ભ્રાતરૌ ચક્રતુઃ પ્રેમ્ણા વ્રતં નારદસમ્મતમ્ । અષ્ટમ્યાં મધ્યરાત્રે તુ દેવી ભગવતી હિ સા
બન્ને ભાઈઓએ પ્રેમપૂર્વક નારદે માન્ય વ્રત લીધું; અને અષ્ટમીની મધ્યરાત્રીએ, ભગવાન દેવી સ્વયં...
સિંહારૂઢા દદૌ તત્ર દર્શનં પ્રતિપૂજિતા । ગિરિશૃઙ્ગે સ્થિતોવાચ રાઘવં સાનુજં ગિરા
સિંહ પર આરૂઢ થઈ, પૂજિત દેવી ત્યાં પ્રગટ થઈ અને પર્વતની ચોટી પર ઊભી રહીને રાઘવ અને તેના ભાઈને બોલી.
મેઘગમ્ભીરયા ચેદં ભક્તિભાવેન તોષિતા । દેવ્યુવાચ રામ રામ મહાબાહો તુષ્ટાઽસ્મ્યદ્મ વ્રતેન તે
ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈ, મેઘ જેવી ગંભીર વાણીમાં કહેવા લાગી:
પ્રાર્થયસ્વ વરં કામં યત્તે મનસિ વર્તતે । નારાયણાંશસમ્ભૂતસ્ત્વં વંશે માનવેઽનઘે
"રામ, રામ, મહાબાહુ, હું તારા વ્રતથી તૃપ્ત છું; તારે મનમાં જે ઈચ્છા હોય તે વર માગ. તું નારાયણના અંશથી જન્મેલો, મનુ વંશમાં નિર્દોષ છે.
રાવણસ્ય વધાયૈવ પ્રાર્થિતસ્ત્વમરૈરસિ । પુરા મત્સ્યતનું કૃત્વા હત્વા ઘોરઞ્ચ રાક્ષસમ્
દેવતાઓએ રાવણના વિનાશ માટે તને માંગ્યો છે; પૂર્વે તું માછલીનું રૂપ ધારણ કરી ભયાનક રાક્ષસને મારો હતો.
ત્વયા વૈ રક્ષિતા વેદાઃ સુરાણાં હિતમિચ્છતા । ભૂત્વા કચ્છપરૂપસ્તુ ધૃતવાન્મન્દરં ગિરિમ્
તુએ દેવતાઓનું કલ્યાણ ઇચ્છી વેદોની રક્ષા કરી; કચ્છપ રૂપે તું મંદર પર્વતને ધારણ કર્યો હતો.
અકૂપારં પ્રમન્થાનં કૃત્વા દેવાનપોષયઃ । કોલરૂપં પરં કૃત્વા દશનાગ્રેણ મેદિનીમ્
પીઠને મથાની લાકડી બનાવી, તું દેવતાઓને પોષણ આપ્યો; પછી વરાહ રૂપે તું દાંતના ટોચે ધરતીને ઉપાડી.
ધૃતવાનસિ યદ્રામ હિરણ્યાક્ષં જઘાન ચ । નારસિંહીં તનું કૃત્વા હિરણ્યકશિપું પુરા
રામ, તું એ રૂપ ધારણ કરી હિરણ્યાક્ષને માર્યો; અને પૂર્વે નરસિંહ રૂપે...
પ્રહ્લાદં રામ રક્ષિત્વા હતવાનસિ રાઘવ । વામનં વપુરાસ્થાય પુરા છલિતવાન્બલિમ્
પ્રહલાદની રક્ષા કરી, રામ, તું હિરણ્યકશિપુને માર્યો; પછી વામન રૂપ ધારણ કરી બલિને છેતર્યો.
ભૂત્વેન્દ્રસ્યાનુજઃ કામં દેવકાર્યપ્રસાધકઃ । જમદગ્નિસુતસ્ત્વં મે વિષ્ણોરંશેન સઙ્ગતઃ
ઇન્દ્રના નાના ભાઈ બની, દેવકાર્ય પૂર્ણ કર્યું; અને જમદગ્નિના પુત્ર રૂપે, તું વિષ્ણુના અંશથી જોડાયો.
કૃત્વાન્તં ક્ષત્રિયાણાં તુ દાનં ભૂમેરદાદ્દ્વિજે । તથેદાનીં તુ કાકુત્સ્થ જાતો દશરથાત્મજ
કશ્યપોનો અંત કરી, પૃથ્વી બ્રાહ્મણોને દાન આપી; અને હવે, કકુત્સ્થ વંશજ, તું દશરથનો પુત્ર બની જન્મ્યો છે.
પ્રાર્થિતસ્તુ સુરૈઃ સર્વૈ રાવણેનાતિપીડિતૈઃ । કપયસ્તે સહાયા વૈ દેવાંશા બલવત્તરાઃ
દેવતાઓએ, રાવણથી અત્યંત પીડાઈ, તને માગ્યો છે; તારા સાથી વાનરો દેવોના અંશથી ઉત્પન્ન અને અત્યંત શક્તિશાળી છે.
ભવિષ્યન્તિ નરવ્યાઘ્ર મચ્છક્તિસંયુતા હ્યમી । શેષાંશોઽપ્યનુજસ્તેઽયં રાવણાત્મજનાશકઃ
મારી શક્તિથી યુક્ત, એ બધા મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ બનશે; તારો નાના ભાઈ, શેષનો અંશ, રાવણના પુત્રોને નાશ કરશે.
ભવિષ્યતિ ન સન્દેહઃ કર્તવ્યોઽત્ર ત્વયાઽનઘ । વસન્તે સેવનં કાર્યં ત્વયા તત્રાતિશ્રદ્ધયા
આ નિશ્ચિત થશે, એમાં શંકા નથી, હે નિર્દોષ; વસંતમાં તારે ખૂબ શ્રદ્ધાથી મારી સેવા કરવી.
હત્વાઽથ રાવણં પાપં કુરુ રાજ્યં યથાસુખમ્ । એકાદશ સહસ્રાણિ વર્ષાણિ પૃથિવીતલે
પછી, પાપી રાવણને મારી, તું ઈચ્છા પ્રમાણે રાજય કરજે; પૃથ્વી પર અગિયાર હજાર વર્ષ સુધી.
કૃત્વા રાજ્યં રઘુશ્રેષ્ઠ ગન્તાઽસિ ત્રિદિવં પુનઃ । વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યુક્ત્વાન્તર્દધે દેવી રામસ્તુ પ્રીતમાનસઃ
પછી, રઘુવંશમાં શ્રેષ્ઠ, રાજય કરી, તું ફરી સ્વર્ગમાં જશે." વ્યાસ કહે છે: આમ કહી દેવી અદૃશ્ય થઈ ગઈ અને રામનું મન આનંદથી ભરાઈ ગયું.
સમાપ્ય તદ્વ્રતં ચક્રે પ્રયાણં દશમીદિને । વિજયાપૂજનં કૃત્વા દત્ત્વા દાનાન્યનેકશઃ
તે વ્રત પૂર્ણ કરીને, દસમા દિવસે વિજયપૂજન કરી, અનેક દાન આપ્યા પછી તે પ્રસ્થાન કરી.
કપિપતિબલયુક્તઃ સાનુજઃ શ્રીપતિશ્ચ પ્રકટપરમશક્ત્યા પ્રેરિતઃ પૂર્ણકામઃ । ઉદધિતટગતોઽસૌ સેતુબન્ધં વિધાયા- પ્યહનદમરશત્રું રાવણં ગીતકીર્તિઃ
મંકીઓની સેના સાથે, ભાઈ સાથે, શ્રીપતિ પરમ શક્તિથી પ્રેરિત અને સર્વ ઈચ્છાઓથી તૃપ્ત થઈ, દરિયાના કિનારે જઈ, પુલ બાંધી, દેવોના દુશ્મન રાવણને મારી નાખ્યા અને લોકમાં ગાન થવા લાગ્યા.
યઃ શૃણોતિ નરો ભક્ત્યા દેવ્યાશ્ચરિતમુત્તમમ્ । સ ભુક્ત્વા વિપુલાન્ભોગાન્પ્રાપ્નોતિ પરમં પદમ્
જે માણસ ભક્તિપૂર્વક દેવીનું આ ઉત્તમ ચરિત્ર સાંભળે છે, તે અનેક સુખો ભોગવીને અંતે પરમ પદ પામે છે.
સન્ત્યન્યાનિ પુરાણાનિ વિસ્તરાણિ બહૂનિ ચ । શ્રીમદ્ભાગવતસ્યાસ્ય ન તુલ્યાનીતિ મે મતિઃ
બીજા અનેક પુરાણો છે, વિશાળ અને વિસ્તૃત પણ, મારા મતે આ શ્રીમદ્ ભાગવત સમાન બીજું કોઈ નથી.
જનમેજયપ્રશ્નાઃ જનમેજય ઉવાચ વાસવેય મુનિશ્રેષ્ઠ સર્વજ્ઞાનનિધેઽનઘ । પ્રષ્ટુમિચ્છામ્યહં સ્વામિન્નસ્માકં કુલવર્ધન
જનમેજયે કહ્યું: હે વાસવેય, મુનિશ્રેષ્ઠ, સર્વજ્ઞાનના ખજાના, નિર્દોષ સ્વામી, અમારા કુળને વધારનાર, હું તમને કંઈક પૂછવા ઈચ્છું છું.
શૂરસેનસુતઃ શ્રીમાન્વસુદેવઃ પ્રતાપવાન્ । શ્રુતં મયા હરિર્યસ્ય પુત્રભાવમવાપ્તવાન્
શૂરસેનપુત્ર, તેજસ્વી અને પરાક્રમી વસુદેવ વિશે મેં સાંભળ્યું છે કે, હરિએ તેમના પુત્રરૂપે અવતાર લીધો હતો.
દેવાનામપિ પૂજ્યોઽભૂન્નામ્ના ચાનકદુન્દુભિઃ । કારાગારે કથં બદ્ધઃ કંસસ્ય ધર્મતત્પરઃ
જે અનકદુંદુભિ નામે પ્રસિદ્ધ અને દેવતાઓ દ્વારા પણ પૂજનીય થયા, એવા ધર્મનિષ્ઠ વસુદેવ કાંસાએ કઈ રીતે કેદમાં રાખ્યા?
દેવક્યા ભાર્યયા સાર્ધં કિમાગઃ કૃતવાનસૌ । દેવક્યા બાલષટ્કસ્ય વિનાશશ્ચ કૃતઃ પુનઃ
વસુદેવએ પોતાની પત્ની દેવકી સાથે મળીને કયું પાપ કર્યું હતું? અને દેવકીના છ બાળકોનો વિનાશ ફરીથી કેમ થયો?
તેન કંસેન કસ્માદ્વૈ યયાતિકુલજેન ચ । કારાગારે કથં જન્મ વાસુદેવસ્ય વૈ હરેઃ
તે કાંસા અને યયાતિકુળમાં જન્મેલા દ્વારા કયા કારણસર તેમને કેદમાં રાખ્યા? અને કઈ રીતે હરિ રૂપે વસુદેવનો જન્મ કેદમાં થયો?
ગોકુલે ચ કથં નીતો ભગવાન્સાત્વતાં પતિઃ । ગતો જન્માન્તરં કસ્માત્પિતરૌ નિગડે સ્થિતૌ
સાત્વતોના સ્વામી ભગવાનને ગોકુલમાં કેવી રીતે લઈ ગયા? અને જન્મ બદલવાનો કારણ શું હતું? તેમના માતાપિતા શૃંખલામાં કેમ રહ્યા?
દેવકીવસુદેવૌ ચ કૃષ્ણસ્યામિતતેજસઃ । કથં ન મોચિતૌ વૃદ્ધૌ પિતરૌ હરિણામુના
અમિત તેજવાળા કૃષ્ણના વૃદ્ધ માતાપિતા દેવકી અને વસુદેવને તે હરિએ મુક્ત કેમ કર્યા નહીં?
જગત્કર્તું સમર્થેન સ્થિતેન જનકોદરે । પ્રાક્તનં કિં તયોઃ કર્મ દુર્વિજ્ઞેયં મહાત્મભિઃ
જે જગત સર્જવામાં સમર્થ અને પિતાના ગર્ભમાં નિવાસ કરતા હતા, એવા બંનેએ કયું પૂર્વકર્મ કર્યું હતું, જે મહાન લોકો માટે પણ સમજવું મુશ્કેલ છે?
જન્મ વૈ વાસુદેવસ્ય યત્રાસીત્પરમાત્મનઃ । કે તે પુત્રાશ્ચ કા બાલા યા કંસેન વિપોથિતા
પરમાત્મા વસુદેવનો જન્મ કયા સ્થળે થયો? તેમના પુત્રો કોણ હતા? કઈ દીકરી હતી? અને કાંસાએ કોને મારી નાખ્યા?
શિલાયાં નિર્ગતા વ્યોમ્નિ જાતા ત્વષ્ટભુજા પુનઃ । ગાર્હસ્થ્યઞ્ચ હરેર્બ્રૂહિ બહુભાર્યસ્ય ચાનઘ
શિલામાંથી કોણ જન્મ્યા? આઠ ભુજાવાળી જે આકાશમાં પ્રગટ થઈ, તે કોણ હતી? અને હરિના ઘરગથ્થુ જીવન તથા અનેક પત્નીઓ વિશે પણ કહો, હે નિર્દોષ.