સૂર્યવંશક્ષયે તાં તુ યાદવાઃ પ્રતિપેદિરે । મથુરાં મુક્તિદા રાજન્ યયાતિતનયઃ પુરા
સૂર્યવંશના પતન પછી, યાદવો એ મુક્તિ આપતી મથુરાને પોતાના અધિકારમાં લીધી, જે પહેલા યયાતિના પુત્રની હતી.
શૂરસેનાભિધઃ શૂરસ્તત્રાભૂન્મેદિનીપતિઃ । માથુરાઞ્છૂરસેનાંશ્ચ બુભુજે વિષયાન્નૃપ
ત્યાં શૂર, જેને શૂરસેન પણ કહેવામાં આવે છે, પૃથ્વીના રાજા બન્યો; તેણે મથુરા અને શૂરસેનના પ્રદેશો પર રાજ કર્યું.
તત્રોત્પન્નઃ કશ્યપાંશઃ શાપાચ્ચ વરુણસ્ય વૈ । વસુદેવોઽતિવિખ્યાતઃ શૂરસેનસુતસ્તદા
ત્યાં કશ્યપના વંશમાંથી અને વરુણના શાપથી, ખૂબ પ્રસિદ્ધ શૂરસેનનો પુત્ર વસુદેવ જન્મ્યો.
વૈશ્યવૃત્તિરતઃ સોઽભૂન્મૃતે પિતરિ માધવઃ । ઉગ્રસેનો બભૂવાથ કંસસ્તસ્યાત્મજો મહાન્
પિતાના અવસાન પછી, માધવ વૈશ્ય વ્યવસાયમાં લાગ્યો; પછી ઉગ્રસેન રાજા બન્યો અને તેનો મહાન પુત્ર કંસ હતો.
અદિતિર્દેવકી જાતા દેવકસ્ય સુતા તદા । શાપાદ્વૈ વરુણસ્યાથ કશ્યપાનુગતા કિલ
અદિતિ, જે દેવકી બની, તે સમયે દેવકાની દીકરી તરીકે જન્મી હતી; વરુણના શાપથી, તે કશ્યપની સંભાળમાં આવી હતી.
દત્તા સા વસુદેવાય દેવકેન મહાત્મના । વિવાહે રચિતે તત્ર વાગભૂદ્ ગગને તદા
મહાન આત્મા દેવકે દેવકીને વસુદેવને આપ્યા; લગ્નની તૈયારી થતાં જ, એ સમયે આકાશમાં અવાજ ઉઠ્યો.
કંસ કંસ મહાભાગ દેવકીગર્ભસમ્ભવઃ । અષ્ટમસ્તુ સુતઃ શ્રીમાંસ્તવ હન્તા ભવિષ્યતિ
કંસ, કંસ, ભાગ્યશાળી, દેવકીના ગર્ભમાંથી જન્મેલો તારો આઠમો સુંદર પુત્ર તારો સંહારક બનશે.
તચ્છ્રુત્વા વચનં કંસો વિસ્મિતોઽભૂન્મહાબલઃ । દેવવાચં તુ તાં મત્વા સત્યાં ચિન્તામવાપ સઃ
એ વાક્ય સાંભળીને, શક્તિશાળી કંસ આશ્ચર્યચકિત થયો; એ અવાજને દેવદૂતનું અને સાચું માની, તે ઊંડી ચિંતામાં પડી ગયો.
કિં કરોમીતિ સઞ્ચિન્ત્ય વિમર્શમકરોત્તદા । નિહત્યૈનાં ન મે મૃત્યુર્ભવેદદ્યૈવ સત્વરમ્
‘હું શું કરું?’ એમ વિચારી, તે વિચાર કરવા લાગ્યો: ‘જો હું આજે જ તેને મારી નાખું, તો મારી મૃત્યુ નહીં થાય.’
ઉપાયો નાન્યથા ચાસ્મિન્કાર્યે મૃત્યુભયાવહે । ઇયં પિતૃષ્વસા પૂજ્યા કથં હન્મીત્યચિન્તયત્
‘આ કામમાં, જે મૃત્યુનો ભય લાવે છે, બીજો કોઈ ઉપાય નથી; પણ એ મારી પિતાની બહેન છે અને પૂજનીય છે—હું તેને કેવી રીતે મારી શકું?’ એમ તે વિચારતો રહ્યો.
પુનર્વિચારયામાસ મરણં મેઽસ્ત્યહો સ્વસા । પાપેનાપિ પ્રકર્તવ્યા દેહરક્ષા વિપશ્ચિતા
પછી ફરી વિચાર્યું, ‘અરે, જો હું મારી બહેનને ના મારું, તો હું મરી જઈશ; પાપ કરીને પણ, બુદ્ધિમાન પોતાનું શરીર બચાવે છે.’
પ્રાયશ્ચિત્તેન પાપસ્ય શુદ્ધિર્ભવતિ સર્વદા । પ્રાણરક્ષા પ્રકર્તવ્યા બુધૈરપ્યેનસા તથા
પ્રાયશ્ચિતથી પાપ હંમેશા શુદ્ધ થાય છે; જીવન બચાવવું જરૂરી હોય, તો બુદ્ધિમાન પણ પાપ કરે છે.
વિચિન્ત્ય મનસા કંસઃ ખડ્ગમાદાય સત્વરઃ । જગ્રાહ તાં વરારોહાં કેશેષ્વાકૃષ્ય પાપકૃત્
એ રીતે મનમાં વિચાર કરીને, કંસે તરત જ તલવાર ઉઠાવી અને પાપી કાર્ય કરીને, એ સુંદર સ્ત્રીને વાળ પકડીને પકડી લીધી.
કોશાત્ખડ્ગમુપાકૃષ્ય હન્તુકામો દુરાશયઃ । પશ્યતાં સર્વલોકાનાં નવોઢાં તાં ચકર્ષ હ
તલવાર ખોળામાંથી કાઢી, દુષ્ટ ઈરાદાથી મારવા માટે, તેણે નવી-વધેલી સ્ત્રીને બધા લોકોએ જોતા ખેંચી લીધી.
હન્યમાનાઞ્ચ તાં દૃષ્ટ્વા હાહાકારો મહાનભૂત્ । વસુદેવાનુગા વીરા યુદ્ધાયોદ્યતકાર્મુકાઃ
તેને મારવા જઈ રહ્યા હતા, એ જોઈને મોટો હાહાકાર થયો; વસુદેવના સાથી વીરોએ ધનુષ તૈયાર કરીને યુદ્ધ માટે તૈયાર થયા.
મુઞ્ચ મુઞ્ચેતિ પ્રોચુસ્તં તે તદાદ્ભુતસાહસાઃ । કૃપયા મોચયામાસુર્દેવકીં દેવમાતરમ્
‘છોડી દો, છોડી દો!’ એમ તે અદભુત સાહસવાનોએ喊્યા; દયાથી, તેમણે દેવકી, દેવમાતાને મુક્ત કરી.
તદ્યુદ્ધમભવદ્ ઘોરં વીરાણાઞ્ચ પરસ્પરમ્ । વસુદેવસહાયાનાં કંસેન ચ મહાત્મના
પછી વીરોએ એકબીજામાં ભયાનક યુદ્ધ થયું, વસુદેવના સહાયકો અને મહાન કંસ વચ્ચે.
વર્તમાને તથા યુદ્ધે દારુણે લોમહર્ષણે । કંસં નિવારયામાસુર્વૃદ્ધા યે યદુસત્તમાઃ
એ ભયાનક અને રોમાંચક યુદ્ધ ચાલતું હતું, ત્યારે વૃદ્ધ અને શ્રેષ્ઠ યદુઓએ કંસને રોકી દીધો.
પિતૃષ્વસેયં તે વીર પૂજનીયા ચ બાલિશા । ન હન્તવ્યા ત્વયા વીર વિવાહોત્સવસઙ્ગમે
‘આ તારી પિતાની બહેન છે, વીર, અને પૂજનીય છે, બાલિશ; લગ્નના ઉત્સવ સમયે તું તેને મારી ન શકે, વીર.’
સ્ત્રીહત્યા દુઃસહા વીર કીર્તિઘ્ની પાપકૃત્તમા । ભૂતભાષિતમાત્રેણ ન કર્તવ્યા વિજાનતા
સ્ત્રીહત્યા અતિ દુઃખદાયી છે, વીર, તે કીર્તિને નષ્ટ કરે છે અને સૌથી મોટું પાપ છે; માત્ર ભવિષ્યવાણીના આધારે જ બુદ્ધિમાન કામ ન કરે.
અન્તર્હિતેન કેનાપિ શત્રુણા તવ ચાસ્ય વા । ઉદિતેતિ કુતો ન સ્યાદ્વાગનર્થકરી વિભો
કોઈ છુપાયેલા દુશ્મન દ્વારા, તારા કે એની, અથવા એ અવાજ ઉઠે ત્યારે, એ અવાજ વ્યર્થ કેમ ન હોય, પ્રભુ?
યશસસ્તે વિઘાતાય વસુદેવગૃહસ્ય ચ । અરિણા રચિતા વાણી ગુણમાયાવિદા નૃપ
તે તારા યશ અને વસુદેવના ઘરની હાનિ લાવશે; આવું વાક્ય કોઈ દુશ્મન, માયા જાણનારો, બોલી શકે છે, રાજા.
બિભેષિ વીરસ્ત્વં ભૂત્વા ભૂતભાષિતભાષયા । યશોમૂલવિઘાતાર્થમુપાયસ્ત્વરિણા કૃતઃ
તમે તો વીર છો, છતાં ડરતા છો અને ભૂતની ભાષામાં બોલો છો; આ તો તમારી યશની મૂળને નાશ કરવા માટે ઉતાવળે બનાવેલી યોજના હતી.
પિતૃષ્વસા ન હન્તવ્યા વિવાહસમયે પુનઃ । ભવિતવ્યં મહારાજ ભવેચ્ચ કથમન્યથા
પિતાની બહેનને લગ્ન સમયે કદી પણ મારી શકાય નહીં; મહારાજ, એ જ રીતે થવું જોઈએ, બીજું કેવી રીતે થઈ શકે?
એવં તૈર્બોધ્યમાનોઽસૌ નિવૃત્તો નાભવદ્યદા । તદા તં વસુદેવોઽપિ નીતિજ્ઞઃ પ્રત્યભાષત
એ રીતે સમજાવ્યા છતાં, તે અટક્યો નહીં; ત્યારે નીતિ જાણનાર વસુદેવએ તેને સંબોધન કર્યું.
કંસ સત્યં બ્રવીમ્યદ્ય સત્યાધારં જગત્ત્રયમ્ । દાસ્યામિ દેવકીપુત્રાનુત્પન્નાંસ્તવ સર્વશઃ
કંસ, આજે હું સાચું બોલું છું — સત્ય ત્રણેય લોકને આધાર આપે છે; હું તને દેવકીના બધા બાળકો, જે હજુ જન્મ્યા નથી, આપી દઈશ.
જાતં જાતં સુતં તુભ્યં ન દાસ્યામિ યદિ પ્રભો । કુમ્ભીપાકે તદા ઘોરે પતન્તુ મમ પૂર્વજાઃ
પ્રભુ, જો હું તને દરેક બાળક જન્મે ત્યારે ન આપું, તો મારા પૂર્વજો ભયાનક કુંભીપાક નરકમાં પડી જાય.
શ્રુત્વાથ વચનં સત્યં પૌરવા યે પુરઃસ્થિતાઃ । ઊચુસ્તે ત્વરિતાઃ કંસં સાધુ સાધુ પુનઃ પુનઃ
સત્ય વચન સાંભળીને, આગળ ઊભેલા પૌરવોએ ઉત્સાહપૂર્વક કંસને વારંવાર કહ્યું: 'સારા, સારા.'
ન મિથ્યા ભાષતે ક્વાપિ વસુદેવો મહામનાઃ । કેશં મુઞ્ચ મહાભાગ સ્ત્રીહત્યા પાતકં તથા
મહાન મનવાળા વસુદેવ કદી પણ ખોટું બોલતા નથી; મહાભાગ્યશાળી, કેશિનીને મુક્ત કરો અને સ્ત્રીહત્યાનો પાપ ટાળો.
વ્યાસ ઉવાચ એવં પ્રબોધિતઃ કંસો યદુવૃદ્ધૈર્મહાત્મભિઃ । ક્રોધં ત્યક્ત્વા સ્થિતસ્તત્ર સત્યવાક્યાનુમોદિતઃ
વ્યાસ કહે છે: એ રીતે યદુવંશના મહાન વૃદ્ધોએ સમજાવ્યા પછી, કંસે ગુસ્સો છોડીને, સત્ય વચનને સ્વીકારીને ત્યાં જ રહ્યો.