તૌ સમેત્ય મુનિં માર્ગે જગ્મતુશ્ચારુદર્શનૌ । તાટકા નિહતા માર્ગે રાક્ષસી ઘોરદર્શના
બન્ને ભાઈઓ માર્ગમાં મુનિને મળ્યા અને સુંદર દેખાવ સાથે આગળ વધ્યા. રસ્તામાં ભયાનક રાક્ષસી તાડકા મારાઈ.
રામેણૈકેન બાણેન મુનીનાં દુઃખદા સદા । યજ્ઞરક્ષા કૃતા તત્ર સુબાહુર્નિહતઃ શઠઃ
રામે એક જ બાણથી, જે મુનિઓને હંમેશા દુઃખ આપતી હતી, એ તાડકાને મારી નાખી. ત્યાં દુષ્ટ સુબાહુ પણ સંહારાયો અને યજ્ઞની રક્ષા થઈ.
મારીચોઽથ મૃતપ્રાયો નિક્ષિપ્તો બાણવેગતઃ । એવં કૃત્વા મહત્કર્મ યજ્ઞસ્ય પરિરક્ષણમ્
મારીચને, જે લગભગ મરી ગયો હતો, બાણના જોરે દૂર ફેંકી દેવામાં આવ્યો. આમ, યજ્ઞની રક્ષા કરીને મહાન કાર્ય પૂર્ણ થયું.
ગતાસ્તે મિથિલાં સર્વે રામલક્ષ્મણકૌશિકાઃ । અહલ્યા મોચિતા શાપાન્નિષ્પાપા સા કૃતાઽબલા
પછી રામ, લક્ષ્મણ અને કૌશિક ત્રણેય મિથિલા ગયા. અહલ્યા શાપમાંથી મુક્ત થઈ અને નિર્દોષ બન્યા.
વિદેહનગરે તૌ તુ જગ્મતુર્મુનિના સહ । બભઞ્જ શિવચાપઞ્ચ જનકેન પણીકૃતમ્
વિદેહના શહેરમાં, બંને ભાઈઓ મુનિ સાથે ગયા અને જનકે રાખેલી શિવની ધનુષ્યની પ્રતિસ્પર્ધા તોડી.
ઉપયેમે તતઃ સીતાં જાનકીઞ્ચ રમાંશજામ્ । લક્ષ્મણાય દદૌ રાજા પુત્રીમેકાં તથોર્મિલામ્
પછી રામે જનકની પુત્રી, ધરતીમાંથી જન્મેલી સીતાને લગ્ન કર્યા. રાજાએ લક્ષ્મણને પોતાની પુત્રી ઉર્મિલા આપી.
કુશધ્વજસુતે કન્યે પ્રાપતુર્ભ્રાતરાવુભૌ । તથા ભરતશત્રુઘ્નૌ સુશિલૌ શુભલક્ષણૌ
કુશધ્વજની પુત્રીઓ બંને ભાઈઓને મળ્યા. એ જ રીતે, ભરત અને શત્રુઘ્ન, જે સારા અને શુભ લક્ષણવાળા હતાં, તેમને પણ વર-વધૂ મળ્યા.
એવં દારક્રિયાસ્તેષાં ભ્રાતૄણાં ચાભવન્નૃપ । ચતુર્ણાં મિથિલાયાં તુ યથાવિધિ વિધાનતઃ
આ રીતે, ચારેય ભાઈઓના લગ્ન મિથિલામાં યોગ્ય રીત-રિવાજ પ્રમાણે થયા.
રાજ્યયોગ્યં સુતં દૃષ્ટ્વા રાજા દશરથસ્તદા । રાઘવાય ધુરં દાતું મનશ્ચક્રે નિજાય વૈ
રાજા દશરથએ પોતાના પુત્રને રાજ્ય માટે યોગ્ય જોઈ, મનમાં નક્કી કર્યું કે રાઘવને સિંહાસન આપવું.
સમ્ભારં વિહિતં દૃષ્ટ્વા કૈકેયી પૂર્વકલ્પિતૌ । વરૌ સમ્પ્રાર્થયામાસ ભર્તારં વશવર્તિનમ્
કૈકેયીએ જ્યારે રાજ્યાભિષેકની તૈયારીઓ જોઈ, ત્યારે પતિને, જે તેની વાતમાં બંધાયેલો હતો, અગાઉ આપેલા બે વચનો માગ્યા.
રાજ્યં સુતાય ચૈકેન ભરતાય મહાત્મને । રામાય વનવાસઞ્ચ ચતુર્દશસમાસ્તથા
કૈકેયીએ પોતાના પુત્ર મહાન ભરત માટે રાજ્ય અને રામ માટે ચૌદ વર્ષનું વનવાસ માગ્યું.
રામસ્તુ વચનાત્તસ્યાઃ સીતાલક્ષ્મણસંયુતઃ । જગામ દણ્ડકારણ્યં રાક્ષસૈરુપસેવિતમ્
રામે, તેની આજ્ઞાથી, સીતા અને લક્ષ્મણ સાથે, રાક્ષસોથી ભરેલા દંડકવનમાં પ્રસ્થાન કર્યું.
રાજા દશરથઃ પુત્રવિરહેણ પ્રપીડિતઃ । જહૌ પ્રાણાનમેયાત્મા પૂર્વશાપમનુસ્મરન્
પુત્રવિયોગના દુઃખથી પીડાઈને રાજા દશરથએ પૂર્વ શાપ યાદ કરીને પ્રાણ ત્યાગ્યા.
ભરતઃ પિતરં દૃષ્ટ્વા મૃતં માતૃકૃતેન વૈ । રાજ્યમૃદ્ધં ન જગ્રાહ ભ્રાતુઃ પ્રિયચિકીર્ષયા
ભરતે, માતાના કરણે પિતા મૃત્યુ પામ્યા તે જોઈ, ભાઈને પ્રસન્ન કરવા માટે સમૃદ્ધ રાજ્ય સ્વીકાર્યું નહીં.
પઞ્ચવટ્યાં વસન્ રામો રાવણાવરજાં વને । શૂર્પણખાં વિરૂપાં વૈ ચકારાતિસ્મરાતુરામ્
પંચવટીમાં વસતા રામે રાવણની બહેન, શૂર્પણખા, જે અકારમાં વિકૃત હતી, તેને જંગલમાં પોતાના પર મોહિત કરી દીધી.
ખરાદયસ્તુ તાં દૃષ્ટ્વા છિન્નનાસાં નિશાચરાઃ । ચક્રુઃ સઙ્ગ્રામમતુલં રામેણામિતતેજસા
જ્યારે ખરા અને બીજા રાક્ષસોએ તેની કાપેલી નાક જોઈ, ત્યારે તેઓ અપરમિત શક્તિશાળી રામ સામે ભયાનક યુદ્ધ કરવા ઉતર્યા.
સ જઘાન ખરાદીંશ્ચ દૈત્યાનતિબલાન્વિતાન્ । મુનીનાં હિતમન્વિચ્છન્ રામઃ સત્યપરાક્રમઃ
સત્યવીર રામે, મુનિઓના કલ્યાણ માટે, ખરા અને બીજા શક્તિશાળી દૈત્યોને માર્યા.
ગત્વા શૂર્પણખા લઙ્કાં ખરદૂષણઘાતનમ્ । દૂષિતા કથયામાસ રાવણાય ચ રાઘવાત્
પછી શૂર્પણખા લંકા ગઈ અને રાવણને ખરા-દૂષણના વધ અને રામથી થયેલા પોતાના અપમાન વિશે કહ્યું.
સોઽપિ શ્રુત્વા વિનાશં તં જાતઃ ક્રોધવશઃ ખલઃ । જગામ રથમારુહ્ય મારીચસ્યાશ્રમં તદા
આ સાંભળીને, દુષ્ટ રાવણ ક્રોધથી ભરાઈને રથમાં ચડીને મારીચના આશ્રમ તરફ ગયો.
કૃત્વા હેમમૃગં નેતું પ્રેષયામાસ રાવણઃ । સીતાપ્રલોભનાર્થાય માયાવિનમસમ્ભવમ્
રાવણે, સીતાને લલચાવવાના ઇરાદે, માયાવિ મારીચને સોનાના હરણનું રૂપ ધારણ કરી તેને લઈ જવા કહ્યું.
સોઽથ હેમમૃગો ભૂત્વા સીતાદૃષ્ટિપથં ગતઃ । માયાવી ચાતિચિત્રાઙ્ગશ્ચરન્પ્રબલમન્તિકે
પછી મારીચે સુંદર અંગો ધરાવતું સોનાનું હરણ બની, સીતાના નજર સામે આવીને નજીકમાં ફરવા લાગ્યો.
તં દૃષ્ટ્વા જાનકી પ્રાહ રાઘવં દૈવનોદિતા । ચર્માનયસ્વ કાન્તેતિ સ્વાધીનપતિકા યથા
એ હરણને જોઈને, દૈવના પ્રેરણે, જાનકી રામને એવી રીતે બોલી, જેમ પતિ પર અધિકાર ધરાવતી સ્ત્રી કહે, 'પ્રિય, એ ચામડી મને લાવી આપો.'
અવિચાર્યાથ રામોઽપિ તત્ર સંસ્થાપ્ય લક્ષ્મણમ્ । સશરં ધનુરાદાય યયૌ મૃગપદાનુગઃ
રામે વિચાર કર્યા વિના ત્યાં લક્ષ્મણને રાખી, ધનુષ્ય-બાણ લઈને હરણના પગલાંઓનો પીછો કરવા નીકળી પડ્યા.
સારઙ્ગોઽપિ હરિં દૃષ્ટ્વા માયાકોટિવિશારદઃ । દૃશ્યાદૃશ્યો બભૂવાથ જગામ ચ વનાન્તરમ્
હરણ, જે અનેક માયાઓમાં પારંગત હતો, રામને જોઈને ક્યારેક દેખાતો અને ક્યારેક અદૃશ્ય થતો, પછી જંગલમાં અંદર તરફ ગયો.
મત્વા હસ્તગતં રામઃ ક્રોધાકૃષ્ટધનુઃ પુનઃ । જઘાન ચાતિતીક્ષ્ણેન શરેણ કૃત્રિમં મૃગમ્
રામે સમજ્યું કે હવે હરણ હાથમાં આવી ગયું છે, તો તેણે ક્રોધથી ધનુષ્ય ખેંચી, અત્યંત તીક્ષ્ણ બાણથી એ કૃત્રિમ હરણને મારી નાખ્યું.
સ હતોઽતિબલાત્તેન ચુક્રોશ ભૃશદુઃખિતઃ । હા લક્ષ્મણ હતોઽસ્મીતિ માયાવી નશ્વરઃ ખલઃ
એ મહાશક્તિશાળી બાણથી ઘાયલ થયેલો, દુષ્ટ અને નાશવંત માયાવિ, ભારે દુઃખમાં 'હાય લક્ષ્મણ, હું મરી ગયો!' એમ બૂમો પાડતો રહ્યો.
સ શબ્દસ્તુમુલસ્તાવજ્જાનક્યા સંશ્રુતસ્તદા । રાઘવસ્યેતિ સા મત્વા દીના દેવરમબ્રવીત્
એ જોરદાર રડવાનો અવાજ ત્યારે જાનકીએ સાંભળ્યો. રામનો અવાજ છે એમ માની, દુઃખી થઈને તેણે svog ભાઈ લક્ષ્મણને કહ્યું.
ગચ્છ લક્ષ્મણ તૂર્ણં ત્વં હતોઽસૌ રઘુનન્દનઃ । ત્વામાહ્વયતિ સૌમિત્રે સાહાય્યં કુરુ સત્વરમ્
'લક્ષ્મણ, તું તરત જ જઈને મદદ કર! રઘુનંદન મરી ગયા છે, સૌમિત્ર, એ તને બોલાવે છે; તું તરત જ મદદ કર.'
તત્રાહ લક્ષ્મણઃ સીતામમ્બ રામવધાદપિ । નાહં ગચ્છેઽદ્ય મુક્ત્વા ત્વામસહાયામિહાશ્રમે
લક્ષ્મણે સીતાને જવાબ આપ્યો, 'માતા, રામનો વધ થયો હોય તો પણ, હું આજે તને અહીં આશ્રમમાં એકલી છોડી જઇશ નહીં.'
આજ્ઞા મે રાઘવસ્યાત્ર તિષ્ઠેતિ જનકાત્મજે । તદતિક્રમભીતોઽહં ન ત્યજામિ તવાન્તિકમ્
'મને અહીં રામની આજ્ઞા છે, જાનકી, કે 'અહીં રહે.' એ આજ્ઞા ઉલ્લંઘન કરવાની મને ભય છે, એટલે હું તારી પાસે થી જઇશ નહીં.'