ધન્યાસ્તે મુનયઃ શાન્તા જિતો યૈર્લોભ એવ ચ । વૈખાનસૈઃ શમપરૈઃ પ્રતિગ્રહપરાઙ્મુખૈઃ
સાંતિમાં રહેતા, લોભને જીતેલા, વૈખાનસ અને શાંતિમાં તત્પર, દાન સ્વીકારવાથી દૂર રહેતા મુનિઓ ધન્ય છે.
સંસારે બલવાઞ્છત્રુર્લોભોઽમેધ્યોઽવરઃ સદા । કશ્યપોઽપિ દુરાચારઃ કૃતસ્નેહો દુરાત્મના
સંસારમાં લોભ એ દુશ્મન હંમેશા શક્તિશાળી, અશુદ્ધ અને નીચ છે; કશ્યપે પણ દુર્વ્યવહાર કરીને દુષ્ટ મનથી લગાવ રાખ્યો.
બ્રહ્માપિ તં શશાપાથ કશ્યપં મુનિસત્તમમ્ । મર્યાદારક્ષણાર્થં હિ પૌત્રં પરમવલ્લભમ્
બ્રહ્માએ પણ કશ્યપ મુનિ, પોતાનો સૌથી પ્રિય પૌત્ર, યોગ્ય સીમા જાળવવા માટે શાપ આપ્યો હતો.
અંશેન ત્વં પૃથિવ્યાં વૈ પ્રાપ્ય જન્મ યદોઃ કુલે । ભાર્યાભ્યાં સંયુતસ્તત્ર ગોપાલત્વં કરિષ્યસિ
તમે તમારા અંશથી પૃથ્વી પર યદુ વંશમાં જન્મ લેશો અને ત્યાં બે પત્નીઓ સાથે ગોપાળ તરીકે જીવન વિતાવશો.
વ્યાસ ઉવાચ એવં શપ્તઃ કશ્યપોઽસૌ વરુણેન ચ બ્રહ્મણા । અંશાવતરણાર્થાય ભૂભારહરણાય ચ
વ્યાસે કહ્યું: આ રીતે કશ્યપને વરુણ અને બ્રહ્માએ શાપ આપ્યો, જેથી અંશ અવતાર થાય અને પૃથ્વીનો ભાર દૂર થાય.
તથા દિત્યાદિતિઃ શપ્તા શોકસન્તપ્તયા ભૃશમ્ । જાતા જાતા વિનશ્યેરંસ્તવ પુત્રાસ્તુ સપ્ત વૈ
તે જ રીતે, દિતીએ દુ:ખથી પીડાઈને અદિતિને શાપ આપ્યો, જેથી તમારા સાત પુત્રો જન્મતાની સાથે જ નાશ પામે.
જનમેજય ઉવાચ કસ્માદ્દિત્યા ચ ભગિની શપ્તેન્દ્રજનની મુને । કારણં વદ શાપે ચ શોકસ્તુ મુનિસત્તમ
જનમેજયે પૂછ્યું: મુનિશ્રેષ્ઠ, અદિતિ, જે ઇન્દ્રની માતા અને બહેન છે, તેને શાપ કેમ મળ્યો? એ શાપ અને દુ:ખનું કારણ કહો.
સૂત ઉવાચ પારીક્ષિતેન પૃષ્ટસ્તુ વ્યાસઃ સત્યવતીસુતઃ । રાજાનં પ્રત્યુવાચેદં કારણં સુસમાહિતઃ
સૂતાએ કહ્યું: પરિક્ષિતે પુછ્યા પછી, સત્યવતીપુત્ર વ્યાસે રાજાને એ કારણ ખૂબ ધ્યાનપૂર્વક સમજાવ્યું.
વ્યાસ ઉવાચ રાજન્ દક્ષસુતે દ્વે તુ દિતિશ્ચાદિતિરુત્તમે । કશ્યપસ્ય પ્રિયે ભાર્યે બભૂવતુરુરુક્રમે
વ્યાસે કહ્યું: રાજા, દક્ષની બે પુત્રીઓ દિતિ અને અદિતિ, બંને ઉત્તમ, કશ્યપની પ્રિય પત્નીઓ બની.
અદિત્યાં મઘવા પુત્રો યદાભૂદતિવીર્યવાન્ । તદા તુ તાદૃશં પુત્રં ચકમે દિતિરોજસા
જ્યારે અદિતિના પુત્ર મઘવાન, અસાધારણ શક્તિ સાથે જન્મ્યા, ત્યારે દિતિએ પણ એવા શક્તિશાળી પુત્રની ઈચ્છા કરી.
પતિમાહાસિતાપાઙ્ગી પુત્રં મે દેહિ માનદ । ઇન્દ્રખ્યબલં વીરં ધર્મિષ્ઠં વીર્યવત્તમમ્
દિતિએ હસતી નજરે પતિને કહ્યું: માન આપનાર, મને ઇન્દ્ર જેવી શક્તિ ધરાવતો, ધર્મમય અને સૌથી શક્તિશાળી પુત્ર આપો.
તામુવાચ મુનિઃ કાન્તે સ્વસ્થા ભવ મયોદિતે । વ્રતાન્તે ભવિતા તુભ્યં શતક્રતુસમઃ સુતઃ
મુનિએ કહ્યું: સુંદર, હું જે કહી રહ્યો છું એ પ્રમાણે શાંત રહો; વ્રત પૂર્ણ થાય ત્યારે તમને શતક્રતુ સમાન પુત્ર મળશે.
સા તથેતિ પ્રતિશ્રુત્ય ચકાર વ્રતમુત્તમમ્ । નિષિક્તં મુનિના ગર્ભં બિભ્રાણા સુમનોહરમ્
દિતિએ 'જેમ કહ્યું તેમ' કહી શ્રેષ્ઠ વ્રત ધારણ કર્યું, અને મુનિએ ધરાવેલો મનોહર ગર્ભ ધારણ કર્યો.
ભૂમૌ ચકાર શયનં પયોવ્રતપરાયણા । પવિત્રા ધારણાયુક્તા બભૂવ વરવર્ણિની
પયવ્રતમાં લીન રહી, દિતિએ જમીન પર શયન કર્યું; પવિત્રતા અને આત્મસંયમથી સજ્જ, તે સુંદરતા સાથે ચમકી.
એવં જાતઃ સુસંપૂર્ણો યદા ગર્ભોઽતિવીર્યવાન્ । શુભ્રાંશુમતિદીપ્તાઙ્ગીં દિતિં દૃષ્ટ્વા તુ દુઃખિતા
જ્યારે એ ગર્ભ સંપૂર્ણ અને અત્યંત શક્તિશાળી બની ગયો, ત્યારે અદિતિએ દિતિની તેજસ્વી અને ઉજ્જવલ કાયાને જોઈ દુ:ખ અનુભવ્યું.
મઘવત્સદૃશઃ પુત્રો ભવિષ્યતિ મહાબલઃ । દિત્યાસ્તદા મમ સુતસ્તેજોહીનો ભવેત્કિલ
મઘવાન સમાન, મહાશક્તિશાળી પુત્ર દિતિને મળશે; ત્યારે મારા પુત્રની તેજસ્વિતા ચોક્કસ ઘટી જશે.
ઇતિ ચિન્તાપરા પુત્રમિન્દ્રં ચોવાચ માનિની । શત્રુસ્તેઽદ્ય સમુત્પન્નો દિતિગર્ભેઽતિવીર્યવાન્
એવી ચિંતામાં ડૂબી, ગર્વીલી અદિતીએ પોતાના પુત્ર ઇન્દ્રને કહ્યું: આજે તારો દુશ્મન દિતિના ગર્ભમાં જન્મી ગયો છે, અત્યંત શક્તિશાળી.
ઉપાયં કુરુ નાશાય શત્રોરદ્ય વિચિન્ત્ય ચ । ઉત્પત્તિરેવ હન્તવ્યા દિત્યા ગર્ભસ્ય શોભન
દુશ્મનનો નાશ કરવા માટે કોઈ ઉપાય શોધ, અને દિતિના ગર્ભનો જન્મ અટકાવવો જરૂરી છે, ઓ તેજસ્વી.
વીક્ષ્ય તામસિતાપાઙ્ગીં સપત્નીભાવમાસ્થિતામ્ । દુનોતિ હૃદયે ચિન્તા સુખમર્મવિનાશિની
સપત્ની તરીકે અંધારી નજરે જોઈને, મનમાં ચિંતાએ ઉદય લીધો, જે શરીરનો આનંદ નાશ કરે છે.
રાજયક્ષ્મેવ સંવૃદ્ધો નષ્ટો નૈવ ભવેદ્રિપુઃ । તસ્માદઙ્કુરિતં હન્યાદ્બુદ્ધિમાનહિતં કિલ
રાજયક્ષ્મા જેવી બીમારી, એકવાર વધી જાય તો દુશ્મન નાશ પામતો નથી; તેથી, બુદ્ધિમાન માણસે ઉગતી વસ્તુને જ નાશ કરવી જોઈએ, કારણ કે એ હાનિકારક છે.
લોહશઙ્કુરિવ ક્ષિપ્તો ગર્ભો વૈ હૃદયે મમ । યેન કેનાપ્યુપાયેન પાતયાદ્ય શતક્રતો
મારા હૃદયમાં આ ગર્ભ એ લોખંડની કિલ જેવી ઘૂસી ગઈ છે; હે શતક્રતુ, કોઈ પણ રીતે આજે એ ગર્ભને પાડી દે.
સામદાનબલેનાપિ હિંસનીયસ્ત્વયા સુતઃ । દિત્યા ગર્ભો મહાભાગ મમ ચેદિચ્છસિ પ્રિયમ્
સામ, દાન કે બળથી પણ, હે મહાભાગ્યશાળી, તું દિતીનો ગર્ભ નાશ કર; જો તું મને પ્રસન્ન કરવું હોય.
વ્યાસ ઉવાચ શ્રુત્વા માતૃવચઃ શક્રો વિચિન્ત્ય મનસા તતઃ । જગામાપરમાતુઃ સ સમીપમમરાધિપઃ
વ્યાસે કહ્યું: માતાની વાત સાંભળી, શકરે મનમાં વિચાર કર્યો અને પછી બીજા માતાના સમીપે ગયો, હે રાજા.
વવન્દે વિનયાત્પાદૌ દિત્યાઃ પાપમતિર્નૃપ । પ્રોવાચ વિનયેનાસૌ મધુરં વિષગર્ભિતમ્
પાપી મનથી પણ, એ દિતીના પગે વિનયપૂર્વક વંદન કર્યું; અને એણે મીઠી, પણ ઝેરભરી વાતો વિનયથી કહી.
ઇન્દ્ર ઉવાચ માતસ્ત્વં વ્રતયુક્તાસિ ક્ષીણદેહાતિદુર્બલા । સેવાર્થમિહ સમ્પ્રાપ્તઃ કિં કર્તવ્યં વદસ્વ મે
ઇન્દ્રે કહ્યું: માતા, તું વ્રતમાં તલિન છે, તારો શરીર દુર્બળ અને ક્ષીણ છે; હું તારી સેવા કરવા આવ્યો છું—મને શું કરવું તે કહો.
પાદસંવાહનં તેઽહં કરિષ્યામિ પતિવ્રતે । ગુરુશુશ્રૂષણાત્પુણ્યં લભતે ગતિમક્ષયામ્
હે પતિવ્રતા, હું તારા પગ દબાવીશ; ગુરુની સેવા કરીને મનુષ્ય અક્ષય પુણ્ય અને ઉત્તમ ગતિ મેળવે છે.
ન મે કિમપિ ભેદોઽસ્તિ તથાદિત્યા શપે કિલ । ઇત્યુક્ત્વા ચરણૌ સ્પૃષ્ટા સંવાહનપરોઽભવત્
મારે તારી સામે કોઈ ભેદ નથી—આ રીતે અદિતીનું શપથ લઈને, એણે દિતીના પગ સ્પર્શ કર્યા અને પગ દબાવવાની સેવા કરવા લાગ્યો.
સંવાહનસુખં પ્રાપ્ય નિદ્રામાપ સુલોચના । શ્રાન્તા વ્રતકૃશા સુપ્તા વિશ્વસ્તા પરમા સતી
પગ દબાવવાની આરામથી, સુંદર આંખવાળી સ્ત્રી ઊંઘમાં આવી; વ્રતથી થાકેલી અને ક્ષીણ, એ શ્રદ્ધાપૂર્વક અને સંપૂર્ણ વિશ્વાસથી સુઈ ગઈ.
તાં નિદ્રાવશમાપન્નાં વિલોક્ય પ્રાવિશત્તનુમ્ । રૂપં કૃત્વાતિસૂક્ષ્મઞ્ચ શસ્ત્રપાણિઃ સમાહિતઃ
એને ઊંઘમાં મગ્ન જોઈ, એણે અત્યંત સૂક્ષ્મ રૂપ ધારણ કર્યું, મન એકાગ્ર કરીને, શસ્ત્ર હાથમાં લઈને એના શરીરમાં પ્રવેશ કર્યો.
ઉદરં પ્રવિવેશાશુ તસ્યા યોગબલેન વૈ । ગર્ભં ચકર્ત વજ્રેણ સપ્તધા પવિનાયકઃ
યોગના બળથી, એ ઝડપથી એના પેટમાં પ્રવેશ્યો અને વજ્રથી ગર્ભને સાત ભાગમાં કાપી નાખ્યો.