ન તેઽત્ર દૂષણં કિઞ્ચિદ્ભવિતવ્યે શચીપતે । સુખં વા યદિ વા દુઃખં વિહિતં ચ ભવિષ્યતિ
હે શચીપતિ, અહીં તારા પર કોઈ દોષ નથી; સુખ કે દુઃખ જે આવે, તે જે રીતે નક્કી થયું છે, એ જ રીતે થશે.
ન મયા તત્પરિજ્ઞાતં ભાવિ દુઃખં સુખં તથા । યદ્ભાર્યાહરણે પ્રાપ્તં પુરા વાસવ વેત્સિ હિ
હું પહેલાંથી આવનારા સુખ કે દુઃખ વિશે જાણતો નહોતો, જેમ તું જાણે છે કે જ્યારે તારી પત્ની અપહરણ થઈ ત્યારે શું બન્યું હતું, હે વાસવ.
શશિના મે હૃતા ભાર્યા મિત્રેણામિત્રકર્શન । સ્વાશ્રમસ્થેન સમ્પ્રાપ્તં દુઃખં સર્વસુખાપહમ્
મારી પત્ની ચંદ્ર દ્વારા અપહરણ થઈ, હે દુશ્મનોને તકલીફ આપનાર, જ્યારે તે પોતાના આશ્રમમાં હતી; એ સમયે મને દુઃખ મળ્યું, જે બધું સુખ દૂર કરી ગયું.
બુદ્ધિમાન્સર્વલોકેષુ વિદિતોઽહં સુરાધિપ । ક્વ મે ગતા તદા વુદ્ધિર્યદા ભાર્યા હૃતા બલાત્
હે દેવોના અધિપતિ, હું બધા લોકોમાં બુદ્ધિશાળી તરીકે ઓળખાય છું; પણ જ્યારે મારી પત્ની બળથી અપહરણ થઈ, ત્યારે મારી બુદ્ધિ ક્યાં ગઈ?
તસ્માદુપાયઃ કર્તવ્યો બુદ્ધિમદ્ભિઃ સદા નરૈઃ । કાર્યસિદ્ધિઃ સદા નૂનં દૈવાધીના સુરાધિપ
એથી, બુદ્ધિશાળી માણસોએ હંમેશા ઉપાય શોધવો જોઈએ; પણ કોઈ પણ કાર્યની સિદ્ધિ હંમેશા ભાગ્ય પર જ આધાર રાખે છે, હે દેવોના અધિપતિ.
વ્યાસ ઉવાચ તચ્છ્રુત્વા વચનં સત્યં ગુરોઃ સાર્થં શચીપતિઃ । બ્રહ્માણં શરણં ગત્વા નત્વા વચનમબ્રવીત્
વ્યાસે કહ્યું: ગુરુના સાચા અને અર્થપૂર્ણ શબ્દો સાંભળીને, શચીપતિએ નમન કરીને બ્રહ્માને આશ્રય લીધો અને વાત કરી.
પિતામહ સુરાધ્યક્ષ દૈત્યો મહિષસંજ્ઞકઃ । ગ્રહીતુકામઃ સ્વર્ગં મે બલોદ્યોગં કરોત્યલમ્
હે પિતામહ, હે દેવોના અધ્યક્ષ, મહિષ નામનો દૈત્ય મારા સ્વર્ગને પકડી લેવા ઈચ્છે છે અને તે માટે મોટો પ્રયત્ન કરી રહ્યો છે.
અન્યે ચ દાનવાઃ સર્વે તત્સૈન્યં સમુપસ્થિતાઃ । યોદ્ધુકામા મહાવીર્યાઃ સર્વે યુદ્ધવિશારદાઃ
અને બીજા બધા દાનવો પણ તેની સેના સાથે જોડાયા છે; બધા યુદ્ધ કરવા ઉત્સુક છે, શક્તિશાળી છે અને યુદ્ધમાં નિપુણ છે.
તેનાહં ભીતભીતોઽસ્મિ ત્વત્સકાશમિહાગતઃ । સર્વજ્ઞોઽસિ મહાપ્રાજ્ઞ સાહાય્યં કર્તુમર્હસિ
એથી, હું ભયથી ભરેલો છું અને તારા પાસે આવ્યો છું; તું સર્વજ્ઞ અને મહાબુદ્ધિશાળી છે, તારે સહાય કરવી જોઈએ.
બ્રહ્મોવાચ ગચ્છામઃ સર્વ એવાદ્ય કૈલાસં ત્વરિતા વયમ્ । શઙ્કરં પુરતઃ કૃત્વા વિષ્ણું ચ બલિનાં વરમ્
બ્રહ્માએ કહ્યું: ચાલો આજે બધા જલદી કૈલાસ પર જઈએ, શંકરને આગળ રાખીને અને શક્તિશાળી વિષ્ણુને પણ સાથે લઈ.
તતો યુદ્ધં પ્રકર્તવ્યં સર્વૈઃ સુરગણૈઃ સહ । મિલિત્વા મન્ત્રમાધાય દેશં કાલં વિચિન્ત્ય ચ
પછી બધા દેવો મળીને યુદ્ધ કરવું જોઈએ, ભેગા થઈને, મંત્રણા કરીને અને સ્થાન અને સમય વિચારીને.
બલાબલમવિજ્ઞાય વિવેકમપહાય ચ । સાહસં તુ પ્રકુર્વાણો નરઃ પતનમૃચ્છતિ
પોતાની શક્તિ અને દુર્બળતા જાણ્યા વિના, અને વિવેક છોડીને, જે માણસ ઉતાવળે કાર્ય કરે છે, તે પતન પામે છે.
વ્યાસ ઉવાચ તન્નિશમ્ય સહસ્રાક્ષઃ કૈલાસં નિર્જગામ હ । બ્રહ્માણં પુરતઃ કૃત્વા લોકપાલસમન્વિતઃ
વ્યાસે કહ્યું: આ સાંભળીને હજારો આંખો ધરાવતો ઇન્દ્ર બ્રહ્માને આગળ રાખીને, લોકપાલો સાથે, કૈલાસ તરફ روانા થયો.
તુષ્ટાવ શઙ્કરં ગત્વા વેદમન્ત્રૈર્મહેશ્વરમ્ । પ્રસન્નં પુરતઃ કૃત્વા યયૌ વિષ્ણુપુરં પ્રતિ
શંકર મહેશ્વરને વૈદિક મંત્રોથી સ્તુતિ કરીને, તેમને પ્રસન્ન કરી, ઇન્દ્ર વિષ્ણુના શહેર તરફ આગળ વધ્યો.
સ્તુત્વા તં દેવદેવેશં કાર્યં પ્રોવાચ ચાત્મનઃ । મહિષાત્તદ્ભયં ચોગ્રં વરદાનમદોદ્ધતાત્
તે દેવદેવેશ્વરની સ્તુતિ કર્યા પછી, પોતાનું કામ કહ્યું: મહિષના વરદાનથી ઉગ્ર થયેલા ભય વિશે વાત કરી.
તદાકર્ણ્ય ભયં તસ્ય વિષ્ણુર્દેવાનુવાચ હ । કરિષ્યામો વયં યુદ્ધં હનિષ્યામસ્તુ દુર્જયમ્
તે ભય સાંભળીને, વિષ્ણુએ દેવોને કહ્યું: 'અમે યુદ્ધ કરીશું, અને એ દુર્જયને મારેશું.'
વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ તે નિશ્ચયં કૃત્વા બ્રહ્મવિષ્ણુહરીશ્વરાઃ । સ્વાનિ સ્વાનિ સમારુહ્ય વાહનાનિ યયુઃ સુરાઃ
વ્યાસે કહ્યું: આમ, બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને હરાએ નક્કી કરીને, પોતપોતાના વાહન પર ચડી, દેવતાઓ આગળ વધ્યા.
બ્રહ્મા હંસસમારૂઢો વિષ્ણર્ગરુડવાહનઃ । શઙ્કરો વૃષભારૂઢો વૃત્રહા ગજસંસ્થિતઃ
બ્રહ્મા હંસ પર, વિષ્ણુ ગરુડ પર, શંકર વૃષભ પર, અને વૃત્રહાંદ ગજ પર બેઠા.
મયૂરવાહનઃ સ્કન્દો યમો મહિષવાહનઃ । કૃત્વા સૈન્યસમાયોગં યાવત્તે નિર્યયુઃ સુરાઃ
સ્કંદ મોર પર, યમ મહિષ પર, અને દેવોએ પોતાની સેના ભેગી કરીને, આગળ વધ્યા.
તાવદ્દૈત્યબલં પ્રાપ્તં દૃપ્તં મહિષપાલિતમ્ । તત્રાભૂત્તુમુલં યુદ્ધં દેવદાનવસૈન્યયોઃ
એ દરમિયાન, મહિષના નેતૃત્વમાં દૈત્યોની ગર્વિત સેના આવી; ત્યાં દેવ અને દાનવોની સેના વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું.
બાણૈઃ ખડ્ગૈસ્તથા પ્રાસૈર્મુસલૈશ્ચ પરશ્વધૈઃ । ગદાભિઃ પટ્ટિશૈઃ શૂલૈશ્ચક્રૈશ્ચ શક્તિતોમરૈઃ
તીર, તલવાર, ભાલા, ગદા, કુહાડી, પટીશ, ત્રિશૂલ, ચક્ર, શક્તિ, અને તોમરથી,
મુદ્ગરૈર્ભિન્દિપાલૈશ્ચ હલૈશ્ચૈવાતિદારુણૈઃ । અન્યૈશ્ચ વિવિધૈરસ્ત્રૈર્નિજઘ્નુસ્તે પરસ્પરમ્
મુદગર, ભિન્દિપાલ, અને ભયાનક હલ તથા અનેક પ્રકારના હથિયારો સાથે, તેઓ એકબીજાને ઘાયલ કરતા.
સેનાનીશ્ચિક્ષુરસ્તસ્ય ગજારૂઢો મહાબલઃ । મઘવન્તં પઞ્ચભિસ્તૈઃ સાયકૈઃ સમતાડયત્
સેનાપતિ ચિક્ષુર, ગજ પર બેઠો અને મહા બળવાન, પાંચ તીક્ષ्ण તીરોથી મેઘવંતને ઘાયલ કર્યો.
તુરાષાડપિ તાંશ્છિત્ત્વા બાણૈર્બાણાંસ્ત્વરાન્વિતઃ । હૃદયે ચાર્ધચન્દ્રેણ તાડયામાસ તં કૃતી
પણ તુરાશાડે, ઝડપથી પોતાના તીરો વડે એ તીરો કાપી નાખ્યા, અને અર્ધચંદ્રવાળા તીરે હૃદયમાં ઘાયલ કર્યો.
બાણાહતસ્તુ સેનાનીઃ પ્રાપ મૂર્ચ્છાં ગજોપરિ । કરિણં વજ્રઘાતેન સ જઘાન કરે તતઃ
તીર વાગવાથી સેનાપતિ ગજ પર બેહોશ થયો; પછી ઇન્દ્રે વજ્ર વડે હાથીને ઘાયલ કર્યો.
તદ્વજ્રાભિહતો નાગો ભગ્નઃ સૈન્યં જગામ હ । દૃષ્ટ્વા તં દૈત્યરાટ્ કુદ્ધો બિડાલાખ્યમથાબ્રવીત્
વજ્રના ઘાટથી હાથી તૂટી ગયો અને સેના તરફ ભાગ્યો; આ જોઈને દૈત્યરાજ ગુસ્સે થયો અને બિડાલ નામના એકને કહ્યું.
ગચ્છ વીર મહાબાહો જહીન્દ્રં મદગર્વિતમ્ । વરુણાદીન્પરાન્દેવાન્હત્વાઽઽગચ્છ મમાન્તિકમ્
'જાઓ, મહાબાહુ વીર, અહંકારથી ભરેલા ઇન્દ્રને મારો; વરુણ અને અન્ય દેવોને મારીને મારી પાસે પાછા આવો.'
વ્યાસ ઉવાચ તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય બિડાલાખ્યો મહાબલઃ । આરુહ્ય વારણં મત્તં જગામ ત્રિદશાધિપમ્
વ્યાસે કહ્યું: એના શબ્દો સાંભળીને, બિડાલ, મહા બળવાન, ઉગ્ર હાથી પર ચડી, દેવોના અધિપતિ તરફ ગયો.
વાસવસ્તં સમાયાન્તં દૃષ્ટ્વા ક્રોધસમન્વિતઃ । જઘાન વિશિખૈસ્તીક્ષૌરાશીવિષસમપ્રભૈઃ
વાસવે, તેને આવી રહ્યો જોઈ, ગુસ્સાથી, તીક્ષ્ન અને ઝેરી સાપ જેવી તેજસ્વી તીરો વડે ઘાયલ કર્યો.
સ તુ છિત્ત્વા શરાંસ્તૂર્ણં સ્વશરૈશ્ચાપનિઃસૃતૈઃ । પઞ્ચાશદ્ભિર્જઘાનાશુ વાસવઞ્ચ શિલીમુખૈઃ
પણ એણે, ઝડપથી પોતાના તીરો વડે એ તીરો કાપી નાખ્યા, અને પચાસ શિલીમુખવાળા તીરો વડે વાસવને ઘાયલ કર્યો.