વારાહશ્ચ કિશોરશ્ચ દૈત્યૌ પરમદારુણૌ । મલ્લૌ તાવેવ સઞ્જાતૌ ખ્યાતૌ ચાણૂરમુષ્ટિકૌ
વારાહ અને કિશોર, એ બે ભયાનક દૈત્યો, ફરી જન્મી ને મલ્લ તરીકે જાણીતા ચાણૂર અને મુષ્ટિકા બની ગયા.
દિતિપુત્રસ્તથારિષ્ટો ગજઃ કુવલયાભિધઃ । બલિપુત્રી બકી ખ્યાતા બકસ્તદનુજઃ સ્મૃતઃ
દિતિના પુત્ર અરીષ્ટ અને કુવલય નામનો હાથી, તેમજ બલિના પુત્રી બકી અને તેનો ભાઈ બક, એ નામે પ્રસિદ્ધ થયા.
યમો રુદ્રસ્તથા કામઃ ક્રોધશ્ચૈવ ચતુર્થકઃ । તેષામંશૈસ્તુ સઞ્જાતો દ્રોણપુત્રો મહાબલઃ
યમ, રુદ્ર, કામ અને ક્રોધ—આ ચારના અંશમાંથી દ્રોણપુત્ર મહાબળવાન જન્મ્યો.
અંશાવતરણે પૂર્વં દૈતેયા રાક્ષસાસ્તથા । જાતાઃ સર્વે સુરાંશાસ્તે ક્ષિતિભારાવતારણે
અંશાવતરણમાં પહેલા દૈત્ય અને રાક્ષસો, બધા દેવોના અંશરૂપે જન્મ્યા, પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવા માટે.
એતેષાં કથિતં રાજન્નંશાવતરણં નૃપ । સુરાણાં ચાસુરાણાં ચ પુરાણેષુ પ્રકીર્તિતમ્
રાજા, આ અંશાવતરણની વાત તમને કહી છે, જે પુરાણોમાં દેવો અને અસુરો વિશે પ્રસિદ્ધ છે.
યદા બ્રહ્માદયો દેવાઃ પ્રાર્થનાર્થં હરિં ગતાઃ । હરિણા ચ તદા દત્તૌ કેશૌ ખલુ સિતાસિતૌ
જ્યારે બ્રહ્મા અને બીજા દેવો હરિ પાસે પ્રાર્થના કરવા ગયા, ત્યારે હરિએ તેમને બે વાળ આપ્યા—એક કાળો અને એક સફેદ.
શ્યામવર્ણસ્તતઃ કૃષ્ણઃ શ્વેતઃ સઙ્કર્ષણસ્તથા । ભારાવતારણાર્થં તૌ જાતૌ દેવાંશસમ્ભવૌ
કાળો વાળથી કૃષ્ણ અને સફેદ વાળથી સંકર્ષણ જન્મ્યા; બંને દેવોના અંશથી પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવા માટે આવ્યા.
અંશાવતરણં ચૈતચ્છૃણોતિ ભક્તિભાવતઃ । સર્વપાપવિનિર્મુક્તો મોદતે સ્વજનૈર્વૃતઃ
જે કોઈ ભક્તિભાવથી આ અંશાવતરણની વાત સાંભળે છે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થાય છે અને પોતાના લોકો વચ્ચે આનંદ પામે છે.
કંસં પ્રતિ યોગમાયાવાક્યમ્ વ્યાસ ઉવાચ હતેષુ ષટ્સુ પુત્રેષુ દેવક્યા ઔગ્રસેનિના । સપ્તમે પતિતે ગર્ભે વચનાન્નારદસ્ય ચ
વ્યાસે કહ્યું: કંસે દેવકીના છ પુત્રોને મારી નાખ્યા પછી, સાતમો ગર્ભ પડ્યો ત્યારે, નારદના શબ્દો અનુસાર,
અષ્ટમસ્ય ચ ગર્ભસ્ય રક્ષણાર્થમતન્દ્રિતઃ । પ્રયત્નમકરોદ્રાજા મરણં સ્વં વિચિન્તયન્
અઠ્ઠમો ગર્ભ સુરક્ષિત રહે, એ માટે રાજાએ સતત પ્રયત્ન કર્યો, પોતાનો મૃત્યુ વિચારતો રહ્યો.
સમયે દેવકીગર્ભે પ્રવેશમકરોદ્ધરિઃ । અંશેન વસુદેવે તુ સમાગત્ય યથાક્રમમ્
નક્કી કરેલા સમયે, હરિ દેવકીના ગર્ભમાં પ્રવેશ્યા; અને અંશરૂપે વસુદેવમાં પણ, ક્રમ પ્રમાણે આવ્યા.
તદેયં યોગમાયા ચ યશોદાયાં યથેચ્છયા । પ્રવેશમકરોદ્દેવી દેવકાર્યાર્થસિદ્ધયે
યોગમાયા, પોતાની ઇચ્છાથી, યશોદાના ગર્ભમાં પ્રવેશી, દેવ કાર્ય પૂરું કરવા માટે આવી.
રોહિણ્યાસ્તનયો રામો ગોકુલે સમજાયત । યતઃ કંસભયોદ્વિગ્ના સંસ્થિતા સા ચ કામિની
રોહિણીનો પુત્ર રામ ગોકુલમાં જન્મ્યો, કેમ કે કંસના ભયથી રોહિણી ત્યાં આશ્રયમાં રહી હતી.
કારાગારે તતઃ કંસો દેવકીં દેવસંસ્તુતામ્ । સ્થાપયામાસ રક્ષાર્થં સેવકાન્સમકલ્પયત્
પછી કંસે દેવો દ્વારા પ્રશંસિત દેવકીને કેદમાં રાખી, તેની સુરક્ષા માટે રક્ષકો રાખ્યા.
વસુદેવસ્તુ કામિન્યાઃ પ્રેમતન્તુનિયન્ત્રિતઃ । પુત્રોત્પત્તિં ચ સઞ્ચિન્ત્ય પ્રવિષ્ટઃ સહ ભાર્યયા
વસુદેવ, પત્ની માટેના પ્રેમથી બંધાયેલ, પુત્રના જન્મનો વિચાર કરીને, પત્ની સાથે પ્રવેશ્યા.
દેવકીગર્ભગો વિષ્ણુર્દેવકાર્યાર્થસિદ્ધયે । સંસ્તુતોઽમરસઙ્ઘૈશ્ચ વ્યવર્ધત યથાક્રમમ્
દેવકીના ગર્ભમાં પ્રવેશેલ વિષ્ણુ, દેવ કાર્ય પૂરું કરવા, અમરગણો દ્વારા પ્રશંસિત થયા અને ક્રમ પ્રમાણે વધ્યા.
સઞ્જાતે દશમે તત્ર માસેઽથ શ્રાવણે શુભે । પ્રાજાપત્યર્ક્ષસંયુક્તે કૃષ્ણપક્ષેઽષ્ટમીદિને
દસમો મહિનો આવ્યો, શુભ શ્રાવણ માસમાં, પ્રજાપતિના નક્ષત્ર સાથે, કૃષ્ણપક્ષની અષ્ટમીના દિવસે.
કંસસ્તુ દાનવાન્સર્વાનુવાચ ભયવિહ્વલઃ । રક્ષણીયા ભવદ્ભિશ્ચ દેવકી ગર્ભમન્દિરે
કંસ, ભયથી વ્યાકુળ, બધા દાનવોને કહ્યું: 'તમે દેવકીના ગર્ભમંદિરની કડક રક્ષા કરો.'
અષ્ટમો દેવકીગર્ભઃ શત્રુર્મે પ્રભવિષ્યતિ । રક્ષણીયઃ પ્રયત્નેન મૃત્યુરૂપઃ સ બાલકઃ
દેવકીના ગર્ભમાં જન્મેલો આઠમો બાળક મારા દુશ્મન બનશે અને બહુ શક્તિશાળી રહેશે; એ બાળક તો મૃત્યુનું સ્વરૂપ છે, એને ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક રાખવો જોઈએ.
હત્વૈનં બાલકં દૈત્યાઃ સુખં સ્વપ્સ્યામિ મન્દિરે । નિવૃત્તિવર્જિતે દુઃખે નાશિતે ચાષ્ટમે સુતે
એ બાળકને મારી નાખ્યા પછી, દાનવો, હું મારા મહેલમાં નિરાંતે ઊંઘીશ, આઠમા સંતાનના ભયથી જે દુઃખ હતું, એ દૂર થઈ જશે.
ખડ્ગપ્રાસધરાઃ સર્વે તિષ્ઠન્તુ ધૃતકાર્મુકાઃ । નિદ્રાતન્દ્રાવિહીનાશ્ચ સર્વત્ર નિહિતેક્ષણાઃ
તમામ લોકો તલવાર, ભાલા અને ધનુષ સાથે તૈયાર રહે, ઊંઘ અને થાક વગર, દરેક જગ્યાએ ચોકસ નજર રાખો.
વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યાદિશ્યાસુરગણાન્ કૃશોઽતિભયવિહ્વલઃ । મન્દિરં સ્વં જગામાશુ ન લેભે દાનવઃ સુખમ્
વ્યાસે કહ્યું: એ રીતે અસુરોનો આદેશ આપીને, ડરથી દુર્બળ અને ગભરાયેલો દાનવ ઝડપથી પોતાના મહેલમાં ગયો, પણ એને સુખ મળ્યું નહીં.
નિશીથે દેવકી તત્ર વસુદેવમુવાચ હ । કિં કરોમિ મહારાજ પ્રસવાવસરો મમ
મધ્યરાત્રિએ, દેવકી ત્યાં વસુદેવને બોલી: 'મહારાજ, હવે શું કરું? મારા પ્રસવનો સમય આવી ગયો છે.'
બહવો રક્ષપાલાશ્ચ તિષ્ઠન્ત્યત્ર ભયાનકાઃ । નન્દપત્ન્યા મયા સાર્ધં કૃતોઽસ્તિ સમયઃ પુરા
અહીં ઘણા ભયાનક રક્ષક ઉભા છે; ઘણા સમય પહેલા, મેં નંદની પત્ની સાથે એક સંમતિ કરી હતી.
પ્રેષિતવ્યસ્ત્વયા પુત્રો મન્દિરે મમ માનિનિ । પાલયિષ્યામ્યહં તત્ર તવાતિમનસા કિલ
મારી મહેલમાં તું મારા પુત્રને મોકલવો પડશે, માનવંતી, હું ત્યાં એને આખા દિલથી સંભાળીશ.
અપત્યં તે પ્રદાસ્યામિ કંસસ્ય પ્રત્યયાય વૈ । કિં કર્તવ્યં પ્રભો ચાત્ર વિષમે સમુપસ્થિતે
હું તને એક બાળક આપીશ, જે કંસને પુરાવા તરીકે બતાવી શકાય; આ મુશ્કેલ સમયે, પ્રભુ, હવે શું કરવું?
વ્યત્યયઃ સન્તતેઃ શૌરે કથં કર્તું ક્ષમો ભવેઃ । દૂરે તિષ્ઠસ્વ કાન્તાદ્ય લજ્જા મેઽતિદુરત્યયા
શૌરી, તું સંતાનોની બદલી કેવી રીતે કરી શકીશ? આજે, પ્રિય, તું મારે દૂર રહે, મારી લાજ બહુ જ અડગ છે.
પરાવૃત્ય મુખં સ્વામિન્નન્યથા કિં કરોમ્યહમ્ । ઇત્યુક્ત્વા તં મહાભાગં દેવકી દેવસમ્મતમ્
મારા સ્વામી, તું તારો ચહેરો ફેરવી લે; હું બીજું શું કરી શકું? એમ કહીને, દેવકી, જે દેવો દ્વારા સન્માનિત હતી, તે મહાભાગ્યવાનને કહ્યું.
બાલકં સુષુવે તત્ર નિશીથે પરમાદ્ભુતમ્ । તં દૃષ્ટ્વા વિસ્મયં પ્રાપ દેવકી બાલકં શુભમ્
મધ્યરાત્રિએ, દેવકી ત્યાં એક અદભૂત બાળકને જન્મ આપ્યો; એ શુભ બાળકને જોઈને, દેવકી આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગઈ.
પતિં પ્રાહ મહાભાગા હર્ષોત્કુલ્લકલેવરા । પશ્ય પુત્રમુખં કાન્ત દુર્લભં હિ તવ પ્રભો
હર્ષથી ભરેલી દેવકી પોતાના પતિને બોલી: 'પ્રિય, તારો પુત્રનો ચહેરો જો, એ તો ખરેખર દુર્લભ છે, પ્રભુ.'