તતો વિષ્ણુશરીરાત્તુ તેજોરાશિમિવાપરમ્ । નીલં સત્ત્વગુણોપેતં પ્રાદુરાસ મહાદ્યુતિ
પછી વિષ્ણુના શરીરમાંથી બીજું તેજસ્વી સમૂહ પ્રગટ થયો, જે નીલ રંગનું, સત્વગુણથી ભરપૂર અને અત્યંત તેજવંત હતું.
તતશ્ચેન્દ્રશરીરાત્તુ ચિત્રરૂપં દુરાસદમ્ । આવિરાસીત્સુસંવૃત્તં તેજઃ સર્વગુણાત્મકમ્
પછી ઇન્દ્રના શરીરમાંથી એક અદ્ભુત અને દુર્લભ તેજ પ્રગટ થયું, જે અનેક રંગોનું, સુંદર રીતે રચાયેલું અને સર્વ ગુણોથી યુક્ત હતું.
કુબેરયમવહ્નીનાં શરીરેભ્યઃ સમન્તતઃ । નિશ્ચક્રામ મહત્તેજો વરુણસ્ય તથૈવ ચ
કુબેર, યમ, અગ્નિ અને વરુણના શરીરોથી પણ ચારે બાજુથી મહાન તેજ બહાર આવ્યું.
અન્યેષાં ચૈવ દેવાનાં શરીરેભ્યોઽતિભાસ્વરમ્ । નિર્ગતં તન્મહાતેજોરાશિરાસીન્મહોજ્જ્વલઃ
અને અન્ય દેવતાઓના શરીરોથી પણ અત્યંત તેજસ્વી તેજ બહાર આવ્યું; એ મહાન તેજનો સમૂહ અતિ તેજસ્વી હતો.
તં દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતાઃ સર્વે દેવા વિષ્ણુપુરોગમાઃ । તેજોરાશિં મહાદિવ્યં હિમાચલમિવાપરમ્
એ જોઈને, વિષ્ણુને આગે રાખીને બધા દેવતાઓ એ મહાન દિવ્ય તેજના સમૂહને જોઈને આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા, જે બીજું હિમાલય જેવું લાગતું હતું.
પશ્યતાં તત્ર દેવાનાં તેજઃપુઞ્જસમુદ્ભવા । બભૂવાતિવરા નારી સુન્દરી વિસ્મયપ્રદા
એ તેજના સમૂહમાંથી, દેવતાઓ જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે, એક અતિ ઉત્તમ, સુંદર અને આશ્ચર્યજનક સ્ત્રી પ્રગટ થઈ.
ત્રિગુણા સા મહાલક્ષ્મીઃ સર્વદેવશરીરજા । અષ્ટાદશભુજા રમ્યા ત્રિવર્ણા વિશ્વમોહિની
એ ત્રિગુણવાળી મહાલક્ષ્મી હતી, સર્વ દેવોના શરીરથી જન્મેલી, અઢાર હાથવાળી, ત્રણ રંગવાળી અને સમગ્ર વિશ્વને મોહી લેતી.
શ્વેતાનના કૃષ્ણનેત્રા સંરક્તાધરપલ્લવા । તામ્રપાણિતલા કાન્તા દિવ્યભૂષણભૂષિતા
એના મુખ પર સફેદી, આંખો કાળી, હોઠ લાલ પાંદડાં જેવા, તામ્રવર્ણ હથેળીઓ, સુંદર અને દિવ્ય આભૂષણોથી શોભાયમાન હતી.
અષ્ટાદશભુજા દેવી સહસ્રભુજમણ્ડિતા । સમ્ભૂતાસુરનાશાય તેજોરાશિસમુદ્ભવા
અઢાર હાથવાળી એ દેવી, હજાર હાથ જેવી શોભા ધરાવતી, અસુરોના વિનાશ માટે તેજના સમૂહમાંથી પ્રગટ થઈ.
જનમેજય ઉવાચ કૃષ્ણ દેવ મહાભાગ સર્વજ્ઞ મુનિસત્તમ । વિસ્તરં બ્રૂહિ તસ્યાસ્ત્વં શરીરસ્ય સમુદ્ભવમ્
જનમેજયે પૂછ્યું: કૃષ્ણ દેવ, મહાભાગ્યશાળી અને સર્વજ્ઞ મુનિશ્રેષ્ઠ, કૃપા કરીને એના શરીરના ઉત્પત્તિનું વિગતવાર વર્ણન કરો.
એકીભૂતં ચ સર્વેષાં તેજઃ કિં વા પૃથક્ સ્થિતમ્ । અઙ્ગાનિ ચૈવ તસ્યાસ્તુ સર્વતેજોમયાનિ વા
સૌના તેજ એક થઈ ગયાં છે કે અલગ અલગ જ છે? અને એના અંગો આખા તેજથી બનેલા છે કે ભાગે ભાગે છે?
ભિન્નભાગવિભાગેન જાતાન્યઙ્ગાનિ યાનિ તુ । મુખનાસાક્ષિભેદેન સર્વત્રૈકભવાનિ ચ
જે અંગો પેદા થયા, એ અલગ અલગ ભાગથી બનેલા હતા, પણ બધાં જ એકરૂપ બની ગયા, જેમ કે મોઢું, નાક અને આંખો અલગ દેખાય છે, તેમ છતાં બધાં એકજ છે.
બ્રૂહિ તદ્વિસ્તરં વ્યાસ શરીરાઙ્ગસમુદ્ભવમ્ । બભૂવ યસ્ય દેવસ્ય તેજસોઽઙ્ગં યદદ્ભુતમ્
હે વ્યાસ, એ શરીરના અંગો કેવી રીતે પેદા થયા, કયા દેવતાના તેજથી કયું અજોડ અંગ જન્મ્યું, એ બધું વિગતે કહો.
આયુધાભરણાદીનિ દત્તાનિ યૈર્યથા યથા । તત્સર્વં શ્રોતુકામોઽસ્મિ ત્વન્મુખામ્બુજનિર્ગતમ્
કયા દેવતાએ કઈ રીતે શસ્ત્રો, આભૂષણો અને અન્ય વસ્તુઓ આપી? હું એ બધું તારા કમળ જેવા મુખમાંથી સાંભળવા ઇચ્છું છું.
ન હિ તૃપ્યામ્યહં બ્રહ્મન્ સુધામયરસં પિબન્ । ચરિતઞ્ચ મહાલક્ષ્યાસ્ત્વન્મુખામ્ભોજનિઃસૃતમ્
હે બ્રાહ્મણ, મહાલક્ષ્મીના ચરિત્રનું અમૃત જેવું રસ પીતા પણ હું કદી તૃપ્ત થતો નથી, તારા કમળમુખમાંથી વહેતા એ કથા સાંભળવી મને ગમે છે.
સૂત ઉવાચ ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા રાજ્ઞઃ સત્યવતીસુતઃ । ઉવાચ મધુરં વાક્યં પ્રીણયન્નિવ ભૂપતિમ્
સૂતાએ કહ્યું: રાજાના આ વચન સાંભળીને સત્યવતીપુત્રે રાજાને પ્રસન્ન કરે એવા મધુર શબ્દોમાં ઉત્તર આપ્યો.
વ્યાસ ઉવાચ શૃણુ રાજન્મહાભાગ વિસ્તરેણ બ્રવીમિ તે । યથામતિ કુરુશ્રેષ્ઠ તસ્યા દેહસમુદ્ભવમ્
વ્યાસે કહ્યું: હે રાજન, હે ભાગ્યશાળી, હું મારી શક્તિ પ્રમાણે તને એના શરીરના ઉત્પત્તિ વિષે વિગતે કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળ.
ન બ્રહ્મા ન હરિઃ સાક્ષાન્ન રુદ્રો ન ચ વાસવઃ । યાથાતથ્યેન તદ્રૂપં વક્તુમીશઃ કદાચન
ન તો બ્રહ્મા, ન હરિ, ન રુદ્ર, ન વાસવ પણ ક્યારેય એનું સાચું સ્વરૂપ જેમનું તેમ વર્ણવી શકે.
કથં જાનામ્યહં દેવ્યા યદ્રૂપં યાદૃશં યતઃ । વાચારમ્ભણમાત્રં તદુત્પન્નેતિ બ્રવીમિ યત્
હું કેવી રીતે જાણું કે દેવીનું સ્વરૂપ કેવું છે અને ક્યાંથી આવ્યું છે? હું તો બોલી શકું એટલું જ કહું છું.
સા નિત્યા સર્વદૈવાસ્તે દેવકાર્યાર્થસિદ્ધયે । નાનારૂપા ત્વેકરૂપા જાયતે કાર્યગૌરવાત્
એ સદા શાશ્વત અને દિવ્ય છે; દેવતાઓના કાર્ય માટે, એ અનેક રૂપે દેખાય છે, પણ સાચે તો એકજ છે, કાર્યની મહત્તા માટે પ્રગટ થાય છે.
યથા નટો રઙ્ગગતો નાનારૂપો ભવત્યસૌ । એકરૂપસ્વભાવોઽપિ લોકરઞ્જનહેતવે
જેમ રંગમંચ પર નટ અનેક રૂપ ધારણ કરે છે, છતાં તેનું સ્વરૂપ એકજ હોય છે, એ રીતે જગતને આનંદ આપવા માટે એ કરે છે.
તથૈષા દેવકાર્યાર્થમરૂપાપિ સ્વલીલયા । કરોતિ બહુરૂપાણિ નિર્ગુણા સગુણાનિ ચ
એ જ રીતે, દેવતાઓના કાર્ય માટે, પોતે સ્વરૂપવિહિન હોવા છતાં, પોતાની લીલાથી અનેક રૂપ ધારણ કરે છે, ગુણવાળી અને ગુણરહિત પણ.
કાર્યકર્માનુસારેણ નામાનિ પ્રભવન્તિ હિ । ધાત્વર્થગુણયુક્તાનિ ગૌણાનિ સુબહૂન્યપિ
કયા કાર્ય અને કર્મ અનુસાર, ઘણા નામો થાય છે, જે ધાતુ અને ગુણના અર્થથી ભરપૂર હોય છે, અને એ બધા ઉપનામો છે.
તદ્વૈ બુદ્ધ્યનુસારેણ પ્રબ્રવીમિ નરાધિપ । યથા તેજઃસમુદ્ભૂતં રૂપં તસ્યા મનોહરમ્
હે રાજા, હવે હું સમજ મુજબ એ સુંદર સ્વરૂપનું વર્ણન કરું છું, જે તેજમાંથી જન્મ્યું હતું.
શઙ્કરસ્ય ચ યત્તેજસ્તેન તન્મુખપઙ્કજમ્ । શ્વેતવર્ણં શુભાકારમજાયત મહત્તરમ્
શંકરના તેજથી એના કમળ જેવા મુખનું જન્મ થયું, જે સફેદ રંગનું, શુભાકાર અને અત્યંત મહાન હતું.
કેશાસ્તસ્યાસ્તથા સ્નિગ્ધા યામ્યેન તેજસાભવન્ । વક્રાગ્રાશ્ચાતિદીર્ઘા વૈ મેઘવર્ણા મનોહરાઃ
યમના તેજથી એના વાળ પેદા થયા, જે ચમકદાર, વળાંકડા છેડા વાળા, ખૂબ લાંબા, વાદળ જેવા રંગના અને મનોહર હતા.
નયનત્રિતયં તસ્યા જજ્ઞે પાવકતેજસા । કૃષ્ણં રક્તં તથા શ્વેતં વર્ણત્રયવિભૂષિતમ્
પાવકના તેજથી એના ત્રણ આંખો પેદા થયા, જે કાળા, લાલ અને સફેદ રંગથી શોભિત હતા.
વક્રે સ્નિગ્ધે કૃષ્ણવર્ણે સન્ધ્યયોસ્તેજસા ભ્રુવૌ । જાતે દેવ્યાઃ સુતેજસ્કે કામસ્ય ધનુષીવ તે
સંધ્યાના તેજથી એના વાંકા, ચમકદાર અને કાળા ભ્રૂ પેદા થયા, જે કામદેવના ધનુષ જેવા દેખાતા અને તેજસ્વી હતા.
વાયોશ્ચ તેજસા શસ્તૌ શ્રવણૌ સમ્બભૂવતુઃ । નાતિદીર્ઘો નાતિહ્રસ્વૌ દોલાવિવ મનોભુવઃ
પવનની તેજસ્વી શક્તિથી તેની કાનની રચના થઈ હતી. એ કાન neither લાંબા હતા, neither નાના, મનમાં ઉપજેલા ઝૂલાની જેમ સુંદર અને ગોળાકાર હતા.
તિલપુષ્પસમાકારા નાસિકા સુમનોહરા । સઞ્જાતા સ્નિગ્ધવર્ણા વૈ ધનદસ્ય ચ તેજસા
કુબેરની તેજસ્વી શક્તિથી તેની નાક તલના ફૂલ જેવી આકૃતિવાળી, ખૂબ惹ક અને મૃદુ રંગની બની હતી.