મહિષં તરસાભ્યેત્ય પ્રાહરદ્રોષસંયુતઃ । સોઽપિ શક્તિં મુમોચાથ શઙ્કરસ્યોરસિ સ્ફુટમ્
મહિષ પાસે ગુસ્સાથી દોડી ગયો અને પ્રહાર કર્યો; મહિષએ પણ શૂળ ફેંકી, જે શંકરના છાતી પર જોરથી વાગી.
જગર્જ સ ચ દુષ્ટાત્મા વઞ્ચયિત્વા ત્રિશૂલકમ્ । શઙ્કરોઽપિ તદા પીડાં ન પ્રાપોરસિ તાડિતઃ
દુષ્ટ દૈત્યએ ત્રિશૂળધારીને છેતરાવીને ગર્જના કરી; છતાં, શંકરને છાતી પર ઘા વાગતાં પણ કોઈ પીડા અનુભવાઈ નહીં.
તં જઘાન ત્રિશૂલેન કોપાદરુણલોચનઃ । સંલગ્નં શઙ્કરં દૃષ્ટ્વા મહિષેણ દુરાત્મના
કોપથી લાલ આંખો કરીને, શંકરે ત્રિશૂળ વડે પ્રહાર કર્યો; શંકરને દુષ્ટ મહિષ સાથે સંઘર્ષ કરતા જોઈને,
આજગામ હરિસ્તાવત્ત્યક્ત્વા મૂર્ચ્છાં પ્રહારજામ્ । મહિષસ્તુ તદા વીક્ષ્ય સમ્પ્રાપ્તૌ હરિશઙ્કરૌ
હરિએ ઘા થી થયેલી બેહોશી છોડીને આવી ગયો; મહિષએ હરિ અને શંકર બંનેને હાજર જોઈને,
યુદ્ધકામૌ મહાવીર્યો ચક્રશૂલધરૌ વરૌ । કોપયુક્તો બભૂવાસૌ દૃષ્ટ્વા તૌ સમુપાગતૌ
યુદ્ધ માટે ઉત્સુક અને ચક્ર-શૂળ ધારણ કરનાર એ બે મહાવીરોને જોઈને, મહિષ ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો.
જગામ સમ્મુખસ્તાવત્સંગ્રામાર્થં મહાભુજઃ । માહિષં વપુરાસ્થાય ધુન્વન્પુચ્છં સમુત્કટમ્
મહાબાહુ એ બંને સામે યુદ્ધ માટે આગળ વધ્યો, મહિષનું રૂપ ધારણ કરીને, જોરથી પૂંછડી ફટકારતો.
ચકાર ભૈરવં નાદં ત્રાસયન્નમરાનપિ । ધુન્વઞ્છૃઙ્ગે મહાકાયો દારુણો જલદો યથા
તે ભયાનક ગર્જના કરી, જેને સાંભળી અમર દેવતાઓ પણ ડરી ગયા; તેના મોટા શરીરે શિંગડા ઝૂકાવતાં, તે ભયાનક વાદળ જેવો દેખાયો.
શૃઙ્ગાભ્યાં પર્વતાજ્છૃઙ્ગાંશ્ચિક્ષેપ ભૃશમુત્કટાન્ । દૃષ્ટ્વા તૌ તુ મહાવીર્યૌ દાનવં દેવસત્તમૌ
તે બે શિંગડાં વડે મોટા પર્વતોના શિખરો ફેંકી દીધા; એ બે મહાવીર દેવોને જોઈને, દૈત્ય
ચક્રતુર્બાણવૃષ્ટિં ચ દાનવોપરિ દારુણામ્ । કુર્વાણૌ બાણવૃષ્ટિં તૌ દૃષ્ટ્વા હરિહરૌ હરિઃ
એના પર બંનેએ ભયાનક તીરોની વરસાદ વરસાવી; હરિ-હર તીરોની વરસાદ કરતાં, હરિએ જોઈને,
ચિક્ષેપ ગિરિશૃઙ્ગં તુ પુચ્છેનાવૃત્ય દારુણમ્ । આપતન્તં ગિરિં વીક્ષ્ય ભગવાન્સાત્વતાં પતિઃ
મહિષએ પૂંછડીથી ઢાંકી, ભયાનક પર્વતનું શિખર ફેંકી દીધું; પર્વત ઝડપથી આવતો જોઈને, સાત્વતોના ભગવાન
વિશિખૈઃ શતધા ચક્રે ચક્રેણાશુ જઘાન તમ્ । હરિચક્રાહતઃ સંખ્યે મૂર્ચ્છામાપ સ દૈત્યરાટ્
તીરો વડે પર્વતને સો ભાગમાં ફાડી નાખ્યો અને ચક્ર વડે ઝડપથી દૈત્યને ઘા કર્યો; હરિના ચક્રના ઘા થી યુદ્ધમાં દૈત્યરાજ બેહોશ થઈ ગયો.
ઉત્તસ્થૌ ચ ક્ષણાન્નૂનં માનુષં વપુરાસ્થિતઃ । ગદાપાણિર્મહાઘોરો દાનવઃ પર્વતોપમઃ
થોડીવારમાં તે ફરી ઊભો થયો, હવે માનવ રૂપ ધારણ કર્યો; ગદા પકડીને, ભયાનક દૈત્ય પર્વત જેવો દેખાયો.
મેઘનાદં નનાદોચ્ચૈર્ભીષયન્નમરાનપિ । તચ્છ્રુત્વા ભગવાન્વિષ્ણુઃ પાઞ્ચજન્યં સમુજ્જ્વલમ્
મેઘનાદે ઊંચી અવાજે ગર્જના કરી, દેવતાઓને પણ ડરાવી દીધા; એ સાંભળીને ભગવાન વિષ્ણુએ તેજસ્વી પાંજજન્ય શંખ હાથમાં લીધો.
પૂરયામાસ તરસા શબ્દં કર્તું ખરસ્વરમ્ । તેન શબ્દેન શઙ્ખસ્ય ભયત્રસ્તાશ્ચ દાનવાઃ । બભૂવુર્મુદિતા દેવા ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ
વિષ્ણુએ જોરથી શંખ ફૂંક્યો અને ખડખડાટ અવાજ કર્યો; એ શંખના અવાજથી દાનવો ડરી ગયા અને ગભરાઈ ગયા, જ્યારે દેવતાઓ અને તપસ્વી ઋષિઓ આનંદિત થયા.
શઙ્કરશરણગમનવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ અસુરાન્મહિષો દૃષ્ટ્વા વિષણ્ણમનસસ્તદા । ત્યક્ત્વા તન્માહિષં રૂપં બભૂવ મૃગરાડસૌ
વ્યાસે કહ્યું: અસુરોને જોઈને મહિષ દુઃખી થયો; તેણે પોતાનું મહિષનું રૂપ છોડીને સિંહનું શક્તિશાળી રૂપ ધારણ કર્યું.
કૃત્વા નાદં મહાઘોરં વિસ્તાર્ય ચ મહાસટામ્ । પપાત સુરસેનાયાં ત્રાસયન્નખદર્શનૈઃ
સિંહે ભયાનક ગર્જના કરી અને પોતાની વિશાળ જટા ફેલાવી; પછી તે દેવસેનામાં કૂદી પડ્યો અને પોતાના નખો બતાવીને બધાને ડરાવી દીધા.
ગરુડઞ્ચ નખાઘાતૈઃ કૃત્વા રુધિરવિપ્લુતમ્ । જઘાન ચ ભુજે વિષ્ણું નખાઘાતેન કેસરી
સિંહે પોતાના નખોથી ગરુડને લોહીથી ભીંજવી દીધો; અને વિષ્ણુના હાથ પર પણ નખો માર્યા.
વાસુદેવોઽપિ તં દૃષ્ટ્વા ચક્રમુદ્યમ્ય વેગવાન્ । હન્તુકામો હરિઃ કામમવાપાશુ ક્રુધાન્વિતઃ
વાસુદેવે તેને જોઈને ઝડપથી ચક્ર ઉંચક્યું અને તેને મારવાની ઇચ્છા સાથે ગુસ્સામાં આગળ વધ્યો.
યાવદ્ધયરિપું વેગાચ્ચક્રેણાભિજઘાન તમ્ । તાવત્સોઽતિબલઃ શૃઙ્ગી શૃઙ્ગાભ્યાં ન્યહનદ્ધરિમ્
જ્યારે વિષ્ણુએ દુશ્મન પર ઝડપથી ચક્ર ફેંક્યું, ત્યારે એ શક્તિશાળી શૃંગધારી મહિષે પોતાના શૃંગથી હરિને ઘાયલ કર્યો.
વાસુદેવો વિષાણાભ્યાં તાડિતોરસિ વિહ્વલઃ । પલાયનપરો વેગાજ્જગામ ભુવનં નિજમ્
વાસુદેવે છાતી પર શૃંગથી વાગી ને ગભરાઈ ગયો; પછી逃વા માટે ઝડપથી પોતાના લોકમાં ગયો.
ગતં દૃષ્ટ્વા હરિં કામં શઙ્કરોઽપિ ભયાન્વિતઃ । અવધ્યં તં પરં મત્વા યયૌ કૈલાસપર્વતમ્
હરિને જતા જોઈને શંકર પણ ડરી ગયા; તેને અવિનાશી માનીને, કૈલાસ પર્વત પર ચાલ્યા ગયા.
બ્રહ્માપિ ચ નિજં ધામ ત્વરિતઃ પ્રયયૌ ભયાત્ । મઘવા વજ્રમાલમ્બ્ય તસ્થાવાજૌ મહાબલઃ
બ્રહ્માએ પણ ડરથી ઝડપથી પોતાના ધામમાં ગયા; મઘવાને વજ્ર પકડીને યુદ્ધમાં ઊભો રહ્યો અને શક્તિશાળી બન્યો.
વરુણઃ શક્તિમાલમ્બ્ય ધૈર્યમાલમ્બ્ય સંસ્થિતઃ । યમોઽપિ દણ્ડમાદાય યત્તઃ સમરતત્પરઃ
વરુણે શક્તિ અને ધૈર્ય પકડીને મજબૂતીથી ઊભો રહ્યો; યમ પણ દંડ પકડીને યુદ્ધ માટે તૈયાર થયો.
તતો યક્ષાધિપઃ કામં બભૂવ રણતત્પરઃ । પાવકઃ શક્તિમાદાય તત્રાભૂદ્યુદ્ધમાનસઃ
પછી યક્ષોના અધિપતિ યુદ્ધ માટે ઉત્સુક થયો; પાવક પણ શક્તિ પકડીને યુદ્ધ માટે તૈયાર થયો.
નક્ષત્રાધિપતિઃ સૂર્યઃ સમવેતૌ સ્થિતાવુભૌ । વીક્ષ્ય તં દાનવશ્રેષ્ઠં યુદ્ધાય કૃતનિશ્ચયૌ
નક્ષત્રોના સ્વામી, સૂર્ય, બીજાની સાથે ઊભા રહ્યા; એ શ્રેષ્ઠ દાનવને જોઈને બંને યુદ્ધ માટે નિશ્ચય કર્યો.
એતસ્મિન્નન્તરે ક્રુદ્ધં દૈત્યસૈન્યં સમભ્યગાત્ । વિસૃજન્બાણજાલાનિ ક્રૂરાહિસદૃશાનિ ચ
એ વચ્ચે, દૈત્યસેના ગુસ્સામાં આવી અને ભયાનક સાપ જેવી બાણોની વરસાદ વરસાવી.
કૃત્વા હિ માહિષં રૂપં ભૂપતિઃ સંસ્થિતસ્તદા । દેવદાનવયોધાનાં નિનાદસ્તુમુલોઽભવત્
મહિષે મહિષનું રૂપ ધારણ કરી મજબૂતીથી ઊભો રહ્યો; દેવ અને દાનવ યોદ્ધાઓની ગર્જના ગૂંજતી રહી.
જ્યાઘાતશ્ચ તલાઘાતો મેઘનાદસમોઽભવત્ । સંગ્રામે સુમહાઘોરે દેવદાનવસેનયોઃ
ધનુષની તાણ અને હાથની થપ્પી મેઘના ગર્જના જેવી હતી; દેવ અને દાનવ સેના વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું.
શૃઙ્ગાભ્યાં પાર્વતાઞ્છૃઙ્ગાંશ્ચિક્ષેપ ચ મહાબલઃ । જઘાન સુરસઙ્ઘાંશ્ચ દાનવો મદગર્વિતઃ
મહા શક્તિશાળી મહિષે પોતાના શૃંગથી પર્વતો અને તેમની ચોટીઓ ફેંકી; દાનવ મદમાં ચૂર થઈને દેવોની ટોળીઓનો વિનાશ કર્યો.
ખુરાઘાતૈસ્તથા દેવાન્પુચ્છસ્ય ભ્રમણેન ચ । સ જઘાન રુષાવિષ્ટો મહિષઃ પરમાદ્ભુતઃ
મહિષે પોતાના ખુરાથી અને પૂંછની ફરકથી દેવોને ઘાયલ કર્યા; ગુસ્સામાં ભરાઈને એ મહિષ અદભુત દેખાયો.