તિષ્ઠન્ત્વદ્ય સુરાઃ સર્વે હન્મ્યહં ગદયા કિલ । સર્વે બલિભુજઃ કામં બલહીનાઃ સદૈવ હિ
એણે કહ્યું: 'આજે બધા દેવતાઓ અહીં ઊભા રહો! હું મારી ગદાથી તમારો નાશ કરીશ. જેમના પાસે બળ છે, એ જે ઈચ્છે એ કરી શકે, પણ નબળા લોકો હંમેશા બેઉપાય રહે છે.'
ઇત્યુક્ત્વાસૌ ગજારૂઢં સમ્પ્રાપ્ય મદગર્વિતઃ । જઘાન ગદયા તૂર્ણં બાહુમૂલે મહાભુજઃ
આવી રીતે બોલી, ઘમંડમાં ચઢીને એ હાથી પર ચઢ્યો અને ઝડપથી ગદાથી દેવોના બળવાન ભુજાના મૂળમાં ઘા કર્યો.
સોઽપિ વજ્રેણ ઘોરેણ ચિચ્છેદાશુ ગદાઞ્ચ તામ્ । પ્રહર્તુકામસ્ત્વરિતો જગામ મહિષં પ્રતિ
દેવતાએ પણ ભયાનક વજ્રથી તરત જ એ ગદાને તોડી નાખી અને મારવા માટે ઉત્સુક થઈ મહિષાસુર તરફ દોડી ગયો.
હયારિરપિ કોપેન ખડ્ગમાદાય સુપ્રભમ્ । યયાવિન્દ્રં મહાવીર્યં પ્રહરિષ્યન્નિવાન્તિકમ્
ઘોડા જેવા મુખવાળો દુશ્મન પણ ગુસ્સામાં તેજસ્વી તલવાર લઈને મહાવીર ઇન્દ્રને મારવા માટે આગળ વધ્યો.
બભૂવ ચ તયોર્યુદ્ધં સર્વલોકભયાવહમ્ । આયુધૈર્વિવિધૈસ્તત્ર મુનિવિસ્મયકારકમ્
એ બંને વચ્ચે એવું યુદ્ધ થયું કે બધાં લોકોએ ડર અનુભવ્યો અને વિવિધ શસ્ત્રોથી એ યુદ્ધ ઋષિઓને પણ આશ્ચર્યમાં મૂકી દેતું હતું.
ચકારાશુ તદા દૈત્યો માયાં મોહકરીં કિલ । શામ્બરીં સર્વલોકઘ્નીં મુનીનામપિ મોહિનીમ્
ત્યારે દૈત્યે તરત જ એવી માયા કરી, જે બધાં લોકોએ ભ્રમમાં પાડી દે અને ઋષિઓને પણ ભુલાવી દે — એ શાંબરી માયા હતી.
કોટિશો મહિષાસ્તત્ર તદ્રૂપાસ્તત્પરાક્રમાઃ । દદૃશુઃ સાયુધાઃ સર્વે નિઘ્નન્તો દેવવાહિનીમ્
ત્યાં લાખો મહિષાસુર દેખાયા, બધા એકસરખા રૂપ અને બળવાળા, હથિયારોથી સજ્જ અને દેવસેનાને મારતા.
મઘવા વિસ્મિતસ્તત્ર દૃષ્ટ્વા તાં દૈત્યનિર્મિતામ્ । બભૂવાતિભયોદ્વિગ્નો માયાં મોહકરીં કિલ
મઘવાને જ્યારે એ દૈત્યે ઊભી કરેલી ભ્રમજનક માયા જોઈ, ત્યારે એ ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત અને ભયથી વ્યાકુળ થઈ ગયો.
વરુણોઽપિ સુસન્ત્રસ્તસ્તથૈવ ધનનાયકઃ । યમો હુતાશનઃ સૂર્યઃ શીતરશ્મિર્ભયાતુરઃ
વરુણ પણ ખૂબ જ ડરી ગયો, ધનના સ્વામી, યમ, અગ્નિ, સૂર્ય અને શીતળ કિરણવાળો ચંદ્ર પણ ભયથી વ્યાકુળ થઈ ગયા.
પલાયનપરા સર્વે બભૂવુર્મોહિતાઃ સુરાઃ । બ્રહ્મવિષ્ણમહેશાનાં સ્મરણં ચક્રુરુદ્યતાઃ
બધાં દેવતાઓ ભ્રમમાં પડીને ભાગવા લાગ્યા અને બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશનું સ્મરણ કરવા લાગ્યા.
તત્રાજગ્મુશ્ચ કાજેશાઃ સ્મૃતમાત્રાઃ સુરોત્તમાઃ । હંસતાર્ક્ષ્યવૃષારૂઢાસ્ત્રાતુકામા વરાયુધાઃ
ત્યારે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ સ્મરણ થતાં જ હંસ, ગરુડ અને નંદી પર સવાર થઈ, ઉત્તમ શસ્ત્રો સાથે રક્ષા માટે આવ્યા.
શૌરિસ્તાં મોહિનીં દૃષ્ટ્વા સુદર્શનમથોજ્જ્વલમ્ । મુમોચ તત્તેજસૈવ માયા સા વિલયં ગતા
શૌરીએ એ ભ્રમજનક માયા જોઈને તેજસ્વી સુદર્શન ચક્ર છોડ્યું; એના પ્રભાવે એ માયા નાશ પામી.
વીક્ષ્ય તાન્મહિષસ્તત્ર સૃષ્ટિસ્થિત્યન્તકારિણઃ । યોદ્ધુકામઃ સમાદાય પરિઘં સમુપાદ્રવત્
મહિષાસુરે સર્જન, પાલન અને સંહાર કરનારા દેવતાઓને જોઈ, યુદ્ધ કરવા માટે પરિઘ લઈને દોડી ગયો.
મહિષાખ્યો મહાવીરઃ સેનાનીશ્ચિક્ષુરસ્તથા । ઉગ્રાસ્યશ્ચોગ્રવીર્યશ્ચ દુદ્રુવુર્યુદ્ધકામુકાઃ
મહાન વીર મહિષાસુર, સેના પ્રમુખ ચિક્ષુર અને ભયાનક મુખવાળો, ભયાનક બળવાળો ઉગ્રાસ્ય — બધા યુદ્ધ માટે ઉત્સુક થઈ દોડી ગયા.
અસિલોમાત્રિનેત્રશ્ચ બાષ્કલોઽન્ધક એવ ચ । એતે ચાન્યે ચ બહવો યુદ્ધકામા વિનિર્યયુઃ
અસિલોમા, ત્રિનેત્ર, બાસ્કલ અને અંધક — એ બધા અને ઘણા બીજા પણ યુદ્ધ માટે બહાર નીકળ્યા.
સન્નદ્ધા ધૃતચાપાસ્તે રથારૂઢા મદોદ્ધતાઃ । પરિવવ્રુઃ સુરાન્સર્વાન્વૃકા ઇવ સુવત્સકાન્
બધા કવચ પહેરી, ધનુષ્ય ધારણ કરી, રથ પર ચઢીને ઘમંડમાં ચઢેલા હતા; તેઓ બધાં દેવતાઓને એ રીતે ઘેરી લીધા જેમ વાઘાં વાછરડાંને ઘેરી લે છે.
બાણવૃષ્ટિં તતશ્ચક્રુર્દાનવા મદગર્વિતાઃ । સુરાશ્ચાપિ તથા ચક્રુઃ પરસ્પરજિઘાંસવઃ
પછી દૈત્યોએ ઘમંડમાં આવીને તીરોની વરસાદ વરસાવી; દેવતાઓએ પણ એ જ રીતે એકબીજાને હરાવવા તીરો છોડ્યા.
અન્ધકો હરિમાસાદ્ય પઞ્ચબાણાઞ્છિલાશિતાન્ । મુમોચ વિષસન્દિગ્ધાન્કર્ણાકૃષ્ટાન્મહાબલાન્
અંધકાએ હરિને સામે જોઈને, પથ્થરનાં અણિયાળા, ઝેરથી પતાયેલા, કાન સુધી ખેંચેલા અને ભારે જોરદાર એવા પાંચ તીરો છોડ્યા.
વાસુદેવોઽપ્યસંપ્રાપ્તાન્વિશિખાનાશુગૈસ્તદા । ચિચ્છેદ તાન્પુનઃ પઞ્ચ મુમોચ રિપુનાશનઃ
વાસુદેવએ એ તીરો પોતે સુધી પહોંચે એ પહેલાં જ પોતાની તીક્ષ્ણ તીરો વડે કાપી નાખ્યા અને પછી શત્રુનો નાશ કરનાર એણે પણ પાંચ તીરો છોડ્યા.
તયોઃ પરસ્પરં યુદ્ધં બભૂવ હરિદૈત્યયોઃ । બાણાસિચક્રમુસલૈર્ગદાશક્તિપરશ્વધૈઃ
હરી અને દૈત્ય વચ્ચે તીરો, તલવાર, ચક્ર, ગદા, મુંગા, ભાલા અને કુહાડા વડે ભયાનક યુદ્ધ થયું.
મહેશાન્ધકયોર્યુદ્ધં તુમુલં લોમહર્ષણમ્ । પઞ્ચાશદ્દિનપર્યન્તં બભૂવ ચ પરસ્પરમ્
મહેશ અને અંધકાના વચ્ચેનું યુદ્ધ ખુબ જ ભયાનક અને રોમાંચક હતું, જે પચાસ દિવસ સુધી ચાલ્યું.
ઇન્દ્રબાષ્કલયોસ્તદ્વન્મહિષાસુરરુદ્રયોઃ । યમત્રિનેત્રયોસ્તદ્વન્મહાહનુધનેશયોઃ
એ જ રીતે, ઇન્દ્ર અને બાષ્કલ, મહિષાસુર અને રુદ્ર, યમ અને ત્રિનેત્ર, તથા મહાહનુ અને ધનેશ વચ્ચે પણ યુદ્ધ થયું.
અસિલોમવરુણયોર્યુદ્ધં પરમદારુણમ્ । ગરુડં ગદયા દૈત્યો જઘાન હરિવાહનમ્
અસી અને લોમવરુણ વચ્ચે અત્યંત ભયાનક યુદ્ધ થયું; દૈત્યએ હરિના વાહન ગરુડને ગદાથી ઘા કર્યો.
સ ગદાપાતખિન્નાઙ્ગો નિઃશ્વસન્નવતિષ્ઠત । શૌરિસ્તં દક્ષિણેનાશુ હસ્તેન પરિસાન્ત્વયન્
ગદાનો ઘા લાગતાં ગરુડનું શરીર થાકી ગયું અને એ ધીમે ધીમે શ્વાસ લેતો ઊભો રહ્યો; શૂરવીર એણે જલદી જ જમણા હાથથી તેને શાંત પાડ્યો.
સ્થિરં ચકાર દેવેશો વૈનતેયં મહાબલમ્ । સમાકૃષ્ય ધનુઃ શાર્ઙ્ગં મુમોચ વિશિખાન્બહૂન્
દેવોના સ્વામીએ વિનતાનંદનને સ્થિર કર્યો, પછી શારંગ ધનુષ્ય ખેંચી અનેક તીરો છોડ્યા.
અન્ધકોપરિ કોપેન હન્તુકામો જનાર્દનઃ । દાનવોઽપિ ચ તાન્વાણાંશ્ચિચ્છેદ સ્વશરૈઃ શિતૈઃ
જનાર્દને ગુસ્સામાં અંધકાને મારવાનો ઈરાદો રાખીને તેના પર તીરો છોડ્યા; પણ દૈત્યએ પોતાના તીક્ષ્ણ તીરો વડે એ બધાને કાપી નાખ્યા.
પઞ્ચાશદ્ભિર્હરિં કોપાજ્જઘાન ચ શિલાશિતૈઃ । વાસુદેવોઽપિ તાંસ્તૂર્ણં વઞ્ચયિત્વા શરોત્તમાન્
અંધકાએ ગુસ્સામાં આવીને હરિને પચાસ પથ્થરનાં અણિયાળા તીરો માર્યા; પણ વાસુદેવએ ઝડપથી એ ઉત્તમ તીરોને ટાળી લીધા.
ચક્રં મુમોચ વેગેન સહસ્રારં સુદર્શનમ્ । ત્યક્તં સુદર્શનં દૂરાત્સ્વચક્રેણ ન્યવારયત્
એણે હજાર કિરણોવાળું તેજસ્વી સુદર્શન ચક્ર ઝડપથી ફેંક્યું; પણ દૈત્યએ પોતાનું ચક્ર ફેંકીને દૂરથી જ એ સુદર્શનને અટકાવી દીધું.
નનાદ ચ મહારાજ દેવાન્સમ્મોહયન્નિવ । દૃષ્ટ્વા તુ વિફલં જાતં ચક્રં દેવસ્ય શાર્ઙ્ગિણઃ
એણે જોરદાર ગર્જના કરી, જાણે દેવતાઓને ભયભીત કરી રહ્યો હોય; અને ધનુષ્યધારી દેવનું ચક્ર નિષ્ફળ થયું તે જોઈને.
જગ્મુઃ શોકં સુરાઃ સર્વે જહર્ષુર્દાનવાસ્તથા । વાસુદેવોઽપિ તરસા દૃષ્ટ્વા દેવાઞ્છુચાવૃતાન્
બધા દેવતાઓ દુઃખમાં પડી ગયા અને દૈત્યોએ આનંદ કર્યો; વાસુદેવએ દેવતાઓને શોકગ્રસ્ત જોઈને તરત જ પગલાં લીધાં.