સાયુધાં ભૂષણૈર્યુક્તાં દૃષ્ટ્વા તે વિસ્મયં ગતાઃ । તુષ્ટુવુસ્તાં સુરા દેવીં ત્રૈલોક્યમોહિનીં શિવામ્
દેવીને શસ્ત્રો અને આભૂષણોથી સજ્જ જોઈ, બધા દેવતાઓ આશ્ચર્યચકિત થયા અને ત્રણેય લોકને મોહિત કરનારી, શુભ દેવીની સ્તુતિ કરી.
દેવા ઊચુઃ નમઃ શિવાયૈ કલ્યાણ્યૈ શાન્ત્યૈ પુષ્ટ્યૈ નમો નમઃ । ભગવત્યૈ નમો દેવ્યૈ રુદ્રાણ્યૈ સતતં નમઃ
દેવતાઓએ કહ્યું: શુભ, કલ્યાણમયી, શાંતિદાયિ, પોષણ કરનારી દેવીને repeatedly વંદન છે; ભગવતી, દેવી, રુદ્રાણીને સદા વંદન છે.
કાલરાત્ર્યૈ તથામ્બાયૈ ઇન્દ્રાણ્યૈ તે નમો નમઃ । સિદ્ધ્યૈ બુદ્ધ્યૈ તથા વૃદ્ધ્યૈ વૈષ્ણવ્યૈ તે નમો નમઃ
કાળરાત્રિ, અંબા, ઇન્દ્રાણી રૂપે તમને વંદન છે; સિદ્ધિ, બુદ્ધિ, વૃદ્ધિ અને વૈષ્ણવી રૂપે પણ તમને વંદન છે.
પૃથિવ્યાં યા સ્થિતા પૃથ્વ્યા ન જ્ઞાતા પૃથિવીઞ્ચ યા । અન્તઃસ્થિતા યમયતિ વન્દે તામીશ્વરીં પરામ્
જે પૃથ્વી પર નિવાસ કરે છે પણ પૃથ્વી દ્વારા અજ્ઞાત છે, જે અંદર રહી બધાને નિયંત્રિત કરે છે, એ પરમ ઈશ્વરીને હું વંદન કરું છું.
માયાયાં યા સ્થિતા જ્ઞાતા માયયા ન ચ તામજામ્ । અન્તઃસ્થિતા પ્રેરયતિ પ્રેરયિત્રીં નુમઃ શિવામ્
અમે એ કલ્યાણમયી માતાને વંદન કરીએ છીએ, જે માયામાં રહીને પણ માયાથી ઓળખાય છે, છતાં જન્મથી રહિત છે; જે અંતરમાં વસે છે અને બધા ને ચલાવનારી શક્તિને પણ ચલાવે છે.
કલ્યાણં કુરુ ભો માતસ્ત્રાહિ નઃ શત્રુતાપિતાન્ । જહિ પાપં હયારિં ત્વં તેજસા સ્વેન મોહિતમ્
હે મા, અમને કલ્યાણ આપો! અમને દુશ્મનોના દુઃખથી બચાવો. પાપ અને દેવોના દુશ્મનને, જે પોતાના તેજથી મોહિત થયો છે, તું નાશ કરી દે.
ખલં માયાવિનં ઘોરં સ્ત્રીવધ્યં વરદર્પિતમ્ । દુઃખદં સર્વદેવાનાં નાનારૂપધરં શતમ્
જે દુષ્ટ, માયાવિ, ભયાનક છે, વરદાનના અહંકારથી ભરેલો છે, સ્ત્રીઓનો સંહારક છે, બધા દેવોને દુઃખ આપનારો છે અને અનેક રૂપ ધારણ કરનાર છે, એવા શતરૂપી દુશ્મનનો તું સંહાર કર.
ત્વમેકા સર્વદેવાનાં શરણં ભક્તવત્સલે । પીડિતાન્દાનવેનાદ્ય ત્રાહિ દેવિ નમોઽસ્તુ તે
હે ભક્તવત્સલા દેવી, તું જ બધા દેવોનું એકમાત્ર આશ્રય છે. આજે દાનવના ઉપદ્રવથી પીડાતા લોકોને બચાવ. તને વંદન છે!
વ્યાસ ઉવાચ એવં સ્તુતા તદા દેવી સુરૈઃ સર્વસુખપ્રદા । તાનુવાચ મહાદેવી સ્મિતપૂર્વં શુભં વચઃ
વ્યાસ કહે છે: દેવતાઓએ જ્યારે એમની સ્તુતિ કરી, ત્યારે સર્વ સુખ આપનારી મહાદેવી હળવું સ્મિત કરી શુભ વચન બોલી.
દેવ્યુવાચ ભયં ત્યજન્તુ ગીર્વાણા મહિષાન્મન્દચેતસઃ । હનિષ્યામિ રણેઽદ્યૈવ વરદૃપ્તં વિમોહિતમ્
દેવી બોલી: દેવતાઓએ મહિષાસુરના ભયને છોડી દેવું જોઈએ. આજે જ હું યુદ્ધમાં વરદાનના અહંકારથી મોહિત થયેલા તેને સંહાર કરીશ.
વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યુક્ત્વા સા સુરાન્દેવી જહાસાતીવ સુસ્વરમ્ । ચિત્રમેતચ્ચ સંસારે ભ્રમમોહયુતં જગત્
વ્યાસ કહે છે: એમ કહીને દેવી સુમધુર હાસ્ય કરી. ખરેખર, આ સંસાર કેટલો અજાયબીભર્યો છે, જે ભ્રમ અને મોહથી ભરેલો છે.
બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાદ્યાઃ સેન્દ્રાશ્ચાન્યે સુરાસ્તથા । કમ્પયુક્તા ભયત્રસ્તા વર્તન્તે મહિષાત્કિલ
બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, મહેશ, ઇન્દ્ર અને બીજા બધા દેવતાઓ મહિષાસુરના ભયથી કાંપતા અને ગભરાયેલા હતા.
અહો દૈવબલં ઘોરં દુર્જયં સુરસત્તમાઃ । કાલઃ કર્તાસ્તિ દુઃખાનાં સુખાનાં પ્રભુરીશ્વરઃ
અરે! દૈવનું બળ કેટલું ભયાનક અને અજેય છે, હે શ્રેષ્ઠ દેવો. સમય જ દુઃખોનો સર્જક અને સુખોનો સ્વામી છે.
સૃષ્ટિપાલનસંહારે સમર્થા અપિ તે યદા । મુહ્યન્તિ ક્લેશસન્તપ્તા મહિષેણ પ્રપીડિતાઃ
સૃષ્ટિ, પાલન અને સંહાર કરવામાં સમર્થ એવા દેવતાઓ પણ જ્યારે મહિષાસુરથી પીડાય છે, ત્યારે તેઓ ભ્રમિત અને દુઃખથી તપ્ત થઈ જાય છે.
ઇતિ કૃત્વા સ્મિતં દેવી સાટ્ટહાસં ચકાર હ । ઉચ્ચૈઃ શબ્દં મહાઘોરં દાનવાનાં ભયપ્રદમ્
એવી સ્મિત કરી દેવીએ જોરદાર અট্টહાસ કર્યો, જે દાનવો માટે ભયજનક હતો.
ચકમ્પે વસુધા તત્ર શ્રુત્વા તચ્છબ્દમદ્ભુતમ્ । ચેલુશ્ચ પર્વતાઃ સર્વે ચુક્ષોભાબ્ધિશ્ચ વીર્યવાન્
એ અજાયબીભર્યા અવાજ સાંભળીને ધરતી કંપી ઉઠી, બધા પર્વતો હલાઈ ગયા અને શક્તિશાળી સમુદ્ર પણ ઉથલપાથલ થયો.
મેરુશ્ચચાલ શબ્દેન દિશઃ સર્વાઃ પ્રપૂરિતાઃ । ભયં જગ્મુસ્તદા શ્રુત્વા દાનવાસ્તત્સ્વનં મહત્
મેરુ પર્વત પણ એ અવાજથી ધ્રૂજી ઉઠ્યો, બધું દિશાઓમાં ગુંજી ઉઠ્યું અને એ મહાન ગર્જના સાંભળીને દાનવો ભયથી કંપી ઉઠ્યા.
જય પાહીતિ દેવાસ્તામૂચુઃ પરમહર્ષિતાઃ । મહિષોઽપિ સ્વનં શ્રુત્વા ચુકોપ મદગર્વિતઃ
દેવતાઓ ખૂબ આનંદિત થઈને બોલ્યા: 'જય! અમને બચાવો!' મહિષાસુર પણ એ ગર્જના સાંભળીને અહંકારથી ભરાઈને ગુસ્સે થયો.
કિમેતદિતિ તાન્દૈત્યાન્પપ્રચ્છ સ્વનશઙ્કિતઃ । ગચ્છન્તુ ત્વરિતા દૂતા જ્ઞાતું શબ્દસમુદ્ભવમ્
એ અવાજ વિશે શંકા કરીને તેણે દાનવોને પૂછ્યું: 'આ શું છે?' અવાજ ક્યાંથી આવ્યો છે તે જાણવા દૂતોને તરત મોકલો.
કૃતઃ કેનાયમત્યુગ્રઃ શબ્દઃ કર્ણવ્યથાકરઃ । દેવો વા દાનવો વાપિ યો ભવેત્સ્વનકારકઃ
આ એટલો ભયાનક અવાજ કોણે કર્યો છે, જે કાનને દુઃખ આપે છે? દેવ હોય કે દાનવ, જે પણ આ ગર્જનાનો કારણ છે—
ગૃહીત્વા તં દુરાત્માનં મત્સમીપં નયન્ત્વિહ । હનિષ્યામિ દુરાચારં ગર્જન્તં સ્મયદુર્મદમ્
એ દુષ્ટને પકડીને મારા પાસે લાવો. હું એ દુર્વૃત્તને, જે અહંકારથી ગર્જે છે, સંહાર કરી નાખીશ.
ક્ષીણાયુષ્યં મન્દમતિં નયામિ યમસાદનમ્ । પરાજિતાઃ સુરાઃ કામં ન ગર્જન્તિ ભયાતુરાઃ
જેનું આયુષ્ય ઘટી ગયું છે અને બુદ્ધિ મંદ છે, તેને હું યમના ઘર મોકલી દઈશ. હારેલા દેવતાઓ તો ભયથી ગર્જી પણ શકતા નથી.
નાસુરા મમ વશ્યાસ્તે કસ્યેદં મૂઢચેષ્ટિતમ્ । ત્વરિતા મામુપાયાન્તુ જ્ઞાત્વા શબ્દસ્ય કારણમ્
આ અસુરો મારા વશમાં નથી; આ મૂર્ખાઈ કોણે કરી છે? આ અવાજનું કારણ જાણી, તેઓ તરત જ મારી પાસે આવે.
અહં ગત્વા હનિષ્યામિ તં પાપં વિતથશ્રમમ્ । વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યુક્તાસ્તેન તે દૂતા દેવીં સર્વાઙ્ગસુન્દરીમ્
હું જાતે જ જઈને એ પાપીને, જેનો શ્રમ વ્યર્થ છે, મારી નાખીશ. વ્યાસ કહે છે: એમ કહીને, એ દૂતોએ સર્વાંગે સુંદર એવી દેવી પાસે જઈને હાજરી આપી.
અષ્ટાદશભુજાં દિવ્યાં સર્વાભરણભૂષિતામ્ । સર્વલક્ષણસમ્પન્નાં વરાયુધધરાં શુભામ્
એ દૂતોએ દેવીઓ જેવી, અઢાર હાથવાળી, સર્વાંગે આભૂષણોથી શોભિત, સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત અને શ્રેષ્ઠ શસ્ત્રો ધારણ કરનાર એવી પાવન રૂપાવાળી દેવીને જોયી.
દધતીં ચષકં હસ્તે પિબન્તીં ચ મુહુર્મધુ । સંવીક્ષ્ય ભયભીતાસ્તે જગ્મુસ્ત્રસ્તાઃ સુશઙ્કિતાઃ
હાથમાં પ્યાલો લઈને વારંવાર મધ પીતી એ દેવીને જોઈ, દૂતોએ ડરથી અને ચિંતાથી ભરેલા થઈ, ભયભીત થઈને ત્યાંથી પાછા ફર્યા.
સકાશે મહિષસ્યાશુ તમૂચુઃ સ્વનકારણમ્ । દૂતા ઊચુઃ દેવી દૈત્યેશ્વર પ્રૌઢા દૃશ્યતે કાચિદઙ્ગના
તેઓ ઝડપથી મહિષ પાસે ગયા અને અવાજનું કારણ જણાવ્યું. દૂતોએ કહ્યું: દૈત્યોના રાજા, ત્યાં એક ગર્વીલી સ્ત્રી દેખાય છે.
સર્વાઙ્ગભૂષણા નારી સર્વરત્નોપશોભિતા । ન માનુષી નાસુરી સા દિવ્યરૂપા મનોહરા
એ સ્ત્રી સર્વાંગે આભૂષણોથી શોભાયમાન છે, સર્વ રત્નોથી ઝગમગે છે; એ માનવી પણ નથી, અસુર પણ નથી—એ દિવ્ય અને મનોહર રૂપાવાળી છે.
સિંહારૂઢાયુધધરા ચાષ્ટાદશકરા વરા । સા નાદં કુરુતે નારી લક્ષ્યતે મદગર્વિતા
સિંહ પર બેસેલી, શસ્ત્રો ધારણ કરનાર, અઢાર હાથવાળી એ સ્ત્રી ઉંચો અવાજ કરે છે અને મદમાં ગર્વિત દેખાય છે.
સુરાપાનરતા કામં જાનીમો ન સભર્તૃકા । અન્તરિક્ષસ્થિતા દેવાસ્તાં સ્તુવન્તિ મુદાન્વિતાઃ
એ ખુલ્લેઆમ મદિરા પીવામાં આનંદ માણે છે; એના પતિ કોણ છે, એ અમને ખબર નથી. દેવતાઓ આકાશમાં ઊભા રહીને આનંદપૂર્વક એની સ્તુતિ કરે છે.