પૃષ્ઠતસ્તુ ગતસ્તત્ર મહિષઃ કામપીડિતઃ । કામયાનસ્તુ તાં કામી બલવીર્યમદોદ્ધતઃ
પણ એ માઈસ, ઇચ્છાથી પાગલ, ત્યાં પછડાયો, તેને મેળવવાની ઈચ્છા રાખી, તેની શક્તિ અને કામથી ઉગ્ર થયો.
રુદતી સા ભૃશં દીના દૃષ્ટા યક્ષૈર્ભયાતુરા । ધાવમાનં ચ તં વીક્ષ્ય યક્ષાસ્ત્રાતું સમાયયુઃ
તે રડતી અને ખૂબ જ દુઃખી, યક્ષોએ જોઈ, ડરથી તરસી હતી; અને તેને દોડતો જોઈ, યક્ષો તેને બચાવવા આવ્યા.
યુદ્ધં સમભવદ્ ઘોરં યક્ષાણાં ચ હયારિણા । શરેણ તાડિતસ્તૂર્ણં પપાત ધરણીતલે
યક્ષો અને એ માઈસ વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ થયું; તીક્ષ্ণ બાણથી ઘાયલ થઈ, એ માઈસ જમીન પર પડ્યો.
મૃતં રમ્ભં સમાનીય યક્ષાસ્તે પરમં પ્રિયમ્ । ચિતાયાં રોપયામાસુસ્તસ્ય દેહસ્ય શુદ્ધયે
મૃત રંભાને લાવી, યક્ષોએ, જે તેને ખૂબ જ પ્રિય માનતા, તેના શરીરને ચિતા પર purification માટે મૂક્યું.
મહિષી સા પતિં દૃષ્ટ્વા ચિતાયાં રોપિતં તદા । પ્રવેષ્ટું સા મતિં ચક્રે પતિના સહ પાવકમ્
માઈસે પોતાના પતિને ચિતા પર મૂકેલો જોઈને, પતિ સાથે અગ્નિમાં પ્રવેશવાની મનમાં ઠરાવ કરી.
વાર્યમાણાપિ યક્ષૈઃ સા પ્રવિવેશ હુતાશનમ્ । જ્વાલામાલાકુલં સાધ્વી પતિમાદાય વલ્લભમ્
યક્ષો દ્વારા રોકવામાં છતાં, તે સત્યવતી પત્ની જ્વાળાઓથી ઘેરાયેલા અગ્નિમાં, પોતાના પ્રિય પતિને લપટાઈ, પ્રવેશી ગઈ.
મહિષસ્તુ ચિતામધ્યાત્સમુત્તસ્થૌ મહાબલઃ । રમ્ભોઽપ્યન્યદ્વપુઃ કૃત્વા નિઃસૃતઃ પુત્રવત્સલઃ
મહિશ ખૂબ જ શક્તિશાળી હતો, તે ચિતાની વચ્ચેમાંથી ઊભો થયો. રંભા, જે પોતાના પુત્રને ખૂબ પ્રેમ કરતો હતો, એ પણ બીજું રૂપ ધારણ કરીને બહાર આવ્યો.
રક્તબીજોઽપ્યસૌ જાતો મહિષોઽપિ મહાબલઃ । અભિષિક્તસ્તુ રાજ્યેઽસૌ હયારિરસુરોત્તમૈઃ
એ જ રક્તબીજ ફરીથી જન્મ્યો, અને મહિશ પણ ખૂબ જ શક્તિશાળી હતો. એ અસુરોમાંથી શ્રેષ્ઠ એવા ઘોડાની જેમ મુખ ધરાવનારોએ તેને રાજસિંહાસન પર બેસાડ્યો.
એવં સ મહિષો જાતો રક્તબીજશ્ચ વીર્યવાન્ । અવધ્યસ્તુ સુરૈર્દૈત્યૈર્માનવૈશ્ચ નૃપોત્તમ
આ રીતે મહિશનો જન્મ થયો, અને રક્તબીજ પણ શક્તિશાળી હતો. હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, એ દેવો, દૈત્યો અને મનુષ્યો માટે અવિજય હતો.
ઇત્યેતત્કથિતં રાજન્ જન્મ તસ્ય મહાત્મનઃ । વરપ્રદાનઞ્ચ તથા પ્રોક્તં સર્વં સવિસ્તરમ્
હે રાજન, એ મહાન આત્માના જન્મની વાત અને તેને મળેલી વરદાનની વાત, બધું વિસ્તૃત રીતે કહેવામાં આવ્યું છે.
ભગવતીમાહાત્મ્યે દૈત્યસૈન્યોદ્યોગઃ વ્યાસ ઉવાચ એવં સ મહિષો નામ દાનવો વરદર્પિતઃ । પ્રાપ્ય રાજ્યં જગત્સર્વં વશે ચક્રે મહાબલઃ
વ્યાસે કહ્યું: એ રીતે મહિશ નામનો દાનવ, વરદાનથી સશક્ત, રાજસિંહાસન પ્રાપ્ત કરીને, પોતાની મહા શક્તિથી આખા જગતને પોતાના કાબૂમાં લઈ લીધો.
પૃથિવીં પાલયામાસ સાગરાન્તાં ભુજાર્જિતામ્ । એકચ્છત્રાં નિરાતઙ્કાં વૈરિવર્ગવિવર્જિતામ્
તેણે સાગરથી ઘેરાયેલી, પોતાના બળથી જીતેલી, એક છત્ર હેઠળ એકતામાં, શત્રુઓ અને ભયથી મુક્ત ધરતી પર રાજ કર્યું.
સેનાનીશ્ચિક્ષુરસ્તસ્ય મહાવીર્યો મદોત્કટઃ । ધનાધ્યક્ષસ્તથા તામ્રઃ સેનાયુતસમાવૃતઃ
તેની સેના નો વડો ચિક્ષુર હતો, જે બહુવીર અને અહંકારથી ભરેલો હતો. તેમ જ તામ્ર ધનના મુખ્ય હતો, અને અનેક સેના સાથે ઘેરાયેલો હતો.
અસિલોમા તથોદર્કો બિડાલાખ્યશ્ચ બાષ્કલઃ । ત્રિનેત્રોઽથ તથા કાલબન્ધકો બલદર્પિતઃ
અસિલોમા, ઉદર્ક, અને બિઢાલ નામે બાષ્કલ, તેમજ ત્રિનેત્ર અને કાલબંધક, બળથી ગર્વિત, એ પણ હાજર હતા.
એતે સૈન્યયુતાઃ સર્વે દાનવા મેદિનીં તદા । આવૃત્ય સંસ્થિતાઃ કામમૃદ્ધાં સાગરમેખલામ્
આ બધા દાનવો, પોતાની-પોતાની સેના સાથે, એ સમયે પૃથ્વી, જે સમૃદ્ધ અને સાગરથી ઘેરાયેલી હતી, મનગમતી રીતે કબજે કરી બેઠા.
કરદાશ્ચ કૃતાઃ સર્વે ભૂમિપાલાઃ પુરાતનાઃ । નિહતા યે બલોદગ્રાઃ ક્ષાત્રધર્મવ્યવસ્થિતાઃ
પૃથ્વીના બધા જૂના રાજાઓને કરદાતા બનાવ્યા, અને જે બલવાન અને ક્ષત્રિય ધર્મમાં સ્થિર હતા, તેમને મારવામાં આવ્યા.
બ્રાહ્મણા વશગા જાતા યજ્ઞભાગસમર્પકાઃ । મહિષસ્ય મહારાજ નિખિલે ક્ષિતિમણ્ડલે
મહિશના રાજ્યમાં, બધા બ્રાહ્મણો તેના વશમાં આવી ગયા, અને યજ્ઞમાં મળતી ભાગની અર્પણ કરી રહ્યા હતા, હે મહારાજ.
એકાતપત્રં તદ્રાજ્યં કૃત્વા સ મહિષાસુરઃ । સ્વર્ગં જેતું મનશ્ચક્રે વરદાનેન ગર્વિતઃ
મહિશાસુરે પોતાનું રાજ્ય એક છત્ર હેઠળ એકતામાં લાવી, વરદાનના ગર્વથી સ્વર્ગ જીતવાનો વિચાર કર્યો.
પ્રણિધિં પ્રેષયામાસ હયારિસ્તુ શચીપતિમ્ । સ સન્દેશહરં શીઘ્રમાહૂયોવાચ દૈત્યરાટ્
પછી હયારી એ શચીપતિ પાસે ગુપ્તચર મોકલ્યો; દૈત્યરાજાએ સંદેશવાહકને ઝડપથી બોલાવીને વાત કરી.
ગચ્છ વીર મહાબાહો દૂતત્વં કુરુ મેઽનઘ । બ્રૂહિ શક્રં દિવં ગત્વા નિઃશઙ્કઃ સુરસન્નિધૌ
જાઓ, હે મહાબાહુ, મારી તરફથી દૂત બનીને નિર્ભયપણે સ્વર્ગમાં જઈ, દેવોની સભામાં શક્રને કહો.
મુઞ્ચ સ્વર્ગં સહસ્રાક્ષ યથેષ્ટં ગચ્છ મા ચિરમ્ । સેવાં વા કુરુ દેવેશ મહિષસ્ય મહાત્મનઃ
હે સહસ્રાક્ષ, સ્વર્ગ છોડો અને મનગમ્યા સ્થળે જાઓ, વિલંબ ન કરો; અથવા તો મહાન આત્મા મહિશની સેવા કરો, દેવોના સ્વામી.
સ ત્વાં સંરક્ષયેન્નૂનં રાજા શરણમાગતમ્ । તસ્માત્ત્વં શરણં યાહિ મહિષસ્ય શચીપતે
જો તમે મહિશ પાસે આશ્રય લો તો એ રાજા ચોક્કસપણે તમારી રક્ષા કરશે; તેથી, હે શચીપતિ, મહિશ પાસે જ આશ્રય લો.
નોચેદ્વજ્રં ગહાણાશુ યુદ્ધાય બલસૂદન । પૂર્વૈર્જિતોઽસિ ચાસ્માકં જાનામિ તવ પૌરુષમ્
નહી તો, હે બલસૂદન, તરત જ વજ્ર ઉઠાવો અને યુદ્ધ માટે તૈયાર થાઓ; તમે પહેલાં પણ અમારાથી હાર્યા છો, હું તમારી શક્તિ જાણું છું.
અહલ્યાજાર વિજ્ઞાતં બલં તે સુરસઙ્ઘપ । યુધ્યસ્વ વ્રજ વા કામં યત્ર તે રમતે મનઃ
હે દેવોના નેતા, અહલ્યા સાથેના પ્રસંગથી તમારી શક્તિ જાણી છે; યુદ્ધ કરો, અથવા મનગમ્યા સ્થળે જાઓ, જ્યાં તમારું મન આનંદ પામે.
વ્યાસ ઉવાચ તચ્છુત્વા વચનં તસ્ય શક્રઃ ક્રોધસમન્વિતઃ । ઉવાચ તં નૃપશ્રેષ્ઠ સ્મિતપૂર્વં વચસ્તદા
વ્યાસે કહ્યું: એના શબ્દો સાંભળીને, ઇન્દ્ર ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો અને, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, પહેલા સ્મિત કરીને એ માણસને બોલ્યો.
ન જાનેઽહં સુમન્દાત્મન્ યતસ્ત્વં મદદર્પિતઃ । ચિકિત્સાં સંકરિષ્યામિ રોગસ્યાસ્ય પ્રભોસ્તવ
હું જાણતો નથી, હે અતિ મંદ બુદ્ધિ ધરાવનાર, તું કેમ મારા કારણે એટલો ગર્વિત છે; તારા સ્વામીના આ રોગ માટે હું સારવારની વ્યવસ્થા કરીશ.
અતઃ પરં કરિષ્યામિ મૂલસ્યાસ્ય નિમૂલનમ્ । ગચ્છ દૂત તથા બ્રૂહિ તસ્યાગ્રે મમ ભાષિતમ્
હવે પછી હું આ વાતનો મૂળ જ ઉખાડી નાખીશ; દૂત, તું જઈને મારા શબ્દો એના સામે કહી દે.
શિષ્ટૈર્દૂતા ન હન્તવ્યાસ્તસ્માત્ત્વાં વિસૃજામ્યહમ્ । યુદ્ધેચ્છા ચેત્સમાગચ્છ ત્વરિતો મહિષીસુત
સારા લોકોના દૂતને મારવું યોગ્ય નથી, એટલે હું તને છોડું છું; જો તારા સ્વામીને યુદ્ધની ઈચ્છા હોય, તો મહિષીનો પુત્ર, તે ઝડપથી આવે.
હયારે ત્વદ્બલં જ્ઞાતં તૃણાદસ્ત્વં જડાકૃતિઃ । શૃઙ્ગયોસ્તે કરિષ્યામિ સુદૃઢં ચ શરાસનમ્
હું તારી શક્તિ જોઈ છે, હે જડ રૂપ ધરાવનાર, તે ઘાસ જેટલી નાની છે; તારા શિંગાથી હું મજબૂત ધનુષ બનાવીશ.
દર્પઃ શૃઙ્ગબલાત્તેઽસ્તિ વિદિતં કારણં મયા । વિષાણે તે પરિચ્છિદ્ય સંહરિષ્યામિ તદ્ બલમ્
તારો ગર્વ તારા શિંગની શક્તિથી છે, એ કારણ મને ખબર છે; હું તારા શિંગ કાપી એ શક્તિ દૂર કરી દઈશ.