સમ્મર્દઃ સુમહાંસ્તત્ર સમ્પ્રવૃત્તઃ સુમાર્ગણૈઃ । કાશીપતિસ્તદા તૂર્ણં સૈન્યેન બહુના વૃતઃ
ત્યાં ભારે યુદ્ધ શરૂ થયું, અનેક તીક્ષ્ણ બાણો વરસ્યા; કાશીરાજ ઝડપથી મોટી સેના સાથે ઘેરાઈ ગયો.
સાહાય્યાર્થં જગામાશુ જામાતરમનિન્દિતમ્ । એવં પ્રવૃત્તે સઙ્ગ્રામે દારુણે લોમહર્ષણે
તે પોતાના નિર્દોષ જમાઈને મદદ કરવા ઝડપથી ગયો; આમ ભયાનક અને રોમાંચક યુદ્ધ શરૂ થયું.
પ્રાદુર્બભૂવ સહસા દેવી સિંહોપરિ સ્થિતા । નાનાયુધધરા રમ્યા વરાભૂષણભૂષિતા
એ સમયે અચાનક દેવી સિંહ પર ઉભી દેખાઈ, સુંદર, અનેક શસ્ત્રો ધારણ કરેલા અને ભવ્ય આભૂષણોથી શોભાયમાન.
દિવ્યામ્બરપરીધાના મન્દારસ્રક્સુસંયુતા । તાં દૃષ્ટ્વા તેઽથ ભૂપાલા વિસ્મયં પરમં ગતાઃ
દિવ્ય વસ્ત્રો પહેરેલા અને મંદાર ફૂલોની વણાવેલી માળા ધારણ કરેલી; તેને જોઈને બધા રાજાઓ ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત થયા.
કેયં સિંહસમારૂઢા કુતો વેતિ સમુત્થિતા । સુદર્શનસ્તુ તાં વીક્ષ્ય સુબાહુમિતિ ચાબ્રવીત્
આ સિંહ પર આરૂઢ કોણ છે? અને એ ક્યાંથી આવી છે? સુદર્શને તેને જોઈને સુબાહુને પૂછ્યું.
પશ્ય રાજન્મહાદેવીમાગતાં દિવ્યદર્શનામ્ । અનુગ્રહાય મે નૂનં પ્રાદુર્ભૂતા દયાન્વિતા
રાજા, જોઈને કે મહાદેવી સ્વર્ગ જેવી ભવ્ય મૂર્તિમાં આવી છે. નિશ્ચયથી, એ મારી ઉપર કૃપા કરવા દયાથી પ્રગટ થઈ છે.
નિર્ભયોઽહં મહારાજ જાતોઽસ્મિ નિર્ભયાદપિ । સુદર્શનઃ સુબાહુશ્ચ તામાલોક્ય વરાનનામ્
મહારાજ, હવે હું સંપૂર્ણ નિર્ભય થઈ ગયો છું, ભયને પણ ભૂલી ગયો છું. સુદર્શન અને સુબાહુએ એ દેવીનું તેજસ્વી ચહેરું જોયું.
પ્રણામં ચક્રતુસ્તસ્યા મુદિતૌ દર્શનેન ચ । નનાદ ચ તદા સિંહો ગજાસ્ત્રસ્તાશ્ચકમ્પિરે
બન્નેએ આનંદથી દેવીને વંદન કર્યું. એ સમયે સિંહે ગર્જના કરી અને હાથીઓ ડરીને કાંપવા લાગ્યા.
વવુર્વાતા મહાઘોરા દિશશ્ચાસન્સુદારુણાઃ । સુદર્શનસ્તદા પ્રાહ નિજં સેનાપતિં પ્રતિ
ભયાનક પવન ફૂંકાવા લાગ્યા અને દિશાઓ પણ ભયજનક બની ગઈ. ત્યારે સુદર્શને પોતાના સેનાપતિને કહ્યું:
માર્ગે વ્રજ ત્વં તરસા ભૂપાલા યત્ર સંસ્થિતાઃ । કિં કરિષ્યન્તિ રાજાનઃ કુપિતા દુષ્ટચેતસઃ
તુ ઝડપથી એ રસ્તે જા જ્યાં રાજાઓ ભેગા થયા છે. એ ગુસ્સે અને દુષ્ટ મનવાળા રાજાઓ આપણું શું કરી શકે?
શરણાર્થઞ્ચ સમ્પ્રાપ્તા દેવી ભગવતી હિ નઃ । નિરાતઙ્કૈશ્ચ ગન્તવ્યં માર્ગેઽસ્મિન્ભૂપસઙ્કુલે
દેવી ભગવતી પોતે આપણને રક્ષા આપવા આવી છે. આ રાજાઓથી ભરેલા રસ્તે આપણે નિર્ભય થઈને આગળ વધવું જોઈએ.
સ્મૃતા મયા મહાદેવી રક્ષણાર્થમુપાગતા । તચ્છ્રુત્વા વચનં સેનાપતિસ્તેન પથાઽવ્રજત્
મારે મહાદેવીનું સ્મરણ કર્યું છે, જે આપણને બચાવવા આવી છે. એ વાત સાંભળી સેનાપતિ એ રસ્તે આગળ વધ્યો.
યુધાજિત્તુ સુસઙ્ક્રુદ્ધસ્તાનુવાચ મહીપતીન્ । કિં સ્થિતા ભયસન્ત્રસ્તા નિઘ્નન્તુ કન્યકાન્વિતમ્
યુધાજિત ખૂબ ગુસ્સે થઈને રાજાઓને કહ્યું: તમે ડરીને કેમ ઊભા છો? એ છોકરી સાથે છે તો શું? એને મારો!
અવમન્ય ચ નઃ સર્વાન્બલહીનો બલાધિકાન્ । કન્યાં ગૃહીત્વા સંયાતિ નિર્ભયસ્તરસા શિશુઃ
એ છોકરાએ આપણને બધા નબળા ગણ્યા છે, અને છોકરીને લઈને નિર્ભયતાથી ઝડપથી જઈ રહ્યો છે.
કિં ભીતાઃ કામિનીં વીક્ષ્ય સિંહોપરિ સુસંસ્થિતામ્ । નોપેક્ષ્યો હિ મહાભાગા હન્તવ્યોઽત્ર સમાહિતૈઃ
તમે એ સ્ત્રીને સિંહ પર બેસેલી જોઈને કેમ ડરી ગયા છો? મહાનુભાવો, એને અવગણવું નહીં, દૃઢ મનથી એને અહીં જ મારો.
હત્વૈનં સઙ્ગ્રહીષ્યામઃ કન્યાં ચારુવિભૂષણામ્ । નાયં કેસરિણાદત્તાં છેત્તુમર્હતિ જમ્બુકઃ
એને મારીને, આપણે એ સુંદર આભૂષણોથી સજ્જ છોકરીને પકડી લઈશું. આ શિયાળને સિંહે જે આપ્યું છે, એ લેવા યોગ્ય નથી.
ઇત્યુક્ત્વા સૈન્યસંયુક્તઃ શત્રુજિત્સહિતસ્તદા । યોદ્ધુકામઃ સુસમ્પ્રાપ્તો યુધાજિત્ક્રોધસંવૃતઃ
આ રીતે કહીને, યુધાજિત પોતાની સેનાની સાથે અને શત્રુજિતને લઈને, યુદ્ધ કરવા માટે ગુસ્સાથી આગળ વધ્યો.
મુમોચ વિશિખાંસ્તૂર્ણં સમપુંખાઞ્છિલાશિતાન્ । ધનુરાકૃષ્ય કર્ણાન્તં કર્મારપરિમાર્જિતાન્
એણે તરત જ ધનુષ્ય ખેંચીને, કાન સુધી લાવી, કારીગરો દ્વારા બનાવેલા તીખા અને સરખા પાંખવાળા બાણ છોડ્યા.
હન્તુકામઃ સુદુર્મેધાઃ સુદર્શનમથોપરિ । સુદર્શનસ્તુ તાન્બાણૈશ્ચિચ્છેદાપતતઃ ક્ષણાત્
દુષ્ટ બુદ્ધિવાળાએ સુદર્શનને મારવા ઈચ્છી બાણ છોડ્યા, પણ સુદર્શને પળમાં જ પોતાના બાણોથી એ બધા બાણો કાપી નાખ્યા.
એવં યુદ્ધે પ્રવૃત્તેઽથ ચુકોપ ચણ્ડિકા ભૃશમ્ । દુર્ગાદેવી મુમોચાથ બાણાન્ યુધાજિતં પ્રતિ
આ રીતે યુદ્ધ ચાલુ રહ્યું ત્યારે ચંડિકા દેવી ખૂબ ગુસ્સે થઈ. પછી દુર્ગા દેવીયે યુધાજિત પર બાણ છોડ્યા.
નાનારૂપા તદા જાતા નાનાશસ્રધરા શિવા । સમ્પ્રાપ્તા તુમુલં તત્ર ચકાર જગદમ્બિકા
એ સમયે જગદંબાએ અનેક રૂપ ધારણ કર્યા, દરેકે અલગ-અલગ શસ્ત્રો પકડી લીધા. ત્યાં એણે ભયાનક ગજ્જના મચાવી.
શત્રુજિન્નિહતસ્તત્ર યુધાજિદપિ પાર્થિવઃ । પતિતૌ તૌ રથાભ્યાં તુ જયશબ્દસ્તદાઽભવત્
ત્યાં શત્રુજિત મર્યો અને યુધાજિત રાજા પણ પડી ગયો. બન્ને રથમાંથી નીચે પડ્યા અને પછી વિજયની જયઘોષ ઉઠી.
વિસ્મયં પરમં પ્રાપ્તા ભૂપાઃ સર્વે વિલોક્ય તામ્ । નિધનં માતુલસ્યાપિ ભાગિનેયસ્ય સંયુગે
બધા રાજાઓએ જ્યારે માતા અને ભાણેજ બંનેનું યુદ્ધમાં અંત જોયું, ત્યારે તેઓ અત્યંત આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
સુબાહુરપિ તદ્દૃષ્ટ્વા નિધનં સંયુગે તયોઃ । તુષ્ટાવ પરમપ્રીતો દુર્ગાં દુર્ગાર્તિનાશિનીમ્
સુબાહુએ પણ બંનેનું યુદ્ધમાં મૃત્યુ જોઈને ખૂબ જ પ્રસન્ન થઈ, અને દુર્ગા, જે દુઃખનો નાશ કરે છે, તેની સ્તુતિ કરી.
સુબાહુરુવાચ નમૌ દેવ્યૈ જગદ્ધાત્ર્યૈ શિવાયૈ સતતં નમઃ । દુર્ગાયૈ ભગવત્યૈ તે કામદાયૈ નમો નમઃ
સુબાહુએ કહ્યું: હું જગતની માતા, શિવા, દુર્ગા અને ભગવતીને વારંવાર નમન કરું છું, જે ઈચ્છાઓ પૂરી પાડે છે.
નમઃ શિવાયૈ શાન્ત્યૈ તે વિદ્યાયૈ મોક્ષદે નમઃ । વિશ્વવ્યાપ્ત્યૈ જગન્માતર્જગદ્ધાત્ર્યૈ નમઃ શિવે
શાંતિરૂપ શિવાને, મુક્તિ આપતી વિદ્યા અને સર્વત્ર વ્યાપક જગતજનનીને, જગતની પોષક શિવાને હું નમસ્કાર કરું છું.
નાહં ગતિં તવ ધિયા પરિચિન્તયન્ વૈ જાનામિ દેવિ સગુણઃ કિલ નિર્ગુણાયાઃ । કિં સ્તૌમિ વિશ્વજનનીં પ્રકટપ્રભાવાં ભક્તાર્તિનાશનપરાં પરમાઞ્ચ શક્તિમ્
હે દેવી, હું મારી બુદ્ધિથી તારી ગતિ સમજી શકતો નથી; ગુણવાળી સત્તા તો નિર્ગુણની સામે નાની છે. હું કેમ તારી સ્તુતિ કરું, હે જગતજનની, તું તો સ્પષ્ટ પ્રભાવવાળી, ભક્તોના દુઃખ દૂર કરનારી અને સર્વોચ્ચ શક્તિ છે.
વાગ્દેવતા ત્વમસિ સર્વગતૈવ બુદ્ધિ- ર્વિદ્યા મતિશ્ચ ગતિરપ્યસિ સર્વજન્તોઃ । ત્વાં સ્તૌમિ કિં ત્વમસિ સર્વમનોનિયન્ત્રી કિં સ્તૂયતે હિ સતતં ખલુ ચાત્મરૂપમ્
તુ વાણીની દેવી છે, સર્વત્ર હાજર છે, બુદ્ધિ, જ્ઞાન, સમજ અને સર્વજીવોની ગતિ પણ તું જ છે. હું તારી સ્તુતિ કરું છું, પણ તું તો સર્વના મનની નિયંત્રી છે; સાચા સ્વરૂપની સતત સ્તુતિ કેવી રીતે થઈ શકે?
બ્રહ્મા હરશ્ચ હરિરપ્યનિશં સ્તુવન્તો નાન્તં ગતાઃ સુરવરાઃ કિલ તે ગુણાનામ્ । ક્વાહં વિભેદમતિરમ્બ ગુણૈર્વૃતો વૈ વક્તું ક્ષમસ્તવ ચરિત્રમહોઽપ્રસિદ્ધઃ
બ્રહ્મા, હર અને હરિ સતત તારી સ્તુતિ કરે છે, છતાં પણ તારા ગુણોનો અંત શોધી શક્યા નથી. હું તો ગુણોથી ઘેરાયેલો અને વિખૂટો મન ધરાવતો, તારા અજાણ્યા ચરિત્રને કેવી રીતે વર્ણવી શકું, હે મા?
સત્સઙ્ગતિઃ કથમહો ન કરોતિ કામં પ્રાસઙ્ગિકાપિ વિહિતા ખલુ ચિત્તશુદ્ધિઃ । જામાતુરસ્ય વિહિતેન સમાગમેન પ્રાપ્તં મયાઽદ્ભુતમિદં તવ દર્શનં વૈ
સારા સંગથી મન શુદ્ધ થાય છે, એ તો સહજ રીતે પણ થાય છે. મારા જમાઈના કારણે મળેલી મુલાકાતથી હું તારો આ અદ્ભુત દર્શન મેળવી શક્યો છું.