરસ્પરં તત્ર બભૂવ વિસ્મયપ્રદમ્ । ગદયા ઘાતયામાસ તં રથાજ્જગદમ્બિકા
ત્યાં બંને વચ્ચે આશ્ચર્યજનક યુદ્ધ થયું; જગદંબાએ ગદાથી એને રથમાંથી નીચે પાડી દીધો.
મૂર્ચ્છાં પ્રાપ સ દુષ્ટાત્મા ગદયાભિહતો ભૃશમ્ । મુહૂર્તદ્વયમાત્રં તુ રથોપસ્થ ઇવાચલઃ
ગદા વડે જોરથી માર પડતાં, એ દુષ્ટ આત્માવાળો બેહોશ થઈ ગયો અને બે પળ સુધી રથમાં પડેલો માણસ જેમ અચળ રહ્યો.
તં તથા મૂર્ચ્છિતં દૃષ્ટ્વા તામ્રઃ પરબલાર્દનઃ । આજગામ રણે યોદ્ધું ચણ્ડિકાં પ્રતિ ચાપલાત્
એને એ રીતે બેહોશ જોઈને, શત્રુઓને હરાવનાર તામ્રા લડાઈમાં ચંડિકા સામે લડવા નિડરપણે આગળ આવ્યો.