શિશિરં ભીમમાતઙ્ગં દારયન્સ્વખરૈર્નખૈઃ । વસન્તકેસરી પ્રાપ્તઃ પલાશકુસુમૈર્મુને
ભયાનક શિશિર, જેમ કે મોટો હાથી, વસંતના તીક્ષ্ণ નખથી ફાટ્યો છે; અને વસંત પલાશના ફૂલો સાથે આવી ગયો છે, હે મુનિ.
રક્તાશોકકરા તન્વી દેવર્ષે કિંશુકાઙ્ઘ્રિકા । નીલાશોકકચા શ્યામા વિકાસિકમલાનના
લાલ અશોકના હાથવાળી, પાતળી કિંચુક, હે દેવર્ષિ, અને નીલ અશોકના વાળવાળી, કમળ જેવું ફૂલેલું ચહેરાવાળી શ્યામા—
નીલેન્દીવરનેત્રા સા બિલ્વવૃક્ષફલસ્તની । પ્રોસ્ફુલ્લકુન્દરદના મઞ્જરીકર્ણશોભિતા
જેની આંખો નીલ કમળ જેવી છે, સ્તન બિલ્વના ફળ જેવા છે, દાંત ફૂલેલા કુન્દ જેવા છે, અને કાન પર ફૂલોની મંજરી શોભે છે—
બન્ધુજીવાધરા શુભ્રા સિન્ધુવારનખોદ્ભવા । પુંસ્કોકિલસ્વરા પુણ્યા કદમ્બવસના શુભા
પાંદુજીવ જેવી લાલ ઓઠવાળી, સુંદર, સિંધુવારના નખમાંથી જન્મેલી, પુરુષ કોયલની અવાજવાળી, પવિત્ર અને કદંબના ફૂલો પહેરેલી.
બર્હિવૃન્દકલાપા ચ સારસસ્વનનૂપુરા । વાસન્તી બદ્ધરશના મત્તહંસગતિસ્તથા
તેના શરીર પર મોરના પાંખોની વણેલી વણાટ હતી, સાદા પાયલની ધ્વનિ સરસના અવાજ જેવી હતી, વસંતના વસ્ત્રો પહેરેલા અને કમર પર પટ્ટો બાંધેલો હતો, અને તે ગર્વીલા હંસની ચાલે ચાલતી હતી.
પુત્રજીવાંશુકન્યસ્તરોમરાજિવિરાજિતા । વસન્તલક્ષ્મીઃ સમ્પ્રાપ્તા બ્રહ્મન્ બદરિકાશ્રમે
પુત્રજીવાના કપડાંમાં લપેટાયેલું તેનું શરીર, વાળની રેખાથી તેજસ્વી હતું; એ રીતે વસંતલક્ષ્મી, હે બ્રાહ્મણ, બદરીકાશ્રમમાં આવી પહોંચી.
અકાલે કિમિયં પ્રાપ્તા વિસ્મયોઽયં મમાધુના । તપોવિઘ્નકરા નૂનં દેવર્ષે પરિચિન્તય
આકાળે એ અહીં કેમ આવી? હવે મને આ આશ્ચર્ય લાગે છે. નિશ્ચયે એ આપણા તપ માટે અવરોધરૂપ છે, હે દેવર્ષિ, આ વિષયમાં વિચાર કરો.
શ્રૂયતે સુરનારીણાં ગાનં ધ્યાનવિનાશનમ્ । આવયોસ્તપિભઙ્ગાય કૃતં મઘવતા કિલ
સ્વર્ગની સ્ત્રીઓનું ગીત ધ્યાનને નષ્ટ કરે છે એવું સાંભળવામાં આવે છે; કહેવાય છે કે મઘવત એ આપણા તપને તોડવા માટે આવું કર્યું છે.
ઋતુરાડન્યથાકાલે પ્રીતિં સઞ્જનયેત્કથમ્ । વિઘ્નોઽયં વિહિતો ભાતિ ભીતેનાસુરશત્રુણા
ઋતુના સ્વામી અયોગ્ય સમયે આનંદ કેવી રીતે લાવી શકે? આ અવરોધ અસુરોના શત્રુએ ભયથી જ રચ્યો હોય એવું લાગે છે.
વાતાઃ સુગન્ધાઃ શીતાશ્ચ સમાયાન્તિ મનોહરાઃ । નાન્યત્કારણમસ્તીહ શતક્રતુકૃતિં વિના
સુગંધિત, ઠંડા અને મનોહર પવન આવી રહ્યા છે; અહીં શતક્રતુની કરેલી ક્રિયા સિવાય બીજું કોઈ કારણ નથી.
ઇતિ બ્રુવતિ વિપ્રાગ્ર્યે દેવે નારાયણે વિભૌ । સર્વે દૃષ્ટિપથં પ્રાપ્તા મન્મથપ્રમુખાસ્તદા
વિપ્રોમાં શ્રેષ્ઠ એવા દેવ નારાયણ સાથે વાત કરતાં, એ સમયે બધા, કામના આગેવાનીમાં, નજરે દેખાયા.
દદર્શ ભગવાન્સર્વાન્નરો નારાયણસ્તથા । વિસ્મયાવિષ્ટમનસૌ બભૂવતુરુભાવપિ
ભગવાન નારાયણ અને નરએ તેમને બધા જોયા; બંનેના મનમાં અતિશય આશ્ચર્ય છવાઈ ગયું.
મન્મથં મેનકાં ચૈવ રમ્ભાં ચૈવ તિલોત્તમામ્ । પુષ્પગન્ધાં સુકેશીં ચ મહાશ્વેતાં મનોરમામ્
તેમણે કામ, મેનકા, રંભા, તિલોત્તમા, પુષ્પગંધા, સુકેશી, મહાશ્વેતા અને મનોરમાને જોયા.
પ્રમદ્વરાં ધૃતાચીઞ્ચ ગીતજ્ઞાં ચારુહાસિનીમ્ । ચન્દ્રપ્રભાં ચ સોમાં ચ કોકિલાલાપમણ્ડિતામ્
તેમણે પ્રેમદ્વરા, ધૃતાચી, ગીતની જાણકાર અને સુંદર હાસ્યવાળી, ચંદ્રપ્રભા, સોમા અને કોયલના અવાજથી શોભિતને જોયા.
વિદ્યુન્માલામ્બુજાક્ષ્યૌ ચ તથા કાઞ્ચનમાલિનીમ્। એતાશ્ચાન્યા વરારોહા દૃષ્ટાસ્તાભ્યાં તદાન્તિકે
તેમણે વિદ્યુન્માળા, અંબુજાક્ષી અને સોનાની વણાટવાળી પણ જોઈ; અને અનેક સુંદર આકૃતિવાળી અન્ય સ્ત્રીઓ પણ નજીક દેખાઈ.
તાસાં દ્વ્યષ્ટસહસ્રાણિ પઞ્ચાશદધિકાનિ ચ । વીક્ષ્ય તૌ વિસ્મિતૌ જાતૌ કામસૈન્યં સુવિસ્તરમ્
તેમની સંખ્યા – બે હજાર પચાસ – જોઈને, બંને કામના વિશાળ સેના પર આશ્ચર્યચકિત થયા.
પ્રણમ્યાગ્રે સ્થિતાઃ સર્વા દેવવારાઙ્ગનાસ્તદા । દિવ્યાભરણભૂષાઢ્યા દિવ્યમાલોપશોભિતાઃ
બધી દેવવધૂઓ એ સમયે વંદન કરી આગળ ઊભી રહી, દૈવી આભૂષણોથી સજ્જ અને દૈવી વણાટથી શોભિત હતી.
જગુશ્છલેન તાઃ સર્વાઃ પૃથિવ્યામતિદુર્લભમ્ । તત્તથાવસ્થિતં દિવ્યં મન્મથાદિવિવર્ધનમ્
બધી એ સ્ત્રીઓએ કલાપૂર્વક એવું ગીત ગાયું, જે પૃથ્વી પર ખૂબ જ દુર્લભ છે; એ રીતે, એ દૈવી સભા કામની શક્તિ વધારતી રહી.
શુશ્રાવ ભગવાન્વિષ્ણુર્નરો નારાયણસ્તદા । શ્રુત્વા પ્રોવાચ તાસ્તત્ર પ્રીત્યા નારાયણો મુનિઃ
તે સમયે ભગવાન વિષ્ણુ, નર અને નારાયણ એ ગીત સાંભળ્યું; સાંભળ્યા પછી, નારાયણ મુનિએ ત્યાં પ્રેમપૂર્વક તેમને કહ્યું.
આસ્યતાં સુખમત્રૈવ કરોમ્યાતિથ્યમદ્ભુતમ્ । ભવત્યોઽતિથિધર્મેણ પ્રાપ્તાઃસ્વર્ગાત્સુમધ્યમાઃ
અહીં આરામથી બેસો; હું તમને અદભૂત અતિથ્ય આપું છું. તમે સ્વર્ગમાંથી અતિથિ તરીકે, સુંદર શરીરવાળી સ્ત્રીઓ, અતિથિધર્મ પ્રમાણે આવી છો.
વ્યાસ ઉવાચ સાભિમાનસ્તુ સઞ્ચાતસ્તદા નારાયણો મુનિઃ । ઇન્દ્રેણ પ્રેષિતા નૂનં તથા વિઘ્નચિકીર્ષયા
વ્યાસે કહ્યું: એ સમયે, નારાયણ મુનિ ગૌરવથી વિચાર કર્યો: નિશ્ચયે એ ઈન્દ્રે અવરોધ કરવા માટે મોકલેલી છે.
વરાક્યઃ કા ઇમાઃ સર્વાઃ સૃજામ્યદ્ય નવાઃ કિલ । એતાભ્યો દિવ્યરૂપાશ્ચ દર્શયામિ તપોબલમ્
આ બધી દુર્ભાગ્યવાળી સ્ત્રીઓ કોણ છે? આજે હું નવી સર્જીશ; એમાંથી વધુ દૈવી રૂપો બતાવીશ, મારા તપની શક્તિ દર્શાવીને.
ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય મનસા કરેણોરું પ્રતાડ્ય વૈ । તરસોત્પાદયામાસ નારીં સર્વાઙ્ગસુન્દરીમ્
આ રીતે મનમાં વિચાર કરીને, તેણે પોતાના હાથથી જાંઘ પર ઝાટકો માર્યો અને તરત જ સર્વાંગે સુંદર એવી એક સ્ત્રી ઉત્પન્ન કરી.
નારાયણોરુસમ્ભૂતા હ્યુર્વશીતિ તતઃ શુભા । દદૃશુસ્તાઃ સ્થિતાસ્તત્ર વિસ્મયં પરમં યયુઃ
નારાયણની જાંઘમાંથી જન્મેલી એ શુભ સ્ત્રીનું નામ ઉર્વશી રાખવામાં આવ્યું; ત્યાં હાજર રહેલા સૌએ તેને ઊભી જોઈ અને ખૂબ જ આશ્ચર્યમાં પડી ગયા.
તાસાં ચ પરિચર્યાર્થં તાવતીશ્ચાતિસુન્દરીઃ । પ્રાદુશ્ચકાર તરસા તદા મુનિરસમ્ભ્રમઃ
તેમની સેવા માટે, મુનિએ કોઈ સંકોચ કર્યા વિના, જરૂર પ્રમાણે અનેક અતિ સુંદર સ્ત્રીઓ તરત જ ઉત્પન્ન કરી.
ગાયન્ત્યશ્ચ હસન્ત્યશ્ચ નાનોપાયનપાણયઃ । પ્રણેમુસ્તા મુની સર્વાઃ સ્થિતાઃ કૃત્વાઞ્જલિં પુરઃ
એ સ્ત્રીઓ ગાઈ રહી હતી, હસતી હતી, હાથમાં વિવિધ ભેટો લઈને, સૌ મુનિઓને સામે ઊભા રહી, હાથ જોડીને નમસ્કાર કરી.
તાં વીક્ષ્ય વિભ્રમકરીં તપસો વિભૂતિં ॥ દેવાઙ્ગના હિ મુમુહુઃ પ્રવિમોહયન્ત્યઃ । ઊચુશ્ચ તૌ પ્રમુદિતાનનપદ્યશોભા રોમોદ્ગમોલ્લસિતચારુનિજાઙ્ગવલ્લ્યઃ
તેને જોઈને, જે વિક્ષેપનું કારણ અને તપસ્યાની મહિમા હતી, દેવાંગનાઓ હેરાન થઈ ગઈ, તેમના મનમાં ગૂંજીલાં; તેઓ ખુશીથી ઝળહળતા ચહેરા સાથે બોલી, અને રોમાંચથી તેમની સુંદર અંગરેખાઓ ચમકી ઉઠી.
કુર્યુઃ કથં સ્તુતિમહો તપસો મહત્ત્વં ધૈર્યં તથૈવ ભવતામભિવીક્ષ્ય બાલાઃ । અસ્મત્કટાક્ષવિષદિગ્ધશરેણ દગ્ધઃ કો વા ન તત્ર ભવતાં મનસો વ્યથા ન
અમે કેવી રીતે તમારી તપસ્યાની મહાનતા અને ધીરજની પ્રશંસા કરી શકીએ, હે યુવાનોએ? તમારી તીરની જેમ તીક્ષ્ણ કટાક્ષથી કોનું મન દુ:ખી ન થાય?
જ્ઞાતૌ યુવાં નરહરેઃ પરમાંશભૂતૌ દેવૌ મુની શમદમાદિનિધી સદૈવ । સેવાનિમિત્તમિહ નો ગમનં ન કામં કાર્યં હરેઃ શતમખસ્ય વિધાતુમેવ
અમે જાણીએ છીએ કે તમે બંને નરહરિના પરમ અંશ, દેવમુનિ, હંમેશા શાંતિ અને સંયમના ખજાનાં ધરાવ છો; અહીં અમારું આવવું માત્ર સેવા માટે છે, ઇચ્છા માટે નહીં, પણ હરિના યજ્ઞના કાર્યને પૂર્ણ કરવા.
ભાગ્યેન કેન યુવયોઃ કિલ દર્શનં નઃ સમ્પાદિતં ન વિદિતં ખલુ સઞ્ચિતં તત્ । ચિત્તં ક્ષમં નિજજને વિહિતં યુવાભ્યા- મસ્મદ્વિધે કિલ કૃતાગસિ તાપમુક્તમ્
કયા ભાગ્યે અમને તમારો દર્શન મળ્યો છે? એ કેવી રીતે સંચિત થયું, અમને ખબર નથી. અમારું મન, પોતાનાં લોકો માટે સમર્પિત, તમે યોગ્ય બનાવી દીધું; અમારા જેવા પાપીઓ માટે, તમે તાપ દૂર કરી દીધો.