અદ્ય સર્વસુરાણાં વૈ તેજોભી રૂપસમ્પદા । ઉત્પન્ના ચેદ્વરારોહા સા હન્યાત્તં રણે બલાત્
આજે, જો બધા દેવતાઓના તેજથી અને અદભૂત રૂપથી યુક્ત કોઈ સ્ત્રી ઉત્પન્ન થાય, તો તે યુદ્ધમાં તેને બળપૂર્વક મારી શકે.
હયારિં વરદૃપ્તઞ્ચ માયાશતવિશારદમ્ । હન્તું યોગ્યા ભવેન્નારી શક્ત્યંશૈર્નિર્મિતા હિ નઃ
દેવદુશ્મન, વરદાનથી અહંકારી અને અનેક માયામાં નિપુણને મારવા માટે, આપણા જ શક્તિના અંશોથી બનેલી સ્ત્રી યોગ્ય રહેશે.
પ્રાર્થયન્તુ ચ તેજોંઽશાન્સ્ત્રિયોઽસ્માકં તથા પુનઃ । ઉત્પન્નૈસ્તૈશ્ચ તેજોંઽશૈસ્તેજોરાશિર્ભવેદ્યથા
દેવીઓ પણ અમારી તેજસ્વી શક્તિમાંથી ભાગ માંગે, જેથી જ્યારે એ ભાગો પ્રગટ થાય, ત્યારે એક વિશાળ તેજનો સમૂહ સર્જાય.
આયુધાનિ વયં દદ્મઃ સર્વે રુદ્રપુરોગમાઃ । તસ્યૈ સર્વાણિ દિવ્યાનિ ત્રિશૂલાદીનિ યાનિ ચ
અમે બધા દેવતાઓ, રુદ્રને આગે રાખીને, ત્રિશૂલ વગેરે સર્વે દિવ્ય શસ્ત્રો એને આપીશું.
સર્વાયુધધરા નારી સર્વતેજઃસમન્વિતા । હનિષ્યતિ દુરાત્માનં તં પાપં મદગર્વિતમ્
બધી શક્તિઓથી યુક્ત અને સર્વ શસ્ત્રો ધારણ કરનારી એક સ્ત્રી એ દુષ્ટ, પાપી અને અહંકારથી ભરેલા દુશ્મનનો સંહાર કરશે.
વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યુક્તવતિ દેવેશે બ્રહ્મણો વદનાત્તતઃ । સ્વયમેવોદ્બભૌ તેજોરાશિશ્ચાતીવ દુઃસહઃ
વ્યાસ કહે છે: દેવોના સ્વામી એ રીતે બોલ્યા પછી, બ્રહ્માના મુખમાંથી આપમેળે એક અત્યંત અસહ્ય તેજનો સમૂહ પ્રગટ થયો.
રક્તવર્ણં શુભાકારં પદ્મરાગમણિપ્રભમ્ । કિઞ્ચિચ્છીતં તથા ચોષ્ણં મરીચિજાલમણ્ડિતમ્
તે તેજ લાલ રંગનું, સુંદર આકારવાળું, પદ્મરાગ મણિ જેવું ચમકતું, થોડું ઠંડું અને થોડું ગરમ, અને કિરણોના જાળથી શોભિત હતું.
નિઃસૃતં હરિણા દૃષ્ટં હરેણ ચ મહાત્મના । વિસ્મિતૌ તૌ મહારાજ બભૂવતુરુરુક્રમૌ
એ તેજ બહાર આવ્યું અને મહાત્મા હરિએ તેને જોયું; હરિ અને હર, બંને મહાન વિરુદ્ધ, અચંબિત થઈ ગયા.
શઙ્કરસ્ય શરીરાત્તુ નિઃસૃતં મહદદ્ભુતમ્ । રૌપ્યવર્ણમભૂત્તીવ્રં દુર્દર્શં દારુણં મહત્
શંકરના શરીરમાંથી એક મહાન અને અજોડ તેજ બહાર આવ્યું, જે ચાંદી જેવું રંગ ધરાવતું, તીવ્ર, જોવામાં અઘરું અને ભયાનક હતું.
ભયઙ્કરઞ્ચ દૈત્યાનાં દેવાનાં વિસ્મયપ્રદમ્ । ઘોરરૂપં ગિરિપ્રખ્યં તમોગુણમિવાપરમ્
તે તેજ દૈત્યોને ભયાનક લાગતું અને દેવતાઓને આશ્ચર્યજનક લાગતું, ભયંકર સ્વરૂપ ધરાવતું, પર્વત જેવું અને અંધકારના ગુણનું બીજું સ્વરૂપ જણાતું હતું.
તતો વિષ્ણુશરીરાત્તુ તેજોરાશિમિવાપરમ્ । નીલં સત્ત્વગુણોપેતં પ્રાદુરાસ મહાદ્યુતિ
પછી વિષ્ણુના શરીરમાંથી બીજું તેજસ્વી સમૂહ પ્રગટ થયો, જે નીલ રંગનું, સત્વગુણથી ભરપૂર અને અત્યંત તેજવંત હતું.
તતશ્ચેન્દ્રશરીરાત્તુ ચિત્રરૂપં દુરાસદમ્ । આવિરાસીત્સુસંવૃત્તં તેજઃ સર્વગુણાત્મકમ્
પછી ઇન્દ્રના શરીરમાંથી એક અદ્ભુત અને દુર્લભ તેજ પ્રગટ થયું, જે અનેક રંગોનું, સુંદર રીતે રચાયેલું અને સર્વ ગુણોથી યુક્ત હતું.
કુબેરયમવહ્નીનાં શરીરેભ્યઃ સમન્તતઃ । નિશ્ચક્રામ મહત્તેજો વરુણસ્ય તથૈવ ચ
કુબેર, યમ, અગ્નિ અને વરુણના શરીરોથી પણ ચારે બાજુથી મહાન તેજ બહાર આવ્યું.
અન્યેષાં ચૈવ દેવાનાં શરીરેભ્યોઽતિભાસ્વરમ્ । નિર્ગતં તન્મહાતેજોરાશિરાસીન્મહોજ્જ્વલઃ
અને અન્ય દેવતાઓના શરીરોથી પણ અત્યંત તેજસ્વી તેજ બહાર આવ્યું; એ મહાન તેજનો સમૂહ અતિ તેજસ્વી હતો.
તં દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતાઃ સર્વે દેવા વિષ્ણુપુરોગમાઃ । તેજોરાશિં મહાદિવ્યં હિમાચલમિવાપરમ્
એ જોઈને, વિષ્ણુને આગે રાખીને બધા દેવતાઓ એ મહાન દિવ્ય તેજના સમૂહને જોઈને આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા, જે બીજું હિમાલય જેવું લાગતું હતું.
પશ્યતાં તત્ર દેવાનાં તેજઃપુઞ્જસમુદ્ભવા । બભૂવાતિવરા નારી સુન્દરી વિસ્મયપ્રદા
એ તેજના સમૂહમાંથી, દેવતાઓ જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે, એક અતિ ઉત્તમ, સુંદર અને આશ્ચર્યજનક સ્ત્રી પ્રગટ થઈ.
ત્રિગુણા સા મહાલક્ષ્મીઃ સર્વદેવશરીરજા । અષ્ટાદશભુજા રમ્યા ત્રિવર્ણા વિશ્વમોહિની
એ ત્રિગુણવાળી મહાલક્ષ્મી હતી, સર્વ દેવોના શરીરથી જન્મેલી, અઢાર હાથવાળી, ત્રણ રંગવાળી અને સમગ્ર વિશ્વને મોહી લેતી.
શ્વેતાનના કૃષ્ણનેત્રા સંરક્તાધરપલ્લવા । તામ્રપાણિતલા કાન્તા દિવ્યભૂષણભૂષિતા
એના મુખ પર સફેદી, આંખો કાળી, હોઠ લાલ પાંદડાં જેવા, તામ્રવર્ણ હથેળીઓ, સુંદર અને દિવ્ય આભૂષણોથી શોભાયમાન હતી.
અષ્ટાદશભુજા દેવી સહસ્રભુજમણ્ડિતા । સમ્ભૂતાસુરનાશાય તેજોરાશિસમુદ્ભવા
અઢાર હાથવાળી એ દેવી, હજાર હાથ જેવી શોભા ધરાવતી, અસુરોના વિનાશ માટે તેજના સમૂહમાંથી પ્રગટ થઈ.
જનમેજય ઉવાચ કૃષ્ણ દેવ મહાભાગ સર્વજ્ઞ મુનિસત્તમ । વિસ્તરં બ્રૂહિ તસ્યાસ્ત્વં શરીરસ્ય સમુદ્ભવમ્
જનમેજયે પૂછ્યું: કૃષ્ણ દેવ, મહાભાગ્યશાળી અને સર્વજ્ઞ મુનિશ્રેષ્ઠ, કૃપા કરીને એના શરીરના ઉત્પત્તિનું વિગતવાર વર્ણન કરો.
એકીભૂતં ચ સર્વેષાં તેજઃ કિં વા પૃથક્ સ્થિતમ્ । અઙ્ગાનિ ચૈવ તસ્યાસ્તુ સર્વતેજોમયાનિ વા
સૌના તેજ એક થઈ ગયાં છે કે અલગ અલગ જ છે? અને એના અંગો આખા તેજથી બનેલા છે કે ભાગે ભાગે છે?
ભિન્નભાગવિભાગેન જાતાન્યઙ્ગાનિ યાનિ તુ । મુખનાસાક્ષિભેદેન સર્વત્રૈકભવાનિ ચ
જે અંગો પેદા થયા, એ અલગ અલગ ભાગથી બનેલા હતા, પણ બધાં જ એકરૂપ બની ગયા, જેમ કે મોઢું, નાક અને આંખો અલગ દેખાય છે, તેમ છતાં બધાં એકજ છે.
બ્રૂહિ તદ્વિસ્તરં વ્યાસ શરીરાઙ્ગસમુદ્ભવમ્ । બભૂવ યસ્ય દેવસ્ય તેજસોઽઙ્ગં યદદ્ભુતમ્
હે વ્યાસ, એ શરીરના અંગો કેવી રીતે પેદા થયા, કયા દેવતાના તેજથી કયું અજોડ અંગ જન્મ્યું, એ બધું વિગતે કહો.
આયુધાભરણાદીનિ દત્તાનિ યૈર્યથા યથા । તત્સર્વં શ્રોતુકામોઽસ્મિ ત્વન્મુખામ્બુજનિર્ગતમ્
કયા દેવતાએ કઈ રીતે શસ્ત્રો, આભૂષણો અને અન્ય વસ્તુઓ આપી? હું એ બધું તારા કમળ જેવા મુખમાંથી સાંભળવા ઇચ્છું છું.
ન હિ તૃપ્યામ્યહં બ્રહ્મન્ સુધામયરસં પિબન્ । ચરિતઞ્ચ મહાલક્ષ્યાસ્ત્વન્મુખામ્ભોજનિઃસૃતમ્
હે બ્રાહ્મણ, મહાલક્ષ્મીના ચરિત્રનું અમૃત જેવું રસ પીતા પણ હું કદી તૃપ્ત થતો નથી, તારા કમળમુખમાંથી વહેતા એ કથા સાંભળવી મને ગમે છે.
સૂત ઉવાચ ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા રાજ્ઞઃ સત્યવતીસુતઃ । ઉવાચ મધુરં વાક્યં પ્રીણયન્નિવ ભૂપતિમ્
સૂતાએ કહ્યું: રાજાના આ વચન સાંભળીને સત્યવતીપુત્રે રાજાને પ્રસન્ન કરે એવા મધુર શબ્દોમાં ઉત્તર આપ્યો.
વ્યાસ ઉવાચ શૃણુ રાજન્મહાભાગ વિસ્તરેણ બ્રવીમિ તે । યથામતિ કુરુશ્રેષ્ઠ તસ્યા દેહસમુદ્ભવમ્
વ્યાસે કહ્યું: હે રાજન, હે ભાગ્યશાળી, હું મારી શક્તિ પ્રમાણે તને એના શરીરના ઉત્પત્તિ વિષે વિગતે કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળ.
ન બ્રહ્મા ન હરિઃ સાક્ષાન્ન રુદ્રો ન ચ વાસવઃ । યાથાતથ્યેન તદ્રૂપં વક્તુમીશઃ કદાચન
ન તો બ્રહ્મા, ન હરિ, ન રુદ્ર, ન વાસવ પણ ક્યારેય એનું સાચું સ્વરૂપ જેમનું તેમ વર્ણવી શકે.
કથં જાનામ્યહં દેવ્યા યદ્રૂપં યાદૃશં યતઃ । વાચારમ્ભણમાત્રં તદુત્પન્નેતિ બ્રવીમિ યત્
હું કેવી રીતે જાણું કે દેવીનું સ્વરૂપ કેવું છે અને ક્યાંથી આવ્યું છે? હું તો બોલી શકું એટલું જ કહું છું.
સા નિત્યા સર્વદૈવાસ્તે દેવકાર્યાર્થસિદ્ધયે । નાનારૂપા ત્વેકરૂપા જાયતે કાર્યગૌરવાત્
એ સદા શાશ્વત અને દિવ્ય છે; દેવતાઓના કાર્ય માટે, એ અનેક રૂપે દેખાય છે, પણ સાચે તો એકજ છે, કાર્યની મહત્તા માટે પ્રગટ થાય છે.