વિવાહં કુરુ રાત્રૌ મે વેદોક્તવિધિના નૃપ । પારિબર્હં યથાયોગ્યં દત્ત્વા તસ્મૈ વિસર્જય
રાજા, રાત્રે મારા લગ્ન વેદોક્ત રીતથી કરજે; પછી યોગ્ય રીતે દાન આપી તેને વિદાય આપી દે.
ગમિષ્યતિ ગૃહીત્વા માં ધ્રુવસન્ધિસુતઃ કિલ । કદાચિત્તે નૃપાઃ ક્રુદ્ધાઃ સઙ્ગ્રામં કર્ત્તુમુદ્યતાઃ
ધ્રુવસંધિના પુત્ર મને લઇને ચાલ્યા જશે; પણ જો ક્યારેક રાજાઓ ગુસ્સે થાય તો યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈ શકે છે.
ભવિષ્યતિ તદા દેવી સાહાય્યં નઃ કરિષ્યતિ । સોઽપિ રાજસુતસ્તૈસ્તુ સઙ્ગ્રામં સંવિધાસ્યતિ
પછી દેવી અમને મદદ આપશે અને એ રાજકુમાર તેમના સાથે મળી યુદ્ધની તૈયારી કરશે.
દૈવાન્મૃધે મૃતે તસ્મિન્મરિષ્યામ્યહમપ્યુત । સ્વસ્તિ તેસ્તુ ગૃહે તિષ્ઠ દત્ત્વા માં સહસૈન્યકઃ
યુદ્ધમાં જો તે ભાગ્યે મરી જાય તો હું પણ મરીશ; હવે તું ઘરમાં રહીને સૈન્ય સાથે મારી જવાબદારી રાખજે.
એકૈવાહં ગમિષ્યામિ તેન સાર્ધં રિરંસયા । વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા રાજાઽસૌ કૃતનિશ્ચયઃ । મતિં ચક્રે તથા કર્તું વિશ્વાસં પ્રતિપદ્ય ચ
હું એકલી જ તેની સાથે જઇશ, તેને પ્રસન્ન કરવા માટે. વ્યાસજી કહે છે: તેની વાત સાંભળી રાજાએ મનમાં નક્કી કર્યું અને તેના પર વિશ્વાસ રાખીને તેમ જ કરવાનું નક્કી કર્યું.
સુદર્શનશશિકલયોર્વિવાહવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ શ્રુત્વા સુતાવાક્યમનિન્દિતાત્મા નૃપાંશ્ચ ગત્વા નૃપતિર્જગાદ । વ્રજન્તુ કામં શિવિરાણિ ભૂપાઃ શ્વો વા વિવાહં કિલ સંવિધાસ્યે
વ્યાસજી કહે છે: પુત્રીના વચન સાંભળી નિર્દોષ રાજા બીજા રાજાઓ પાસે ગયો અને કહ્યું: રાજાઓ પોતાની છાવણીમાં પાછા જઇ શકે, કાલે હું લગ્નની વ્યવસ્થા કરીશ.
ભક્ષ્યાણિ પેયાનિ મયાઽર્પિતાનિ ગૃહ્ણન્તુ સર્વે મયિ સુપ્રસન્નાઃ । શ્વો ભાવિ કાર્યં કિલ મણ્ડપેઽત્ર સમેત્ય સર્વૈરિહ સંવિધેયમ્
મારા તરફથી ખાવા-પીવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે, સૌ ખુશીથી સ્વીકારી લો. કાલે અહીં મંડપમાં વિધિ થવાની છે, બધા અહીં ભેગા થઇને બધું મળીને કરો.
નાયાતિ પુત્રી કિલ મણ્ડપેઽદ્ય કરોમિ કિં ભૂપતયોઽત્ર કામમ્ । પ્રાતઃ સમાશ્વાસ્ય સુતાં નયિષ્યે ગચ્છન્તુ તસ્માચ્છિવિરાણિ ભૂપાઃ
આજે મારી પુત્રી મંડપમાં નહીં આવે; રાજાઓ, હવે તમે જે ઇચ્છો તે કરો. સવારમાં પુત્રીને સમજાવીને હું લાવીશ, એટલે રાજાઓ છાવણીમાં પાછા જાવ.
ન વિગ્રહો બુદ્ધિમતાં નિજાશ્રિતે કૃપા વિધેયા સતતં હ્યપત્યે । વિધાય તાં પ્રાતારિહાનયિષ્યે સુતાં તુ ગચ્છન્તુ નૃપા યથેષ્ટમ્
જેઓ આશ્રયમાં આવ્યા હોય, તેમ સાથે સમજદાર લોકો કદી ઝઘડો કરતા નથી; સંતાન પર હંમેશા દયા રાખવી. આવું કરીને સવારમાં હું પુત્રીને અહીં લાવીશ, રાજાઓ પોતાની ઇચ્છા મુજબ જઇ શકે.
ઇચ્છાપણં વા પરિચિન્ત્ય ચિત્તે પ્રાતઃ કરિષ્યામ્યથ સંવિવાહમ્ । સર્વૈઃ સમેત્યાત્ર નૃપૈઃ સમેતૈઃ સ્વયંવરઃ સર્વમતેન કાર્યઃ
મારે મનમાં જે વિચાર છે અને જે ઇચ્છા છે, તે પ્રમાણે સવારમાં લગ્ન કરાવીશ. બધા રાજાઓ અહીં ભેગા થાય, સૌની સહમતિથી સ્વયંવર કરવું.
શ્રુત્વા નૃપાસ્તેઽવિતથં વિદિત્વા વચો યયુઃ સ્વાનિ નિકેતનાનિ । વિધાય પાર્શ્વે નગરસ્ય રક્ષાં ચક્રુઃ ક્રિયા મધ્યદિનોદિતાશ્ચ
રાજાઓએ આ સાચી વાતો સાંભળી અને સમજીને પોતાના ઘરે પાછા ગયા. શહેરની રક્ષા માટે વ્યવસ્થા કરી અને મધ્યાહ્નની કૃત્યો કરી.
સુબાહુરપ્યાર્યજનૈઃ સમેત- શ્ચકાર કાર્યાણિ વિવાહકાલે । પુત્રીં સમાહૂય ગૃહે સુગુપ્તે પુરોહિતૈર્વેદવિદાં વરિષ્ઠૈઃ
સુબાહુએ પણ વડીલોના સંગાથે લગ્ન સમયે જરૂરી વિધિઓ કરી. તેણે પુત્રીને સુરક્ષિત ઘરમાં બોલાવી, શ્રેષ્ઠ વેદપારંગત પુરોહિતો સાથે રાખી.
સ્નાનાદિકં કર્મ વરસ્ય કૃત્વા વિવાહભૂષાકરણં તથૈવ । આનાય્ય વેદીરચિતે ગૃહે વૈ તસ્યાર્હણાં ભૂમિપતિશ્ચકાર
વરરાજાને સ્નાન અને અન્ય વિધિઓ કરાવી, લગ્ન માટે શણગાર્યા પછી, તૈયાર કરેલા મંડપવાળા ઘરમાં લાવ્યા અને રાજાએ યોગ્ય રીતે સન્માન આપ્યું.
સવિષ્ટરં ચાચમનીયમર્ઘ્યં વસ્ત્રદ્વયં ગામથ કુણ્ડલે દ્વે । સમર્પ્ય તસ્મૈ વિધિવન્નરેન્દ્ર ઐચ્છત્સુતાદાનમહીનસત્ત્વઃ
પાણી, અર્જ્ય, બે વસ્ત્રો, એક ગાય અને બે કુંડળ વિધિપૂર્વક આપી, રાજાએ દ્રઢ મનથી પુત્રી આપવાનો નિશ્ચય કર્યો.
સોઽપ્યગ્રહીત્સર્વમદીનચેતાઃ શશામ ચિન્તાઽથ મનોરમાયાઃ । કન્યાં સુકેશીં નિધિકન્યકાસમાં મેને તદાઽઽત્માનમનુત્તમઞ્ચ
તે રાજકુમારે પણ બધું આનંદથી સ્વીકારી લીધું; મનમાં કોઈ ચિંતા રહી નહીં. સુંદર વાળવાળી, ખજાનાની કન્યાઓ જેવી વર-વધૂ મળી, પોતાને સર્વોત્તમ માન્યો.
સુપૂજિતં ભૂષણવસ્ત્રદાનૈ- ર્વરોત્તમં તં સચિવાસ્તદાનીમ્ । નિન્યુશ્ચ તે કૌતુકમણ્ડપાન્ત- ર્મુદાન્વિતા વીતભયાશ્ચ સર્વે
પછી મંત્રીઓએ શ્રેષ્ઠ વરરાજાને આભૂષણ અને વસ્ત્રો આપી સન્માન કર્યો અને આનંદપૂર્વક, નિર્ભયતાથી લગ્નમંડપ સુધી લઈ ગયા.
સમાપ્તભૂષાં વિધિવદ્વિધિજ્ઞાઃ સ્ત્રિયશ્ચ તાં રાજસુતાં સુયાને । આરોપ્ય નિન્યુર્વરસન્નિધાનણ્ ચતુષ્કયુક્તે કિલ મણ્ડપે વૈ
વિધિ જાણતી સ્ત્રીઓએ રાજકન્યાને રીતસર શણગાર્યા પછી સુંદર રથમાં બેસાડી, ચાર ઘોડાવાળા મંડપમાં વરરાજાની પાસે લાવી.
અગ્નિં સમાધાય પુરોહિતઃ સ હુત્વા યથાવચ્ચ તદન્તરાલે । આહ્વાયયત્તૌ કૃતકૌતુકૌ તુ વધૂવરૌ પ્રેમયુતૌ નિકામમ્
પુરોહિતે અગ્નિ પ્રગટાવી, વિધિ પ્રમાણે હવન કર્યા પછી, શણગારેલા અને પ્રેમથી ભરેલા વર-વધૂને બોલાવ્યા.
લાજાવિસર્ગં વિધિવદ્વિધાય કૃત્વા હુતાશસ્ય પ્રદક્ષિણાઞ્ચ । તૌ ચક્રતુસ્તત્ર યથોચિત્તં તત્ સર્વં વિધાનં કુલગોત્રજાતમ્
લાજા વિસર્ગ અને અગ્નિપ્રદક્ષિણાની વિધિ પ્રમાણે કરી, બંનેએ કુળ અને પરંપરા મુજબના બધા વિધિઓ પૂર્ણ કર્યા.
શતદ્વયં ચાશ્ચયુજાં રથાનાં સુભૂષિતં ચાપિ શરૌઘસંયુતમ્ । દદૌ નૃપેન્દ્રસ્તુ સુદર્શનાય સુપૂજિતં પારિબર્હં વિવાહે
રાજાએ સુદર્શનને બે સો સુંદર શણગારેલા, ઉત્તમ ઘોડાવાળા અને તીરોની ભરમારવાળા રથો ભેટમાં આપ્યા.
મદોત્કટાન્હેમવિભૂષિતાંશ્ચ ગજાન્ગિરેઃ શૃઙ્ગસમાનદેહાન્ । શતં સપાદં નૃપસૂનવેઽસૌ દદાવથ પ્રેમયુતો નૃપેન્દ્રઃ
રાજાએ પ્રેમપૂર્વક રાજકુમારને એકસો પચ્ચીસ સુશોભિત હાથીઓ આપ્યા, જે સોનાથી શણગારેલા અને પહાડની ચોટી જેટલા વિશાળ શરીર ધરાવતા હતા.
દાસીશતં કાઞ્ચનભૂષિતં ચ કરેણુકાનાં ચ શતં સુચારુ । સમર્પયામાસ વરાય રાજા વિવાહકાલે મુદિતોઽનુવેલમ્
વિવાહ સમયે આનંદિત રાજાએ સોનાથી સજ્જ એકસો દાસીઓ અને એકસો સુંદર માદણ હથણીઓ યોગ્ય રીતે ભેટમાં આપી.
અદાત્પુનર્દાસસહસ્રમેકં સર્વાયુધૈઃ સમ્ભૃતભૂષિતઞ્ચ । રત્નાનિ વાસાંસિ યથોચિતાનિ દિવ્યાનિ ચિત્રાણિ તથાવિકાનિ
પછી રાજાએ એક હજાર શસ્ત્રોથી સજ્જ અને શોભાયમાન દાસો, કિંમતી રત્નો, યોગ્ય વસ્ત્રો અને અદભૂત દિવ્ય વસ્ત્રો પણ આપ્યા.
દદૌ પુનર્વાસગૃહાણિ તસ્મૈ રમ્યાણિ દીર્ઘાણિ વિચિત્રિતાનિ । સિન્ધૂદ્ભવાનાં તુરગોત્તમાના- મદાત્સહસ્રદ્વિતયં સુરમ્યમ્
પછી રાજાએ તેને સુંદર, વિશાળ અને સુશોભિત મહેલો આપ્યા, અને સિંધુ પ્રદેશના બે હજાર ઉત્તમ ઘોડા પણ ભેટમાં આપ્યા.
ક્રમેલકાનાઞ્ચ શતત્રયં વૈ પ્રત્યાદિશદ્ભારભૃતાં સુચારુ । શતદ્વયં વૈ શકટોત્તમાનાં તસ્મૈ દદૌ ધાન્યરસૈઃ પ્રપૂરિતમ્
રાજાએ ત્રણસો સુંદર ઊંટો ભાર વહન માટે અને બેસો ઉત્તમ રથો, જે અનાજ અને અન્ય વસ્તુઓથી ભરેલા હતા, પણ આપ્યા.
મનોરમાં રાજસુતાં પ્રણમ્ય જગાદ વાક્યં વિહિતાઞ્જલિઃ પુરઃ । દાસોઽસ્મિ તે રાજસુતે વરિષ્ઠે તદ્બ્રૂહિ યત્સ્યાત્તુ મનોગતં તે
મનોહર રાજકુમારીને વંદન કરી, રાજાએ હાથ જોડીને કહ્યું: 'હે રાજકન્યા, હું તમારો દાસ છું; તમારે મનમાં જે હોય તે કહો.'
તં ચારુવાક્યં નિજગાદ સાપિ સ્વસ્ત્યસ્તુ તે ભૂપ કુલસ્ય વૃદ્ધિઃ । સમ્માનિતાઽહં મમ સૂનવે ત્વયા દત્તા યતો રત્નવરા સ્વકન્યા
તેણીએ પણ મીઠા શબ્દોમાં કહ્યું: 'તમને સુખ અને તમારા વંશને વૃદ્ધિ મળે. તમે મને માન આપ્યો છે, તેથી મેં મારા પુત્રને તમારું રત્નરૂપ કન્યાદાન કર્યું છે.'
ન બન્દિપુત્રી નૃપ માગધી વા સ્તૌમીહ કિં ત્વાં સ્વજનં મહત્તરમ્ । સુમેરુતુલ્યસ્તુ કૃતઃ સુતોઽદ્ય મે સમ્બન્ધિના ભૂપતિનોત્તમેન
હે રાજા, હું ન તો ગાયકની દીકરી છું, ન તો માગધી સ્ત્રી છું; હું અહીં તમારું મહિમા કેમ ગાઉં? તમે મારા પોતાના સગા છો, બધાથી મહાન છો. આજે શ્રેષ્ઠ રાજા દ્વારા મારા પુત્રનું સ્થાન સુમેરુ પર્વત જેટલું ઉંચું થયું છે.
અહોઽતિચિત્રં નૃપતેશ્ચરિત્રં પરં પવિત્રં તવ કિં વદામિ । યદ્ભ્રષ્ટરાજ્યાય સુતાય મેઽદ્ય દત્તા ત્વયા પૂજ્યસુતા વરિષ્ઠા
અરે, રાજા, તમારો સ્વભાવ કેટલો અદ્ભુત અને પવિત્ર છે! શું કહું? મારા પુત્રનું રાજ્ય ગુમાયું હોવા છતાં, તમે તમારી પૂજનીય અને શ્રેષ્ઠ પુત્રી આપી છે.
વનાધિવાસાય કિલાધનાય પિત્રા વિહીનાય વિસૈન્યકાય । સર્વાનિમાન્ભૂમિપતીન્વિહાય ફલાશનાયાર્થવિવર્જિતાય
જે વનમાં રહે છે, ધનહીન છે, પિતૃવિહોણો છે, સેના વગર છે, બધા રાજાઓએ છોડી દીધો છે, ફળ ખાઈને જીવે છે અને સાધનો વિહોણો છે—