ગતેઽથ લક્ષ્મણે તત્ર રાવણઃ કપટાકૃતિઃ । ભિક્ષુવેષં તતઃ કૃત્વા પ્રવિવેશ તદાશ્રમે
પછી જ્યારે લક્ષ્મણ ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો, ત્યારે રાવણએ કપટ રૂપ ધારણ કરી, ભિક્ષુકનો વેશ ધારણ કરીને એ આશ્રમમાં પ્રવેશ કર્યો.
જાનકી તં યતિં મત્વા દત્ત્વાર્ઘ્યં વન્યમાદરાત્ । ભૈક્ષ્યં સમર્પયામાસ રાવણાય દુરાત્મને
જાનકી એણે યતિ માનીને, આદરપૂર્વક જંગલની મહેમાનગતિ આપી, અને રાવણને ભિક્ષા આપી.
તાં પપ્રચ્છ સ દુષ્ટાત્મા નમ્રપૂર્વં મૃદુસ્વરમ્ । કાઽસિ પદ્મપલાશાક્ષિ વને ચૈકાકિની પ્રિયે
એ દુષ્ટ મનવાળો પહેલા નમ્રતાથી અને મૃદુ અવાજે પૂછવા લાગ્યો: 'કોણ છો તમે, કમળ જેવી આંખોવાળી, જંગલમાં એકલી, પ્રિયે?'
પિતા કસ્તેઽથ વામોરુ ભ્રાતા કઃ કઃ પતિસ્તવ । મૂઢેવૈકાકિની ચાત્ર સ્થિતાઽસિ વરવર્ણિનિ
'તમારા પિતા કોણ છે, સુકુમારી? ભાઈ કોણ છે, અને પતિ કોણ છે? સુંદર રંગવાળી, તમે અહીં એકલી કેમ ઊભી છો, જાણે મૂર્છિત જેવી?'
નિર્જને વિપિને કિં ત્વં સૌધાર્હા ત્વમસિ પ્રિયે । ઉટજે મુનિપત્નીવદ્દેવકન્યાસમપ્રભા
'પ્રિયે, તમે તો મહેલમાં રહેવા લાયક છો, તો આ એકાંત જંગલમાં કેમ છો? આ ઝોપડામાં તમે ઋષિપત્ની કે દેવકન્યા જેવી તેજસ્વી દેખાવો છો.'
વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રત્યુવાચ વિદેહજા । દિવ્યં દિષ્ટ્યા યતિં જ્ઞાત્વા મન્દોદર્યાઃ પતિં તદા
વ્યાસે કહ્યું: એના આ શબ્દો સાંભળી, વિદેહનંદિનીએ, દિવ્ય બુદ્ધિથી એ યતિને મંડોદરીના પતિ તરીકે ઓળખીને જવાબ આપ્યો.
રાજા દશરથઃ શ્રીમાંશ્ચત્વારસ્તસ્ય વૈ સુતાઃ । તેષાં જ્યેષ્ઠઃ પતિર્મેઽસ્તિ રામનામેતિ વિશ્રુતઃ
રાજા દશરથ મહાન હતા, તેમના ચાર પુત્રો હતા; એમાં મારા પતિ મોટા છે, જેમનું નામ રામ છે અને જે સર્વેમાં પ્રસિદ્ધ છે.
વિવાસિતોઽથ કૈકેય્યા કૃતે ભૂપતિના વરે । ચતુર્દશ સમા રામો વસતેઽત્ર સલક્ષ્મણઃ
કૈકેયી માટે રાજાએ તેમને વનમાં મોકલ્યા છે, અને રામ લક્ષ્મણ સાથે અહીં ચૌદ વર્ષ સુધી રહે છે.
જનકસ્ય સુતા ચાહં સીતાનામ્નીતિ વિશ્રુતા । ભઙ્ક્ત્વા શૈવં ધનુઃ કામં રામેણાહં વિવાહિતા
હું જનકની દીકરી છું, અને સીતાનામથી જાણીતી છું; રામે શિવનું ધનુષ્ય તોડી પછી, મારી ઈચ્છાથી મારો લગ્ન થયો.
રામબાહુબલેનાત્ર વસામો નિર્ભયા વને । કાઞ્ચનં મૃગમાલોક્ય હન્તું મે નિર્ગતઃ પતિઃ
રામના બળથી અમે અહીં જંગલમાં નિર્ભય રહીએ છીએ; એક સોનાનો હરણ જોઈ, મારા માટે પતિ તેને મારવા ગયો છે.
લક્ષ્મણોઽપિ પુનઃ શ્રુત્વા રવં ભ્રાતુર્ગતોઽધુના । તયોર્બાહુબલાદત્ર નિર્ભયાઽહં વસામિ વૈ
લક્ષ્મણ પણ ફરીથી પોતાના ભાઈનો અવાજ સાંભળીને, જે હવે અહીંથી જતો રહ્યો છે, હું એમના બાહુબળના આધાર પર નિર્ભયતાથી અહીં રહે છું.
મયેદં કથિતં સર્વં વૃત્તાન્તં વનવાસકે । તેઽત્રાગત્યાર્હણાં તે વૈ કરિષ્યન્તિ યથાવિધિ
હું તને વનવાસના બધા ઘટનાઓ કહી દીધી છે; જ્યારે તેઓ અહીં આવશે, ત્યારે યોગ્ય રીતથી તને સન્માન આપશે.
યતિર્વિષ્ણુસ્વરૂપોઽસિ તસ્માત્ત્વં પૂજિતો મયા । આશ્રમો વિપિને ઘોરે કૃતોઽસ્તિ રક્ષસાં કુલે
તુ યતિ છે અને વિષ્ણુ સ્વરૂપ છે, એટલે મેં તારી પૂજા કરી છે. આ ભયાનક જંગલમાં રાક્ષસોના વંશમાં આશ્રમ બનાવાયો છે.
તસ્માત્ત્વાં પરિપૃચ્છામિ સત્યં બ્રૂહિ મમાગ્રતઃ । કોઽસિ ત્રિદણ્ડિરૂપેણ વિપિને ત્વં સમાગતઃ
એટલે હું તને પૂછું છું, મારા સામે સાચું કહેજે: તુ કોણ છે, ત્રિદંડ ધારણ કરીને આ જંગલમાં આવ્યો છે?
રાવણ ઉવાચ લઙ્કેશોઽહં મરાલાક્ષિ શ્રીમાન્મન્દોદરીપતિઃ । ત્વત્કૃતે તુ કૃતં રૂપં મયેત્થં શોભનાકૃતે
રાવણ બોલ્યો: હું લંકાનો રાજા છું, હંસની જેમ આંખો ધરાવનારી, અને મન્દોદરીનો પતિ છું; તારા માટે જ મેં આ સુંદર રૂપ ધારણ કર્યું છે.
આગતોઽહં વરારોહે ભગિન્યા પ્રેરિતોઽત્ર વૈ । જનસ્થાને હતૌ શ્રુત્વા ભ્રાતરૌ ખરદૂષણૌ
હું અહીં આવ્યો છું, સુંદર ભ્રૂવાળી, મારી બહેનના કહેવા પર; જનસ્થાનમાં મારા ભાઈ ખર અને દુષણના મૃત્યુના સમાચાર સાંભળી.
અઙ્ગીકુરુ નૃપં માં ત્વં ત્યક્ત્વા તં માનુષં પતિમ્ । હૃતરાજ્યં ગતશ્રીકં નિર્બલં વનવાસિનમ્
મને તારો રાજા સ્વીકારી લે, એ માનવી પતિને છોડીને, જેનું રાજ્ય ગયા પછી, યશ પણ ગયો, બલહીન અને વનમાં રહે છે.
પટ્ટરાજ્ઞી ભવ ત્વં મે મન્દોદર્યુપરિ સ્ફુટમ્ । દાસોઽસ્મિ તવ તન્વઙ્ગિ સ્વામિની ભવ ભામિનિ
મને મુખ્ય રાણી બન, મન્દોદરી કરતા પણ વિશિષ્ટ; હું તારો દાસ છું, સુકુમારી, તું મારી સ્વામિની બન, સુંદરિ.
જેતાઽહં લોકપાલાનાં પતામિ તવ પાદયોઃ । કરં ગૃહાણ મેઽદ્ય ત્વં સનાથં કુરુ જાનકિ
હું દુનિયાના રક્ષકોને જીતનાર છું, તારા પગે પડી રહ્યો છું; આજે મારું હાથ પકડી લે, જાનકી, મને તારો બનાવી લે અને આશ્રય આપ.
પિતા તે યાચિતઃ પૂર્વં મયા વૈ ત્વત્કૃતેઽબલે । જનકો મામુવાચેત્થં પણબન્ધો મયા કૃતઃ
મારા બળથી, તારા માટે, મેં તારા પિતાને પહેલા વિનંતી કરી હતી; ત્યારે જનકજીએ કહ્યું હતું કે, મેં શરત રાખી છે.
રુદ્રચાપભયાન્નાહં સમ્પ્રાપ્તસ્તુ સ્વયંવરે । મનો મે સંસ્થિતં તાવન્નિમગ્નં વિરહાતુરમ્
રુદ્રના ધનુષ્યના ભયથી હું સ્વયંવરમાં ગયો નહોતો; પણ મારું મન ત્યાં જ અટકી ગયું, અને વિયોગના દુઃખમાં ડૂબેલું રહ્યું.
વનેઽત્ર સંસ્થિતાં શ્રુત્વા પૂર્વાનુરાગમોહિતઃ । આગતોઽસ્મ્યસિતાપાઙ્ગિ સફલં કુરુ મે શ્રમમ્
તુ અહીં વનમાં છે એ સાંભળી, અને જૂના પ્રેમથી મોહિત થઈ, હું આવ્યો છું, શ્યામનેત્રવાળી; મારા પ્રયાસને સફળ કર.
લક્ષ્મણકૃતરામશોકસાન્ત્વનમ્ વ્યાસ ઉવાચ તદાકર્ણ્ય વચો દુષ્ટં જાનકી ભયવિહ્વલા । વેપમાના સ્થિરં કૃત્વા મનો વાચમુવાચ હ
વ્યાસજી કહે છે: એ દુષ્ટ વચન સાંભળી, જાનકી ડરીને કાંપતી હતી, પણ મનને મજબૂત બનાવીને બોલી.
પૌલસ્ત્ય કિમસદ્વાક્યં ત્વમાત્થ સ્મરમોહિતઃ । નાહં વૈ સ્વૈરિણી કિન્તુ જનકસ્ય કુલોદ્ભવા
પૌલસ્ત્ય, તું કામમોહમાં આવીને આવું ખોટું બોલે છે? હું સ્વૈચ્છિક સ્ત્રી નથી, પણ જનકના કુળમાં જન્મેલી છું.
ગચ્છ લઙ્કાં દશાસ્ય ત્વં રામ ત્વાં વૈ હનિષ્યતિ । મત્કૃતે મરણં તત્ર ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ
લંકા જા, દશમુખ; રામ તને ચોક્કસ મારે છે. મારા કારણે તારી મૌત ત્યાં થશે, એમાં કોઈ શંકા નથી.
ઇત્યુક્ત્વા પર્ણશાલાયાં ગતા સા વહ્નિસન્નિધૌ । ગચ્છ ગચ્છેતિ વદતી રાવણં લોકરાવણમ્
આ રીતે કહીને, તે પર્ણશાળામાં અગ્નિ પાસે ગઈ; વારંવાર 'જા, જા' કહીને રાવણને દૂર હાંકી રહી.
સોઽથ કૃત્વા નિજં રૂપં જગામોટજમન્તિકમ્ । બલાજ્જગ્રાહ તાં બાલાં રુદતી ભયવિહ્વલામ્
પછી તેણે પોતાનું મૂળ રૂપ ધારણ કર્યું અને ઓટલાની પાસે ગયો; જોરથી, રડતી અને ડરી ગયેલી એ યુવતીને પકડી લીધી.
રામરામેતિ ક્રન્દન્તી લક્ષ્મણેતિ મુહુર્મુહુઃ । ગૃહીત્વા નિર્ગતઃ પાપો રથમારોપ્ય સત્વરઃ
'રામ, રામ!' અને 'લક્ષ્મણ!' એમ વારંવાર બૂમો પાડતી, એ પાપી તેને ઝડપીને ઝડપથી રથ પર બેસાડી લઈ ગયો.
ગચ્છન્નરુણપુત્રેણ માર્ગે રુદ્ધો જટાયુષા । સઙ્ગ્રામોઽભૂન્મહારૌદ્રસ્તયોસ્તત્ર વનાન્તરે
જ્યારે તે જઈ રહ્યો હતો, ત્યારે અરુણપુત્ર જટાયુએ તેની રાહ અટકાવી. વનમાં, બંને વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ થયું.
હત્વા તં તાં ગૃહીત્વા ચ ગતોઽસૌ રાક્ષસાધિપઃ । લઙ્કાયાં ક્રન્દતી તાત કુરરીવ દુરાત્મનઃ
પછી રાક્ષસોના રાજાએ જટાયુને મારીને અને તેને પકડીને લંકા તરફ રવાના થયો. ત્યાં, દુષ્ટ રાવણના હાથમાં, સીતાજી દુઃખથી પંખીની જેમ રડતી રહી.