બભૂવુઃ કોકિલાલાપા વૃક્ષાગ્રેષુ મનોહરાઃ । વલ્લ્યોઽપિ પુષ્પિતાઃ સર્વા આલિલિઙ્ગુર્નગોત્તમાન્
વૃક્ષોના શિખરે કોયલના મીઠા અવાજ મનમોહક બન્યા; અને બધા ફૂલો ભરેલી વેલીઓ ઊંચા વૃક્ષોને લપટાઈ ગઈ.
પ્રાણિનઃ સ્વાસુ ભાર્યાસુ પ્રેમયુક્તાઃ સ્મરાતુરાઃ । બભૂવુશ્ચાતિમત્તાશ્ચ ક્રીડાસક્તાઃ પરસ્પરમ્
પ્રાણીઓ પોતાના જીવનસાથીમાં પ્રેમથી ભરાયેલા, કામથી ઉન્મત્ત, ખૂબ જ મસ્ત થઈ ગયા અને એકબીજામાં રમતમાં લીન રહ્યા.
વવુર્મન્દાઃ સુગન્ધાશ્ચ સુસ્પર્શા દક્ષિણાનિલાઃ । ઇન્દ્રિયાણિ પ્રમાથીનિ મુનીનામપિ ચાભવન્
હળવા, સુગંધિત અને ઠંડા દક્ષિણ પવન વહેતા હતા; એ પવનથી ઋષિઓના ઇન્દ્રિય પણ ઉલટાઈ ગયા.
રતિયુક્તસ્તતઃ કામઃ પૂરયન્પઞ્ચમાર્ગણાન્ । ચકાર ત્વરિતસ્તત્ર વાસં બદરિકાશ્રમે
પછી રતિ સાથે કામદેવ ત્યાં બદરિકા આશ્રમમાં ઝડપથી વસ્યા, અને પોતાના પાંચ બાણો શક્તિથી ભર્યા.
રમ્ભા તિલોત્તમાદ્યાશ્ચ ગત્વા તત્ર વરાશ્રમે । ગાનં ચકુઃ સુગીતજ્ઞાઃ સ્વરતાનસમન્વિતમ્
રંભા, તિલોત્તમા અને અન્ય અપ્સરાઓ એ શ્રેષ્ઠ આશ્રમમાં ગઈ, અને સંગીતની જાણકાર, મીઠા સ્વરથી ગાન કર્યું.
તચ્છ્રુત્વા મધુરોદ્ગીતં કોકિલાનાઞ્ચ કૂજિતમ્ । ભ્રમરાલિવિરાવઞ્ચ પ્રબુદ્ધૌ તૌ મુનીશ્વરૌ
એ મીઠું ગીત, કોયલના કૂજન અને મધમાખીઓના ગુંજન સાંભળીને, બંને મહાન ઋષિઓ જાગી ઉઠ્યા.
ઋતુરાજમકાલે તુ દૃષ્ટ્વા તૌ પુષ્પિતં વનમ્ । જાતૌ ચિન્તાપરૌ તત્ર નરનારાયણાવૃષી
ઋતુની બહાર ફૂલોથી ભરેલું વન જોઈને, નર અને નારાયણ બંને ઊંડા વિચારમાં પડી ગયા.
કિમદ્ય શિશિરાપાયઃ સંભૃતઃ સમયં વિના । પ્રાણિનો વિહ્વલાઃ સર્વે લક્ષ્યન્તેઽતિસ્મરાતુરાઃ
શું આજે શિશિર ઋતુનો અંત સમય વગર આવી ગયો છે? બધા પ્રાણીઓ કામથી ઉલટાઈ ગયેલા દેખાય છે.
કાલધર્મવિપર્યાસઃ કથમદ્ય દુરાસદઃ । નરં નારાયણઃ પ્રાહ વિસ્મયોત્કુલ્લલોચનઃ
આજે સમયની કુદરતી ગતિ કેમ ઉલટાઈ ગઈ છે? આશ્ચર્યથી આંખો પહોળી કરીને, નારાયણએ નરને કહ્યું.
નારાયણ ઉવાચ પશ્ય ભ્રાતરિમે વૃક્ષાઃ પુષ્પિતાઃ પ્રતિભાન્તિ વૈ । કોકિલાલાપસઙ્ઘુષ્ટા ભ્રમરાલિવિરાજિતાઃ
નારાયણએ કહ્યું: ભાઈ, જુઓ, આ વૃક્ષો ફૂલથી ભરાયેલા દેખાય છે, કોયલના અવાજથી ગુંજતા અને મધમાખીઓથી શોભિત છે.
શિશિરં ભીમમાતઙ્ગં દારયન્સ્વખરૈર્નખૈઃ । વસન્તકેસરી પ્રાપ્તઃ પલાશકુસુમૈર્મુને
ભયાનક શિશિર, જેમ કે મોટો હાથી, વસંતના તીક્ષ্ণ નખથી ફાટ્યો છે; અને વસંત પલાશના ફૂલો સાથે આવી ગયો છે, હે મુનિ.
રક્તાશોકકરા તન્વી દેવર્ષે કિંશુકાઙ્ઘ્રિકા । નીલાશોકકચા શ્યામા વિકાસિકમલાનના
લાલ અશોકના હાથવાળી, પાતળી કિંચુક, હે દેવર્ષિ, અને નીલ અશોકના વાળવાળી, કમળ જેવું ફૂલેલું ચહેરાવાળી શ્યામા—
નીલેન્દીવરનેત્રા સા બિલ્વવૃક્ષફલસ્તની । પ્રોસ્ફુલ્લકુન્દરદના મઞ્જરીકર્ણશોભિતા
જેની આંખો નીલ કમળ જેવી છે, સ્તન બિલ્વના ફળ જેવા છે, દાંત ફૂલેલા કુન્દ જેવા છે, અને કાન પર ફૂલોની મંજરી શોભે છે—
બન્ધુજીવાધરા શુભ્રા સિન્ધુવારનખોદ્ભવા । પુંસ્કોકિલસ્વરા પુણ્યા કદમ્બવસના શુભા
પાંદુજીવ જેવી લાલ ઓઠવાળી, સુંદર, સિંધુવારના નખમાંથી જન્મેલી, પુરુષ કોયલની અવાજવાળી, પવિત્ર અને કદંબના ફૂલો પહેરેલી.
બર્હિવૃન્દકલાપા ચ સારસસ્વનનૂપુરા । વાસન્તી બદ્ધરશના મત્તહંસગતિસ્તથા
તેના શરીર પર મોરના પાંખોની વણેલી વણાટ હતી, સાદા પાયલની ધ્વનિ સરસના અવાજ જેવી હતી, વસંતના વસ્ત્રો પહેરેલા અને કમર પર પટ્ટો બાંધેલો હતો, અને તે ગર્વીલા હંસની ચાલે ચાલતી હતી.
પુત્રજીવાંશુકન્યસ્તરોમરાજિવિરાજિતા । વસન્તલક્ષ્મીઃ સમ્પ્રાપ્તા બ્રહ્મન્ બદરિકાશ્રમે
પુત્રજીવાના કપડાંમાં લપેટાયેલું તેનું શરીર, વાળની રેખાથી તેજસ્વી હતું; એ રીતે વસંતલક્ષ્મી, હે બ્રાહ્મણ, બદરીકાશ્રમમાં આવી પહોંચી.
અકાલે કિમિયં પ્રાપ્તા વિસ્મયોઽયં મમાધુના । તપોવિઘ્નકરા નૂનં દેવર્ષે પરિચિન્તય
આકાળે એ અહીં કેમ આવી? હવે મને આ આશ્ચર્ય લાગે છે. નિશ્ચયે એ આપણા તપ માટે અવરોધરૂપ છે, હે દેવર્ષિ, આ વિષયમાં વિચાર કરો.
શ્રૂયતે સુરનારીણાં ગાનં ધ્યાનવિનાશનમ્ । આવયોસ્તપિભઙ્ગાય કૃતં મઘવતા કિલ
સ્વર્ગની સ્ત્રીઓનું ગીત ધ્યાનને નષ્ટ કરે છે એવું સાંભળવામાં આવે છે; કહેવાય છે કે મઘવત એ આપણા તપને તોડવા માટે આવું કર્યું છે.
ઋતુરાડન્યથાકાલે પ્રીતિં સઞ્જનયેત્કથમ્ । વિઘ્નોઽયં વિહિતો ભાતિ ભીતેનાસુરશત્રુણા
ઋતુના સ્વામી અયોગ્ય સમયે આનંદ કેવી રીતે લાવી શકે? આ અવરોધ અસુરોના શત્રુએ ભયથી જ રચ્યો હોય એવું લાગે છે.
વાતાઃ સુગન્ધાઃ શીતાશ્ચ સમાયાન્તિ મનોહરાઃ । નાન્યત્કારણમસ્તીહ શતક્રતુકૃતિં વિના
સુગંધિત, ઠંડા અને મનોહર પવન આવી રહ્યા છે; અહીં શતક્રતુની કરેલી ક્રિયા સિવાય બીજું કોઈ કારણ નથી.
ઇતિ બ્રુવતિ વિપ્રાગ્ર્યે દેવે નારાયણે વિભૌ । સર્વે દૃષ્ટિપથં પ્રાપ્તા મન્મથપ્રમુખાસ્તદા
વિપ્રોમાં શ્રેષ્ઠ એવા દેવ નારાયણ સાથે વાત કરતાં, એ સમયે બધા, કામના આગેવાનીમાં, નજરે દેખાયા.
દદર્શ ભગવાન્સર્વાન્નરો નારાયણસ્તથા । વિસ્મયાવિષ્ટમનસૌ બભૂવતુરુભાવપિ
ભગવાન નારાયણ અને નરએ તેમને બધા જોયા; બંનેના મનમાં અતિશય આશ્ચર્ય છવાઈ ગયું.
મન્મથં મેનકાં ચૈવ રમ્ભાં ચૈવ તિલોત્તમામ્ । પુષ્પગન્ધાં સુકેશીં ચ મહાશ્વેતાં મનોરમામ્
તેમણે કામ, મેનકા, રંભા, તિલોત્તમા, પુષ્પગંધા, સુકેશી, મહાશ્વેતા અને મનોરમાને જોયા.
પ્રમદ્વરાં ધૃતાચીઞ્ચ ગીતજ્ઞાં ચારુહાસિનીમ્ । ચન્દ્રપ્રભાં ચ સોમાં ચ કોકિલાલાપમણ્ડિતામ્
તેમણે પ્રેમદ્વરા, ધૃતાચી, ગીતની જાણકાર અને સુંદર હાસ્યવાળી, ચંદ્રપ્રભા, સોમા અને કોયલના અવાજથી શોભિતને જોયા.
વિદ્યુન્માલામ્બુજાક્ષ્યૌ ચ તથા કાઞ્ચનમાલિનીમ્। એતાશ્ચાન્યા વરારોહા દૃષ્ટાસ્તાભ્યાં તદાન્તિકે
તેમણે વિદ્યુન્માળા, અંબુજાક્ષી અને સોનાની વણાટવાળી પણ જોઈ; અને અનેક સુંદર આકૃતિવાળી અન્ય સ્ત્રીઓ પણ નજીક દેખાઈ.
તાસાં દ્વ્યષ્ટસહસ્રાણિ પઞ્ચાશદધિકાનિ ચ । વીક્ષ્ય તૌ વિસ્મિતૌ જાતૌ કામસૈન્યં સુવિસ્તરમ્
તેમની સંખ્યા – બે હજાર પચાસ – જોઈને, બંને કામના વિશાળ સેના પર આશ્ચર્યચકિત થયા.
પ્રણમ્યાગ્રે સ્થિતાઃ સર્વા દેવવારાઙ્ગનાસ્તદા । દિવ્યાભરણભૂષાઢ્યા દિવ્યમાલોપશોભિતાઃ
બધી દેવવધૂઓ એ સમયે વંદન કરી આગળ ઊભી રહી, દૈવી આભૂષણોથી સજ્જ અને દૈવી વણાટથી શોભિત હતી.
જગુશ્છલેન તાઃ સર્વાઃ પૃથિવ્યામતિદુર્લભમ્ । તત્તથાવસ્થિતં દિવ્યં મન્મથાદિવિવર્ધનમ્
બધી એ સ્ત્રીઓએ કલાપૂર્વક એવું ગીત ગાયું, જે પૃથ્વી પર ખૂબ જ દુર્લભ છે; એ રીતે, એ દૈવી સભા કામની શક્તિ વધારતી રહી.
શુશ્રાવ ભગવાન્વિષ્ણુર્નરો નારાયણસ્તદા । શ્રુત્વા પ્રોવાચ તાસ્તત્ર પ્રીત્યા નારાયણો મુનિઃ
તે સમયે ભગવાન વિષ્ણુ, નર અને નારાયણ એ ગીત સાંભળ્યું; સાંભળ્યા પછી, નારાયણ મુનિએ ત્યાં પ્રેમપૂર્વક તેમને કહ્યું.
આસ્યતાં સુખમત્રૈવ કરોમ્યાતિથ્યમદ્ભુતમ્ । ભવત્યોઽતિથિધર્મેણ પ્રાપ્તાઃસ્વર્ગાત્સુમધ્યમાઃ
અહીં આરામથી બેસો; હું તમને અદભૂત અતિથ્ય આપું છું. તમે સ્વર્ગમાંથી અતિથિ તરીકે, સુંદર શરીરવાળી સ્ત્રીઓ, અતિથિધર્મ પ્રમાણે આવી છો.