યથા નટો રઙ્ગગતો નાનારૂપો ભવત્યસૌ । એકરૂપસ્વભાવોઽપિ લોકરઞ્જનહેતવે
જેમ રંગમંચ પર નટ અનેક રૂપ ધારણ કરે છે, છતાં તેનું સ્વરૂપ એકજ હોય છે, એ રીતે જગતને આનંદ આપવા માટે એ કરે છે.
તથૈષા દેવકાર્યાર્થમરૂપાપિ સ્વલીલયા । કરોતિ બહુરૂપાણિ નિર્ગુણા સગુણાનિ ચ
એ જ રીતે, દેવતાઓના કાર્ય માટે, પોતે સ્વરૂપવિહિન હોવા છતાં, પોતાની લીલાથી અનેક રૂપ ધારણ કરે છે, ગુણવાળી અને ગુણરહિત પણ.
કાર્યકર્માનુસારેણ નામાનિ પ્રભવન્તિ હિ । ધાત્વર્થગુણયુક્તાનિ ગૌણાનિ સુબહૂન્યપિ
કયા કાર્ય અને કર્મ અનુસાર, ઘણા નામો થાય છે, જે ધાતુ અને ગુણના અર્થથી ભરપૂર હોય છે, અને એ બધા ઉપનામો છે.
તદ્વૈ બુદ્ધ્યનુસારેણ પ્રબ્રવીમિ નરાધિપ । યથા તેજઃસમુદ્ભૂતં રૂપં તસ્યા મનોહરમ્
હે રાજા, હવે હું સમજ મુજબ એ સુંદર સ્વરૂપનું વર્ણન કરું છું, જે તેજમાંથી જન્મ્યું હતું.
શઙ્કરસ્ય ચ યત્તેજસ્તેન તન્મુખપઙ્કજમ્ । શ્વેતવર્ણં શુભાકારમજાયત મહત્તરમ્
શંકરના તેજથી એના કમળ જેવા મુખનું જન્મ થયું, જે સફેદ રંગનું, શુભાકાર અને અત્યંત મહાન હતું.
કેશાસ્તસ્યાસ્તથા સ્નિગ્ધા યામ્યેન તેજસાભવન્ । વક્રાગ્રાશ્ચાતિદીર્ઘા વૈ મેઘવર્ણા મનોહરાઃ
યમના તેજથી એના વાળ પેદા થયા, જે ચમકદાર, વળાંકડા છેડા વાળા, ખૂબ લાંબા, વાદળ જેવા રંગના અને મનોહર હતા.
નયનત્રિતયં તસ્યા જજ્ઞે પાવકતેજસા । કૃષ્ણં રક્તં તથા શ્વેતં વર્ણત્રયવિભૂષિતમ્
પાવકના તેજથી એના ત્રણ આંખો પેદા થયા, જે કાળા, લાલ અને સફેદ રંગથી શોભિત હતા.
વક્રે સ્નિગ્ધે કૃષ્ણવર્ણે સન્ધ્યયોસ્તેજસા ભ્રુવૌ । જાતે દેવ્યાઃ સુતેજસ્કે કામસ્ય ધનુષીવ તે
સંધ્યાના તેજથી એના વાંકા, ચમકદાર અને કાળા ભ્રૂ પેદા થયા, જે કામદેવના ધનુષ જેવા દેખાતા અને તેજસ્વી હતા.
વાયોશ્ચ તેજસા શસ્તૌ શ્રવણૌ સમ્બભૂવતુઃ । નાતિદીર્ઘો નાતિહ્રસ્વૌ દોલાવિવ મનોભુવઃ
પવનની તેજસ્વી શક્તિથી તેની કાનની રચના થઈ હતી. એ કાન neither લાંબા હતા, neither નાના, મનમાં ઉપજેલા ઝૂલાની જેમ સુંદર અને ગોળાકાર હતા.
તિલપુષ્પસમાકારા નાસિકા સુમનોહરા । સઞ્જાતા સ્નિગ્ધવર્ણા વૈ ધનદસ્ય ચ તેજસા
કુબેરની તેજસ્વી શક્તિથી તેની નાક તલના ફૂલ જેવી આકૃતિવાળી, ખૂબ惹ક અને મૃદુ રંગની બની હતી.
દન્તાઃ શિખરિણઃ શ્લક્ષ્ણાઃ કુન્દાગ્રસદૃશાઃ સમાઃ । સઞ્જાતાઃ સુપ્રભા રાજન્ પ્રાજાપત્યેન તેજસા
પ્રજાપતિની શક્તિથી તેના દાંત પહાડની ટોચ જેવી મૃદુ અને ચમકદાર, ચમેલીના કળાની ટોચ જેવી સમાન અને સુંદર બન્યા હતા.
અધરશ્ચાતિરક્તોઽસ્યાઃ સઞ્જાતોઽરુણતેજસા । ઉત્તરોષ્ઠસ્તથા રમ્યઃ કાર્તિકેયસ્ય તેજસા
અરુણની તેજસ્વી શક્તિથી તેના નીચેના હોઠ ખૂબ જ લાલ રંગના બન્યા અને કાર્તિકેયની તેજસ્વી શક્તિથી ઉપરના હોઠ પણ એટલા જ惹ક અને સુંદર બન્યા.
અષ્ટાદશભુજાકારા બાહવો વિષ્ણુતેજસા । વસૂનાં તેજસાઙ્ગુલ્યો રક્તવર્ણાસ્તથાભવન્
વિષ્ણુની શક્તિથી તેની અઢાર ભુજાઓ રચાઈ અને વસુઓની તેજસ્વી શક્તિથી તેની આંગળીઓ લાલ રંગની અને તેજસ્વી બની.
સૌમ્યેન તેજસા જાતં સ્તનયોર્યુગ્મમુત્તમમ્ । ઐન્દ્રેણાસ્યાસ્તથા મધ્યં જાતં ત્રિવલિસંયુતમ્
શાંત અને મૃદુ તેજથી તેના ઉત્તમ સ્તન બનેલા અને ઇન્દ્રની શક્તિથી કમર ત્રણ વળાંકો સાથે સુંદર રીતે રચાઈ.
જઙ્ઘોરૂ વરુણસ્યાથ તેજસા સમ્બભૂવતુઃ । નિતમ્બઃ સ તુ સઞ્જાતો વિપુલસ્તેજસા ભુવઃ
વરुणની તેજસ્વી શક્તિથી તેની જાંઘ અને પગની રચના થઈ અને ધરતીની તેજસ્વી શક્તિથી તેના નિતંબ વિશાળ અને惹ક બન્યા.
એવં નારી શુભાકારા સુરૂપા સુસ્વરા ભૃશમ્ । સમુત્પન્ના તથા રાજંસ્તેજોરાશિસમુદ્ભવા
આ રીતે શુભ આકારવાળી, સુંદર રૂપ અને મીઠી અવાજ ધરાવતી સ્ત્રી અનેક દેવતાઓની તેજસ્વી શક્તિઓથી જન્મી.
તાં દૃષ્ટ્વા સુષ્ઠુસર્વાઙ્ગીં સુદતીં ચારુલોચનામ્ । મુદં પ્રાપુઃ સુરાઃ સર્વે મહિષેણ પ્રપીડિતાઃ
તેની સર્વાંગી સુંદરતા,惹ક દાંત અને મોહક આંખો જોઈને મહિષાસુરથી પીડાતા બધા દેવતાઓ આનંદથી ભરાઈ ગયા.
વિષ્ણુસ્ત્વાહ સુરાન્સર્વાન્ભૂષણાન્યાયુધાનિ ચ । પ્રયચ્છન્તુ શુભાન્યસ્યૈ દેવાઃ સર્વાણિ સામ્પ્રતમ્
વિષ્ણુએ બધા દેવતાઓને કહ્યું: 'હવે બધા દેવતાઓ એ સ્ત્રીને શુભ આભૂષણો અને શસ્ત્રો અર્પણ કરો.'
સ્વાયુધેભ્યઃ સમુત્પાદ્ય તેજોયુક્તાનિ સત્વરાઃ । સમર્પયન્તુ સર્વેઽદ્ય દેવ્યૈ નાનાયુધાનિ વૈ
બધા દેવતાઓએ પોતાની શક્તિથી ભરેલા વિવિધ શસ્ત્રો ઝડપથી તૈયાર કરીને આજે દેવીને અર્પણ કરવા કહ્યું.
મહિષમન્ત્રિણા દેવીવાર્તાવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ દેવા વિષ્ણુવચઃ શ્રુત્વા સર્વે પ્રમુદિતાસ્તદા । દદુશ્ચ ભૂષણાન્યાશુ વસ્ત્રાણિ સ્વાયુધાનિ ચ
વ્યાસ કહે છે: વિષ્ણુના વચન સાંભળી બધા દેવતાઓ આનંદથી તરત જ તેને આભૂષણો, વસ્ત્રો અને પોતાના શસ્ત્રો આપી દીધા.
ક્ષીરોદશ્ચામ્બરે દિવ્યે રક્તે સૂક્ષ્મે તથાજરે । નિર્મલઞ્ચ તથા હારં પ્રીતસ્તસ્મૈ સુમણ્ડિતમ્
ક્ષીરસાગરે તેને લાલ રંગનું, નાજુક અને ક્યારેય જૂનું ન થતું દિવ્ય વસ્ત્ર અને સુંદર રીતે શોભિત નિર્મળ હાર આપ્યો.
દદૌ ચૂડામણિં દિવ્યં સૂર્યકોટિસમપ્રભમ્ । કુણ્ડલે ચ તથા શુભ્રે કટકાનિ ભુજેષુ વૈ
તેને દસ કરોડ સૂર્ય જેટલું તેજ ધરાવતું દિવ્ય મુગટમણિ, શુદ્ધ કાનના કુંડળ અને હાથમાં પહેરવા માટે કડાં પણ મળ્યા.
કેયૂરાન્કઙ્કણાન્દિવ્યાન્નાનારત્નવિરાજિતાન્ । દદૌ તસ્યૈ વિશ્વકર્મા પ્રસન્નેન્દ્રિયમાનસઃ
વિશ્વકર્માએ પ્રસન્ન મનથી તેને અનેક રત્નોથી શોભિત દિવ્ય કેયૂર અને કંકણ આપ્યા.
નૂપુરૌ સુસ્વરૌ કાન્તૌ નિર્મલૌ રત્નભૂષિતૌ । દદૌ સૂર્યપ્રતીકાશૌ ત્વષ્ટા તસ્યૈ સુપાદયોઃ
તવષ્ટ્રીએ તેના સુંદર પગ માટે સૂર્ય જેવી ચમક ધરાવતા, મીઠો અવાજ કરાવતા, નિર્મળ અને રત્નોથી શોભિત પાયલ આપ્યા.
તથા ગ્રૈવેયકં રમ્યં દદૌ તસ્યૈ મહાર્ણવઃ । અઙ્ગુલીયકરત્નાનિ તેજોવન્તિ ચ સર્વશઃ
મહાસાગરે તેને惹ક ગળાનો હાર અને તેજસ્વી રત્નોથી ભરેલા આંગળીના વળયા આપ્યા.
અમ્લાનપઙ્કજાં માલાં ગન્ધાઢ્યાં ભ્રમરાનુગામ્ । તથૈવ વૈજયન્તીઞ્ચ વરુણઃ સમ્પ્રયચ્છત
વરુણે તેને સુગંધથી ભરપૂર, કદી ન વાંછાતા કમળોના ફૂલની માળા અને ભમરા સાથે ચાલતી વૈજયંતી માળા પણ આપી.
હિમવાનથ સન્તુષ્ટો રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ । દદૌ ચ વાહનં સિંહં કનકાભં મનોહરમ્
પછી હિમાલય રાજા પ્રસન્ન થઈને અનેક પ્રકારના રત્નો અને સુવર્ણ જેવી તેજસ્વી, મનોહર સિંહની સવારી આપ્યા.
ભૂષણૈર્ભૂષિતા દિવ્યૈઃ સા રરાજ વરા શુભા । સિંહારૂઢા વરારોહા સર્વલક્ષણસંયુતા
દિવ્ય આભૂષણોથી શોભાયમાન, એ શ્રેષ્ઠ અને શુભ દેવી સિંહ પર આરૂઢ થઈ, સર્વ ગુણોથી યુક્ત, અતિ સુંદર દેખાતી હતી.
વિષ્ણુશ્ચક્રાત્સમુત્પાદ્ય દદાવસ્યૈ રથાઙ્ગકમ્ । સહસ્રારં સુદીપ્તઞ્ચ દેવારિશિરસાં હરમ્
વિષ્ણુએ પોતાના ચક્રમાંથી તેજસ્વી, હજાર કાંટાવાળું અને દેવશત્રુઓના મસ્તક નાશક ચક્ર ઉત્પન્ન કરી દેવીને આપ્યું.
સ્વત્રિશૂલાત્સમુત્પાદ્ય શઙ્કરઃ શૂલમુત્તમમ્ । દદૌ દેવ્યૈ સુરારીણાં કૃન્તનં ભયનાશનમ્
શંકરે પોતાના ત્રિશૂલમાંથી ઉત્તમ ત્રિશૂલ ઉત્પન્ન કરી, જે દેવશત્રુઓને કાપનાર અને ભય નાશક છે, તે દેવીને આપ્યું.