વિશિખૈઃ શતધા ચક્રે ચક્રેણાશુ જઘાન તમ્ । હરિચક્રાહતઃ સંખ્યે મૂર્ચ્છામાપ સ દૈત્યરાટ્
તીરો વડે પર્વતને સો ભાગમાં ફાડી નાખ્યો અને ચક્ર વડે ઝડપથી દૈત્યને ઘા કર્યો; હરિના ચક્રના ઘા થી યુદ્ધમાં દૈત્યરાજ બેહોશ થઈ ગયો.
ઉત્તસ્થૌ ચ ક્ષણાન્નૂનં માનુષં વપુરાસ્થિતઃ । ગદાપાણિર્મહાઘોરો દાનવઃ પર્વતોપમઃ
થોડીવારમાં તે ફરી ઊભો થયો, હવે માનવ રૂપ ધારણ કર્યો; ગદા પકડીને, ભયાનક દૈત્ય પર્વત જેવો દેખાયો.
મેઘનાદં નનાદોચ્ચૈર્ભીષયન્નમરાનપિ । તચ્છ્રુત્વા ભગવાન્વિષ્ણુઃ પાઞ્ચજન્યં સમુજ્જ્વલમ્
મેઘનાદે ઊંચી અવાજે ગર્જના કરી, દેવતાઓને પણ ડરાવી દીધા; એ સાંભળીને ભગવાન વિષ્ણુએ તેજસ્વી પાંજજન્ય શંખ હાથમાં લીધો.
પૂરયામાસ તરસા શબ્દં કર્તું ખરસ્વરમ્ । તેન શબ્દેન શઙ્ખસ્ય ભયત્રસ્તાશ્ચ દાનવાઃ । બભૂવુર્મુદિતા દેવા ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ
વિષ્ણુએ જોરથી શંખ ફૂંક્યો અને ખડખડાટ અવાજ કર્યો; એ શંખના અવાજથી દાનવો ડરી ગયા અને ગભરાઈ ગયા, જ્યારે દેવતાઓ અને તપસ્વી ઋષિઓ આનંદિત થયા.
શઙ્કરશરણગમનવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ અસુરાન્મહિષો દૃષ્ટ્વા વિષણ્ણમનસસ્તદા । ત્યક્ત્વા તન્માહિષં રૂપં બભૂવ મૃગરાડસૌ
વ્યાસે કહ્યું: અસુરોને જોઈને મહિષ દુઃખી થયો; તેણે પોતાનું મહિષનું રૂપ છોડીને સિંહનું શક્તિશાળી રૂપ ધારણ કર્યું.
કૃત્વા નાદં મહાઘોરં વિસ્તાર્ય ચ મહાસટામ્ । પપાત સુરસેનાયાં ત્રાસયન્નખદર્શનૈઃ
સિંહે ભયાનક ગર્જના કરી અને પોતાની વિશાળ જટા ફેલાવી; પછી તે દેવસેનામાં કૂદી પડ્યો અને પોતાના નખો બતાવીને બધાને ડરાવી દીધા.
ગરુડઞ્ચ નખાઘાતૈઃ કૃત્વા રુધિરવિપ્લુતમ્ । જઘાન ચ ભુજે વિષ્ણું નખાઘાતેન કેસરી
સિંહે પોતાના નખોથી ગરુડને લોહીથી ભીંજવી દીધો; અને વિષ્ણુના હાથ પર પણ નખો માર્યા.
વાસુદેવોઽપિ તં દૃષ્ટ્વા ચક્રમુદ્યમ્ય વેગવાન્ । હન્તુકામો હરિઃ કામમવાપાશુ ક્રુધાન્વિતઃ
વાસુદેવે તેને જોઈને ઝડપથી ચક્ર ઉંચક્યું અને તેને મારવાની ઇચ્છા સાથે ગુસ્સામાં આગળ વધ્યો.
યાવદ્ધયરિપું વેગાચ્ચક્રેણાભિજઘાન તમ્ । તાવત્સોઽતિબલઃ શૃઙ્ગી શૃઙ્ગાભ્યાં ન્યહનદ્ધરિમ્
જ્યારે વિષ્ણુએ દુશ્મન પર ઝડપથી ચક્ર ફેંક્યું, ત્યારે એ શક્તિશાળી શૃંગધારી મહિષે પોતાના શૃંગથી હરિને ઘાયલ કર્યો.
વાસુદેવો વિષાણાભ્યાં તાડિતોરસિ વિહ્વલઃ । પલાયનપરો વેગાજ્જગામ ભુવનં નિજમ્
વાસુદેવે છાતી પર શૃંગથી વાગી ને ગભરાઈ ગયો; પછી逃વા માટે ઝડપથી પોતાના લોકમાં ગયો.
ગતં દૃષ્ટ્વા હરિં કામં શઙ્કરોઽપિ ભયાન્વિતઃ । અવધ્યં તં પરં મત્વા યયૌ કૈલાસપર્વતમ્
હરિને જતા જોઈને શંકર પણ ડરી ગયા; તેને અવિનાશી માનીને, કૈલાસ પર્વત પર ચાલ્યા ગયા.
બ્રહ્માપિ ચ નિજં ધામ ત્વરિતઃ પ્રયયૌ ભયાત્ । મઘવા વજ્રમાલમ્બ્ય તસ્થાવાજૌ મહાબલઃ
બ્રહ્માએ પણ ડરથી ઝડપથી પોતાના ધામમાં ગયા; મઘવાને વજ્ર પકડીને યુદ્ધમાં ઊભો રહ્યો અને શક્તિશાળી બન્યો.
વરુણઃ શક્તિમાલમ્બ્ય ધૈર્યમાલમ્બ્ય સંસ્થિતઃ । યમોઽપિ દણ્ડમાદાય યત્તઃ સમરતત્પરઃ
વરુણે શક્તિ અને ધૈર્ય પકડીને મજબૂતીથી ઊભો રહ્યો; યમ પણ દંડ પકડીને યુદ્ધ માટે તૈયાર થયો.
તતો યક્ષાધિપઃ કામં બભૂવ રણતત્પરઃ । પાવકઃ શક્તિમાદાય તત્રાભૂદ્યુદ્ધમાનસઃ
પછી યક્ષોના અધિપતિ યુદ્ધ માટે ઉત્સુક થયો; પાવક પણ શક્તિ પકડીને યુદ્ધ માટે તૈયાર થયો.
નક્ષત્રાધિપતિઃ સૂર્યઃ સમવેતૌ સ્થિતાવુભૌ । વીક્ષ્ય તં દાનવશ્રેષ્ઠં યુદ્ધાય કૃતનિશ્ચયૌ
નક્ષત્રોના સ્વામી, સૂર્ય, બીજાની સાથે ઊભા રહ્યા; એ શ્રેષ્ઠ દાનવને જોઈને બંને યુદ્ધ માટે નિશ્ચય કર્યો.
એતસ્મિન્નન્તરે ક્રુદ્ધં દૈત્યસૈન્યં સમભ્યગાત્ । વિસૃજન્બાણજાલાનિ ક્રૂરાહિસદૃશાનિ ચ
એ વચ્ચે, દૈત્યસેના ગુસ્સામાં આવી અને ભયાનક સાપ જેવી બાણોની વરસાદ વરસાવી.
કૃત્વા હિ માહિષં રૂપં ભૂપતિઃ સંસ્થિતસ્તદા । દેવદાનવયોધાનાં નિનાદસ્તુમુલોઽભવત્
મહિષે મહિષનું રૂપ ધારણ કરી મજબૂતીથી ઊભો રહ્યો; દેવ અને દાનવ યોદ્ધાઓની ગર્જના ગૂંજતી રહી.
જ્યાઘાતશ્ચ તલાઘાતો મેઘનાદસમોઽભવત્ । સંગ્રામે સુમહાઘોરે દેવદાનવસેનયોઃ
ધનુષની તાણ અને હાથની થપ્પી મેઘના ગર્જના જેવી હતી; દેવ અને દાનવ સેના વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું.
શૃઙ્ગાભ્યાં પાર્વતાઞ્છૃઙ્ગાંશ્ચિક્ષેપ ચ મહાબલઃ । જઘાન સુરસઙ્ઘાંશ્ચ દાનવો મદગર્વિતઃ
મહા શક્તિશાળી મહિષે પોતાના શૃંગથી પર્વતો અને તેમની ચોટીઓ ફેંકી; દાનવ મદમાં ચૂર થઈને દેવોની ટોળીઓનો વિનાશ કર્યો.
ખુરાઘાતૈસ્તથા દેવાન્પુચ્છસ્ય ભ્રમણેન ચ । સ જઘાન રુષાવિષ્ટો મહિષઃ પરમાદ્ભુતઃ
મહિષે પોતાના ખુરાથી અને પૂંછની ફરકથી દેવોને ઘાયલ કર્યા; ગુસ્સામાં ભરાઈને એ મહિષ અદભુત દેખાયો.
તતો દેવાઃ સગન્ધર્વા ભયમાજગ્મુરુદ્યતાઃ । મઘવા મહિષં દૃષ્ટ્વા પલાયનપરોઽભવત્
પછી દેવો અને ગંધર્વો ભયથી કાંપતા થયા; મહિષાસુરને જોઈને મઘવાન તો માત્ર ભાગી જવાની જ ચિંતામાં હતો.
સઙ્ગરં સમ્પરિત્યજ્ય ગતે શક્રે શચીપતૌ । યમો ધનાધિપઃ પાશી જગ્મુઃ સર્વે ભયાતુરાઃ
શચીપતિ શક્રે યુદ્ધ છોડી દીધું અને ચાલ્યો ગયો ત્યારે, યમ, ધનના સ્વામી અને પાશધારી, બધા ભયથી પલાયન થયા.
મહિષોઽપિ જયં મત્વા જગામ સ્વગૃહં તતઃ । ઐરાવતં ગજં પ્રાપ્ય ત્યક્તમિન્દ્રેણ ગચ્છતા
મહિષાસુરે પોતે જીત્યો એમ માનીને પોતાના ઘર તરફ ગયો; ઇન્દ્રે છોડેલો એરાવત હાથી પણ તેણે મેળવી લીધો.
તથોચ્ચૈઃશ્રવસં ભાનોઃ કામધેનું પયસ્વિનીમ્ । સ્વસૈન્યસંવૃતસ્તૂર્ણં સ્વર્ગં ગન્તું મનો દધે
એ જ રીતે, તેણે ભાનુનો ઘોડો ઉચ્ચૈ:શ્રવસ અને દૂધ આપતી કામધેનુ પણ લઈ લીધી; પોતાની સેના સાથે ઝડપથી સ્વર્ગ જવાની ઈચ્છા કરી.
તરસા દેવસદનં ગત્વા સ મહિષાસુરઃ । જગ્રાહ સુરરાજ્યં વૈ ત્યક્તં દેવૈર્ભયાતુરૈઃ
મહિષાસુરે જોરથી દેવોના નિવાસસ્થાનમાં પ્રવેશ કર્યો અને ભયથી દેવોએ છોડી દીધેલું દેવરાજ્ય કબજે કરી લીધું.
ઇન્દ્રાસને તથા રમ્યે દાનવઃ સમુપાવિશત્ । દાનવાન્સ્થાપયામાસ દેવાનાં સ્થાનકેષુ સઃ
દાનવે સુંદર ઇન્દ્રાસન પર બેઠો અને દેવોના સ્થાનોમાં દાનવોને બેસાડ્યા.
એવં વર્ષશતં પૂર્ણં કૃત્વા યુદ્ધં સુદારુણમ્ । અવાપૈન્દ્રપદં કામં દાનવો મદગર્વિતઃ
આ રીતે, દાનવે પૂરા સો વર્ષ સુધી ભયાનક યુદ્ધ કર્યું અને અહંકારથી ભરાઈને ઇચ્છિત ઇન્દ્રપદ પ્રાપ્ત કર્યું.
નિર્જરા નિર્ગતા નાકાત્તેન સર્વેઽતિપીડિતાઃ । એવં બહૂનિ વર્ષાણિ બભ્રમુર્ગિરિગહ્વરે
તેના કારણે અમર દેવો સ્વર્ગમાંથી બહાર કાઢાયા, બધા ખૂબ પીડિત થયા; ઘણા વર્ષો સુધી તેઓ પર્વતની ગુફાઓમાં ભટકતા રહ્યા.
શ્રાન્તાઃ સર્વે તદા રાજન્ બ્રહ્માણં શરણં યયુઃ । પ્રજાપતિં જગન્નાથં રજોરૂપં ચતુર્મુખમ્
ત્યારે, રાજન, બધા થાકી ગયા અને બ્રહ્મા, પ્રજાપતિ, જગતના સ્વામી, ચાર મુખવાળા, રજોગુણના સ્વરૂપ પાસે આશ્રય માટે ગયા.
પદ્માસનં વેદગર્ભં સેવિતં મુનિભિઃ સ્વજૈઃ । મરીચિપ્રમુખૈઃ શાન્તૈર્વેદવેદાઙ્ગપારગૈઃ
પદ્માસન પર બેઠેલા, વેદોથી ભરેલા, પોતાના મુનિઓ દ્વારા સેવા પામતા, મરીચિ અને અન્ય શાંત, વેદ તથા વેદાંગમાં પારંગત મુનિઓ દ્વારા પૂજાતા.