વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા નરઃ પ્રોવાચ ભારત । કા તે ચિન્તાત્ર દૈત્યેન્દ્ર વૃથા તપસિ ચાવયોઃ
વ્યાસે કહ્યું: એના શબ્દો સાંભળીને, નરે કહ્યું: 'દૈત્યોના રાજા, અમારા તપ વિશે તું કેમ વ્યર્થ ચિંતા કરે છે?'
સામર્થ્યે સતિ યત્કુર્યાત્તત્સંપદ્યેત તસ્ય હિ । આવાં કાર્યદ્વયે મન્દ સમર્થૌ લોકવિશ્રુતૌ
'જે કાર્ય કોઈ પોતાની ક્ષમતા પ્રમાણે કરે છે, એ જ સફળ થાય છે. અમે બંને કામમાં સમર્થ છીએ અને દુનિયામાં પ્રખ્યાત છીએ, ઓ મૂર્ખ.'
યુદ્ધે તપસિ સામર્થ્યં ત્વં પુનઃ કિં કરિષ્યસિ । ગચ્છ માર્ગે યથાકામં કસ્માદત્ર વિકત્થસે
'યુદ્ધ કે તપમાં, ક્ષમતા જ મહત્વની છે. તું બીજું શું કરશે? તારે જેવું મન હોય તે રીતે જા — અહીં કેમ ડંકો મારતો?'
બ્રહ્મતેજો દુરારાધ્યં ન ત્વં વેદ વિમોહિતઃ । વિપ્રચર્ચા ન કર્તવ્યા પ્રાણિભિઃ સુખમીપ્સુભિઃ
'બ્રાહ્મણનું તેજ મેળવવું અઘરું છે — તું એ જાણતો નથી, ભ્રમમાં છે. સુખ ઇચ્છતા લોકો માટે વિવાદ કરવો યોગ્ય નથી.'
પ્રહ્લાદ ઉવાચ તાપસૌ મન્દબુદ્ધી સ્થો મૃષા વાં ગર્વમોહિતૌ । મયિ તિષ્ઠતિ દૈત્યેન્દ્રે ધર્મસેતુપ્રવર્તકે
પ્રહલાદે કહ્યું: 'તમે બંને તપસ્વી મૂર્ખ છો, તમારો ગર્વ વ્યર્થ છે. હું દૈત્યોના રાજા પ્રહલાદ, ધર્મના પથ પર ઊભો છું.'
ન યુક્તમેતત્તીર્થેઽસ્મિન્નધર્માચરણં પુનઃ । કા શક્તિસ્તવ યુદ્ધેઽસ્તિ દર્શયાદ્ય તપોધન
'આ પવિત્ર તીર્થમાં અધર્મ કરવું યોગ્ય નથી. યુદ્ધમાં તારી શું શક્તિ છે? આજે બતાવ, ઓ તપસ્વી.'
વ્યાસ ઉવાચ તદાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય નરસ્તં પ્રત્યુવાચ હ । યુદ્ધસ્વાદ્ય મયા સાર્ધં યદિ તે મતિરીદૃશી
વ્યાસે કહ્યું: એ માણસના શબ્દો સાંભળીને, તે માણસે જવાબ આપ્યો, 'જો તારી ઈચ્છા એવી છે, તો હવે મારા સાથે યુદ્ધ કર.'
અદ્ય તે સ્ફોટયિષ્યામિ મૂર્ધાનમસુરાધમ । ( યુદ્ધે શ્રદ્ધા ન તે પશ્ચાદ્ભવિષ્યતિ કદાચન ।)
'આજે હું તારો માથું ફોડી નાખીશ, ઓ અસુરોમાં સૌથી નીચો! પછી તને ક્યારેય યુદ્ધમાં વિશ્વાસ નહીં રહે.'
પ્રહ્લાદો બલવાનત્ર પ્રતિજ્ઞામારુરોહ સઃ । યેન કેનાપ્યુપાયેન જેષ્યામિ તાવુભાવપિ
પ્રહલાદ, જે શક્તિશાળી હતો, એણે પ્રતિજ્ઞા લીધી: 'કઈ રીતે પણ, હું બંનેને હરાવીશ.'
નરનારાયણૌ દાન્તાવૃષી તપિસમન્વિતૌ । વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યુક્ત્વા વચનં દૈત્યઃ પ્રતિગૃહ્ય શરાસનમ્
નર અને નારાયણ, બંને શાંત અને તપસ્વી હતા—વ્યાસે કહ્યું: આમ કહીને, દૈત્યે ધનુષ ઉઠાવ્યું.
આકૃષ્ય તરસા ચાપં જ્યાશબ્દઞ્ચ ચકાર હ । નરોઽપિ ધનુરાદાય શરાંસ્તીવ્રાઞ્છિલાશિતાન્
એણે જોરથી ધનુષ ખેંચ્યું અને તંતુનો અવાજ કર્યો; નરે પણ પોતાનું ધનુષ અને તીક્ષ્ણ, પથ્થરથી બનેલા બાણો લીધા.
મુમોચ બહુશઃ કોધાત્પ્રહ્લાદોપરિ પાર્થિવ
રાજાએ ગુસ્સામાં પ્રહલાદ પર અનેક ભયાનક બાણ છોડ્યા.
તાન્દૈત્યરાજસ્તપનીયપુઙ્ખૈ- શ્ચિચ્છેદ બાણૈસ્તરસા સમેત્ય । સમીક્ષ્ય છિન્નાંશ્ચ નરઃ સ્વસૃષ્ટા- નન્યાન્મુમોચાશુ રુષાન્વિતો વૈ
દૈત્યરાજાએ પોતાના સુવર્ણના પાંખવાળા બાણોથી એ બાણોને ઝડપથી કાપી નાખ્યા; નરે જોયું કે તેના બાણો કપાઈ ગયા છે, તો ગુસ્સામાં બીજા નવા બાણો ઝડપથી છોડ્યા.
દૈત્યાથિપસ્તાનપિ તીવ્રવેગૈ- શ્છિત્ત્વા જઘાનોરસિ તં મુનીન્દ્રમ્ । નરોઽપિ તં પઞ્ચભિરાશુગૈશ્ચ કુદ્ધોઽહનદ્દૈત્યપતિં બાહુદેશે
દૈત્યપતિએ પણ એ જોરદાર બાણોને કાપી નાખ્યા અને મુનિમાં શ્રેષ્ઠ એવા નરને છાતી પર માર્યા; નરે ગુસ્સામાં પાંચ ઝડપી બાણો દૈત્યપતિના હાથ પર માર્યા.
સેન્દ્રાઃ સુરાસ્તત્ર તયોર્હિ યુદ્ધં દ્રષ્ટું વિમાનૈર્ગગનસ્થિતાશ્ચ । નરસ્ય વીર્યં યુધિ સંસ્થિતસ્ય તે તુષ્ટુવુર્દૈત્યપતેશ્ચ ભૂયઃ
ઇન્દ્ર સહિત દેવતાઓ આ બંને વચ્ચેનું યુદ્ધ જોવા માટે આકાશમાં પોતાના વિમાનોમાં ઉભા રહ્યા; તેઓ યુદ્ધમાં નરનું શૌર્ય અને દૈત્યપતિની પણ પ્રશંસા કરતા.
વવર્ષ દૈત્યાધિપ આત્તચાપઃ શિલીમુખાનમ્બુધરો યથાપઃ । આદાય શાર્ઙ્ગ ધનુરપ્રમેયં મુમોચ બાણાઞ્છિતહેમપુઙ્ખાન્
દૈત્યપતિએ ધનુષ હાથમાં લઈને, વાદળ જેમ પાણી વરસાવે, એમ બાણો વરસાવ્યા; એણે અપરિમિત શારંગ ધનુષ લઈને, સુવર્ણના પાંખવાળા બાણો છોડ્યા.
બભૂવ યુદ્ધં તુમુલં તયોસ્તુ જયૈષિણોઃ પાર્થિવ દેવદૈત્યયોઃ । વવર્ષુરાકાશપથે સ્થિતાસ્તે પુષ્પાણિ દિવ્યાનિ પ્રહૃષ્ટચિત્તાઃ
રાજા અને દેવદૈત્ય, બંને જીત માટે લડતા હતા, અને બંને વચ્ચે જોરદાર યુદ્ધ થયું; આકાશમાં ઉભેલા, આનંદિત મનવાળા લોકોએ દિવ્ય ફૂલો વરસાવ્યા.
ચુકોપ દૈત્યાધિપતિર્હરૌ સ મુમોચ બાણાનતિતીવ્રવેગાન્ । ચિચ્છેદ તાન્ધર્મસુતઃ સુતીક્ષ્ણૈ- ર્ધનુર્વિમુક્તૈર્વિશિખૈસ્તદાઽઽશુ
દૈત્યપતિ હરિ પર ગુસ્સે થયો અને અત્યંત ઝડપથી બાણો છોડ્યા; ધર્મપુત્રે પોતાના તીક્ષ્ણ, ધનુષથી છોડેલા બાણોથી એ બાણોને ઝડપથી કાપી નાખ્યા.
તતો નારાયણં બાણૈઃ પ્રહ્લાદશ્ચાતિકર્ષિતૈઃ । વવર્ષ સુસ્થિતં વીરં ધર્મપુત્રં સનાતનમ્ । નારાયણોઽપિ તં વેગાન્મુક્તૈર્બાણૈઃ શિલાશિતૈઃ
પછી પ્રહલાદે ધર્મપુત્ર, સદાય સ્થિર અને શાશ્વત નારાયણ પર અત્યંત શક્તિશાળી બાણો વરસાવ્યા; નારાયણે પણ પથ્થરથી બનેલા બાણો જોરથી છોડીને તેને માર્યા.
તુતોદાતીવ પુરતો દૈત્યાનામધિપં સ્થિતમ્ । સન્નિપાતોઽમ્બરે તત્ર દિદૃક્ષૂણાં બભૂવ હ
એણે સામે ઊભેલા દૈત્યપતિને ખૂબ જોરથી માર્યો; આકાશમાં એ દૃશ્ય જોવા ઈચ્છનારાઓનો મેળ થયો.
દેવાનાં દાનવાનાઞ્ચ કુર્વતાં જયઘોષણમ્ । ઉભયોઃ શરવર્ષેણ છાદિતે ગગને તદા
દેવો અને દૈત્યો બંને જીતની ઘોષણા કરતા યુદ્ધ કરતા હતા; એ સમયે, બંને તરફથી વરસેલા બાણોથી આકાશ ઢંકાઈ ગયું.
દિવાપિ રાત્રિસદૃશં બભૂવ તિમિરં મહત્ । ઊચુઃ પરસ્પરં દેવા દૈત્યાશ્ચાતીવ વિસ્મિતાઃ
દિવસે પણ રાત જેવું મોટું અંધારું થઈ ગયું; દેવો અને દૈત્યો ખૂબ આશ્ચર્યથી એકબીજાને વાત કરતા.
અદૃષ્ટપૂર્વં યુદ્ધં વૈ વર્તતેઽદ્ય સુદારુણમ્ । દેવર્ષયોઽથ ગન્ધર્વા યક્ષકિન્નરપન્નગાઃ
'આવું ભયાનક યુદ્ધ ક્યારેય જોયું નથી!' દેવ ઋષિઓ, ગંધર્વો, યક્ષો, કિનર અને પન્નાગો—
વિદ્યાધરાશ્ચારણાશ્ચ વિસ્મયં પરમં યયુઃ । નારદઃ પર્વતશ્ચૈવ પ્રેક્ષણાર્થં સ્થિતૌ મુની
વિદ્યાધરો અને ચારણો પણ પરમ આશ્ચર્યમાં આવી ગયા; નારદ અને પર્વત, એ મુનિઓ, એ દૃશ્ય જોવા માટે ત્યાં ઊભા રહ્યા.
નારદઃ પર્વતં પ્રાહ નેદૃશં ચાભવત્પુરા । તારકાસુરયુદ્ધઞ્ચ તથા વૃત્રાસુરસ્ય ચ
નારદએ પર્વતને કહ્યું: આ જેવું યુદ્ધ તો પહેલાં ક્યારેય થયું જ નથી, તારા્કાસુર કે વૃત્રાસુર સાથેના યુદ્ધમાં પણ આવું કદી નહોતું.
મધુકૈટભયોર્યુદ્ધં હરિણા ચેદૃશં કૃતમ્ । પ્રહ્લાદઃ પ્રબલઃ શૂરો યસ્માન્નારાયણેન ચ
મધુ અને કૈટભ સાથેના યુદ્ધમાં પણ હરિએ આવું યુદ્ધ કર્યું નહોતું; પ્રહલાદ તો એટલો શક્તિશાળી અને બહાદુર છે કે, નારાયણ પણ—
કરોતિ સદૃશં યુદ્ધં સિદ્ધેનાદ્ભુતકર્મણા । વ્યાસ ઉવાચ દિને દિને તથા રાત્રૌ કૃત્વા કૃત્વા પુનઃ પુનઃ
—એ મહાન અને અદ્ભુત પરાક્રમી સાથે સમાન યુદ્ધ કરે છે. વ્યાસ કહે છે: રોજે રોજ અને રાતે રાતે, વારંવાર,
ચક્રતુઃ પરમં યુદ્ધં તૌ તદા દૈત્યતાપસૌ । નારાયણસ્તુ ચિચ્છેદ પ્રહ્લાદસ્ય શરાસનમ્
એ બંને, દૈત્ય તપસ્વી અને નારાયણ, શ્રેષ્ઠ યુદ્ધ કરતા. પછી નારાયણે એક જ બાણથી પ્રહલાદનું ધનુષ્ય કાપી નાંખ્યું.
તરસૈકેન બાણેન સ ચાન્યદ્ધનુરાદદે । નારાયણસ્તુ તરસા મુક્ત્વાન્યઞ્ચ શિલીમુખમ્
એક જ બાણથી એ ધનુષ્ય તૂટી ગયું, તો પ્રહલાદે બીજું ધનુષ્ય ઉપાડ્યું. નારાયણે જોરથી બીજું તીક્ષ્ણ બાણ છોડ્યું—
તદૈવ મધ્યતશ્ચાપં ચિચ્છેદ લઘુહસ્તકઃ । છિન્નં છિન્નં પુનર્દૈત્યો ધનુરન્યત્સમાદદે
અને તરત જ, ચપળ હાથે એ ધનુષ્ય પણ વચ્ચેથી તોડી નાંખ્યું. ધનુષ્ય તૂટી જાય ત્યારે દૈત્ય ફરી બીજું ધનુષ્ય લઈ લેતો.