તત્કૃતે નિહતો રાજા વીરસેનો યુધાજિતા । સ કથં નિર્ધનો ભર્તા યોગ્યઃ સ્યાચ્ચારુલોચને
એના કારણે રાજા વીરસેનને યુધાજિતે મારી નાખ્યા; હવે એવો ગરીબ છોકરો તારો યોગ્ય પતિ કેમ બની શકે, હે સુંદર નેત્રવાળી?
બ્રૂહિ પુત્રીં તતો વાક્યં કદાચિદપિ વિપ્રિયમ્ । આગમિષ્યન્તિ રાજાનઃ સ્થિતિમન્તઃ સ્વયંવરે
પછી તું દીકરીને એ વાત કહી દે, ભલે એને અપ્રિય લાગે; ટૂંક સમયમાં જ પદવાળા રાજાઓ સ્વયંવરમાં આવશે.
રાજસંવાદવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ ભર્ત્રા સાઽભિહિતા બાલાં પુત્રીં કૃત્વાઙ્કસંસ્થિતામ્ । ઉવાચ વચનં શ્લક્ષ્ણં સમાશ્વાસ્ય શુચિસ્મિતામ્
વ્યાસે કહ્યું: પતિએ એમ કહ્યું પછી, રાણીએ દીકરીને ગોદમાં લઈ, તેને ધીરજ આપી અને મીઠા શબ્દોમાં વાત કરી.
કિં વૃથા સુદતિ ત્વં હિ વિપ્રિયં મમ ભાષસે । પિતા તે દુઃખમાપ્નોતિ વાક્યેનાનેન સુવ્રતે
હે મીઠા સ્મિતવાળી, તું કેમ એમ અપ્રિય વાતો કરે છે? તારા પિતા તો આવી વાતોથી દુઃખી થાય છે, હે સદ્ગુણવતી.
સુદર્શનોઽતિદુર્ભાગ્યો રાજ્યભ્રષ્ટો નિરાશ્રયઃ । બલકોશવિહીનશ્ચ પરિત્યક્તસ્તુ બાન્ધવૈઃ
સુદર્શન બહુ દુર્ભાગી છે, રાજ્ય ગુમાવેલું છે, કોઈ આધાર નથી; ન સેના છે, ન ધન છે અને સગાંઓએ પણ તેને ત્યજી દીધો છે.
માત્રા સહ વનં પ્રાપ્તઃ ફલમૂલાશનઃ કૃશઃ । ન તે યોગ્યો વરોઽયં વૈ વનવાસી ચ દુર્ભગઃ
એ પોતાની માતા સાથે જંગલમાં ગયો છે, ફળમૂળ ખાઈને દુર્બળ થયો છે; એવો દુર્ભાગી અને જંગલમાં રહેતો છોકરો તારો યોગ્ય પતિ નથી.
રાજપુત્રાઃ કૃતપ્રજ્ઞા રૂપવન્તઃ સુસમ્મતાઃ । તવાર્હાઃ પુત્રિ સન્ત્યન્યે રાજચિહ્નૈરલઙ્કૃતાઃ
બીજા રાજકુમારો છે, જેણે જ્ઞાન મેળવ્યું છે, સુંદર છે અને સૌને પ્રિય છે; રાજચિહ્નોથી શોભતા એવા રાજકુમારો તારા લાયક છે, દીકરી.
ભ્રાતાઽસ્ય વર્તતે કાન્તઃ સ રાજ્યં કોસલેષુ વૈ । કરોતિ રૂપસમ્પન્નઃ સર્વલક્ષણસંયુતઃ
એનો ભાઈ, હે સુંદરવાળી, કોશલ દેશમાં રાજ્ય કરે છે; એ સુંદર અને સર્વ ગુણોથી યુક્ત છે.
અન્યચ્ચ કારણં સુભ્રુ શૃણુ યચ્ચ યથા શ્રુતમ્ । યુધાજિત્સતતં તસ્ય વધકામોઽસ્તિ ભૂમિપઃ
અને, હે સુંદર ભ્રૂવાળી, બીજું કારણ પણ સાંભળ, જેમ મેં સાંભળ્યું છે: રાજા યુધાજિત હંમેશાં એના વધ માટે તત્પર છે.
દૌહિત્રઃ સ્થાપિતસ્તેન રાજ્યે કૃત્વાઽતિસઙ્ગરમ્ । વીરસેનં નૃપં હત્વા સમ્મન્ત્ર્ય સચિવૈઃ સહ
યુધાજિતે મંત્રીઓ સાથે ચર્ચા કરીને, વીરસેન રાજાને મારી નાખ્યા પછી, પોતાના દૌહિત્રને રાજ્ય પર બેસાડ્યો.
ભારદ્વાજાશ્રમં પ્રાપ્તં હન્તુકામઃ સુદર્શનમ્ । મુનિના વારિતઃ પશ્ચાજ્જગામ નિજમન્દિરમ્
પછી એ ભારદ્વાજના આશ્રમમાં સુદર્શનને મારવા ગયો, પણ મુનિએ રોકી દીધો અને પછી પોતાનાં મહેલમાં પાછો ગયો.
શશિકલોવાચ માતર્મમેપ્સિતઃ કામં વનસ્થોઽપિ નૃપાત્મજઃ । શર્યાતિવચનેનૈવ સુકન્યા ચ પતિવ્રતા
શશિકલાએ કહ્યું: મા, ભલે એ રાજકુમાર જંગલમાં રહે છે, પણ એ જ મને મનગમતો છે; જેમ શર્યાતિના વચનથી સુકન્યા પતિવ્રતા રહી હતી, એમ હું પણ એના માટે નિષ્ઠાવાન છું.
ચ્યવનઞ્ચ યથા પ્રાપ્ય પતિશુશ્રૂષણે રતા । ભર્તૃશુશ્રૂષણં સ્ત્રીણાં સ્વર્ગદં મોક્ષદં તથા
જેમ ચ્યવનાએ પતિની સેવા કરવા પોતાનું જીવન સમર્પિત કર્યું હતું, તેમ સ્ત્રીઓએ પતિની નિષ્ઠાપૂર્વક સેવા કરે તો એથી સ્વર્ગ અને મોક્ષ બંને મળે છે.
અકૈતવકૃતં નૂનં સુખદં ભવતિ સ્ત્રિયાઃ । ભગવત્યા સમાદિષ્ટં સ્વપ્ને વરમનુત્તમમ્
કપટ વિના કરેલી સેવા સ્ત્રીઓને સાચું સુખ આપે છે; એ સર્વોત્તમ વર તો દેવીએ સ્વપ્નમાં આપ્યો હતો.
તમૃતેઽહં કથં ચાન્યં સંશ્રયામિ નૃપાત્મજમ્ । મચ્ચિત્તભિત્તૌ લિખિતો ભગવત્યા સુદર્શનઃ
એના વગર હું બીજાને કેમ પસંદ કરી શકું, એ રાજકુમારને? સુદર્શન તો દેવી દ્વારા મારા હૃદયમાં ઊંડે લખાઈ ગયો છે.
તં વિહાય પ્રિયં કાન્તં કરિષ્યેઽહં ન ચાપરમ્ । વ્યાસ ઉવાચ પ્રત્યાદિષ્ટાઽથ વૈદર્ભી તયા બહુનિદર્શનૈઃ
મારા પ્રિય અને પ્રાણસમા ને છોડીને હું બીજાને કદી પસંદ નહીં કરું. વ્યાસ કહે છે: ત્યારબાદ વૈદર્ભીને એણે અનેક રીતે સ્પષ્ટ ના પાડી દીધું.
ભર્તારં સર્વમાચષ્ટ પુત્ર્યોક્તં વચનં ભૃશમ્ । વિવાહસ્ય દિનાદર્વાગાપ્તં શ્રુતસમન્વિતમ્
પત્નીએ પતિને પુત્રીના મોઢેથી સાંભળેલું બધું વિગતે કહ્યું, ખાસ કરીને લગ્નનો દિવસ નજીક આવી રહ્યો છે એ વાત પણ જણાવી.
દ્વિજં શશિકલા તત્ર પ્રેષયામાસ સત્વરમ્ । યથા ન વેદ મે તાતસ્તથા ગચ્છ સુદર્શનમ્
એ વખતે શશિકલાએ બ્રાહ્મણને તાત્કાલિક ત્યાં મોકલ્યો અને કહ્યું: મારા પિતાને ખબર ન પડે એ રીતે સુદર્શન પાસે જા.
ભારદ્વાજાશ્રમે બ્રૂહિ મદ્વાક્યાત્તરસા વિભો । પિત્રા મે સમ્ભૃતઃ કામં મદર્થેન સ્વયંવરઃ
ભારદ્વાજના આશ્રમમાં જઈને મારા શબ્દો ઝડપથી કહેજે: મારા પિતાએ મારા માટે સ્વયંવર ગોઠવ્યું છે.
આગમિષ્યન્તિ રાજાનો બલયુક્તા હ્યનેકશઃ । મયા ત્વં વૈ વૃતશ્ચિત્તે સર્વથા પ્રીતિપૂર્વકમ્
ઘણા અને શક્તિશાળી રાજાઓ અહીં આવશે; પણ મારા મનમાં તો હંમેશા પ્રેમથી તું જ પસંદ છે.
ભગવત્યા સમાદિષ્ટઃ સ્વપ્ને મમ સુરોપમ । વિષમદ્મિ હુતાશે વા પ્રપતામિ પ્રદીપિતે
દેવીના સ્વપ્નમાં મળેલા આદેશ પ્રમાણે, જો જરૂર પડે તો હું ઝેર પી લઉં કે અગ્નિમાં કૂદી પડું, પણ પીછેહઠ નહીં કરું.
વરયે ત્વદૃતે નાન્યં પિતૃભ્યાં પ્રેરિતાઽપિ વા । મનસા કર્મણા વાચા સંવૃતસ્ત્વં મયા વરઃ
તારા સિવાય બીજાને હું કદી પસંદ નહીં કરું, ભલે માતા-પિતા કહે; મનથી, કર્મથી અને વાણીથી તું જ મારો વર છે.
ભગવત્યાઃ પ્રસાદેન શર્માવાભ્યાં ભવિષ્યતિ । આગન્તવ્યં ત્વયાત્રૈવ દૈવં કૃત્વા પરં બલમ્
દેવીની કૃપાથી આપણને સુખ મળશે; તારે અહીં આવવું જ પડશે, અને પરમ દૈવી શક્તિ પર ભરોસો રાખવો.
યદધીનં જગત્સર્વં વર્તતે સચરાચરમ્ । ભગવત્યા યદાદિષ્ટં ન તન્મિથ્યા ભવિષ્યતિ
આ આખું જગત, ચાલતું અને અચળ, બધું જ દેવીના વશમાં છે; દેવી જે કહે એ કદી ખોટું થતું નથી.
યદ્વશે દેવતાઃ સર્વા વર્તન્તે શઙ્કરાદયઃ । વક્તવ્યોઽસૌ ત્વયા બ્રહ્મન્નેકાન્તે વૈ નૃપાત્મજઃ
શંકરાદિક બધા દેવતાઓ પણ દેવીના આદેશમાં ચાલે છે; બ્રાહ્મણ, તારે આ વાત રાજકુમારને એકાંતમાં કહેવી.
યથા ભવતિ મે કાર્યં તત્કર્તવ્યં ત્વયાનઘ । ઇત્યુક્ત્વા દક્ષિણાં દત્ત્વા મુનિર્વ્યાપારિતસ્તયા
મારે જે કામ કરાવવું છે, એ તારે કરવું જ પડશે, હે નિર્દોષ; આવું કહીને દક્ષિણ આપી, એણે મુનિને કાર્ય માટે તૈયાર કર્યો.
ગત્વા સર્વં નિવેદ્યાશુ તત્ર પ્રત્યાગતો દ્વિજઃ । સુદર્શનસ્તુ તજ્જ્ઞાત્વા નિશ્ચયં ગમને તદા
બ્રાહ્મણે ત્યાં જઈને બધું ઝડપથી કહી દીધું અને પાછો આવ્યો; સુદર્શને આ જાણીને તરત જ જવાની તૈયારી કરી.
ચકાર મુનિના તેન પ્રેરિતઃ પરમાદરાત્ । વ્યાસ ઉવાચ ગમનાયોદ્યતં પુત્રં તમુવાચ મનોરમા
મુનિએ જે કહ્યું એ સુદર્શને ખૂબ આદરથી માન્યું. વ્યાસ કહે છે: જ્યારે પુત્ર જવાની તૈયારી કરતો હતો, ત્યારે મનોરમાએ એને કહ્યું.
વેપમાનાઽતિદુઃખાર્તા જાતત્રાસાઽશ્રુલોચના । કુત્ર ગચ્છસિ પુત્રાદ્ય સમાજે ભૂભૃતાં કિલ
કાંપતી, ખૂબ દુઃખી, ભયથી ભરેલી અને આંખોમાં આંસુ સાથે મનોરમાએ કહ્યું: પુત્ર, તું હવે રાજાઓની સભામાં ક્યાં જઈ રહ્યો છે?
એકાકી કૃતવૈરશ્ચ કિં વિચિન્ત્ય સ્વયંવરે । યુધાજિદ્ધન્તુકામસ્ત્વાં સમેષ્યતિ મહીપતિઃ
એકલો, દુશ્મન બનાવીને, તું સ્વયંવરમાં શું વિચારી રહ્યો છે? રાજા તો યુદ્ધમાં તને મારવા આતુર છે, એ તને સામો આવશે.