શિલ્પિભિઃ કારિતા મઞ્ચાઃ શુભૈરાસ્તરણૈર્યુતાઃ । તતશ્ચ વિવિધાકારાઃ સુ્ક્લૃપ્તાઃ સભ્યમણ્ડપાઃ
કારગરો દ્વારા સુંદર ઓછાણાંથી સજાવેલા મંચો બનાવાયા; પછી વિવિધ આકારના ભવ્ય સભામંડપો પણ સુંદર રીતે તૈયાર કરવામાં આવ્યા.
એવં કૃતેઽતિસમ્ભારે વિવાહાર્થં સુવિસ્તરે । સખીં શશિકલા પ્રાહ દુઃખિતા ચારુલોચના
આ રીતે લગ્ન માટે વિશાળ તૈયારીઓ થઈ, ત્યારે સુંદર આંખોવાળી, દુઃખી શશિકલાએ પોતાની સખીને કહ્યું.
ઇદં મે માતરં બ્રૂહિ ત્વમેકાન્તે વચો મમ । મયા વૃતઃ પતિશ્ચિત્તે ધ્રુવસન્ધિસુતઃ શુભઃ
એણે એકાંતમાં કહ્યું: 'મારે માટે મારી માતાને આ વાત કહેજે—મારે મનથી જે પતિ પસંદ કર્યો છે, તે ધ્રુવસંધિના પુત્ર છે.'
નાન્યં વરં વરિષ્યામિ તમૃતે વૈ સુદર્શનમ્ । સ મે ભર્તા નૃપસુતો ભગવત્યા પ્રતિષ્ઠિતઃ
'સુદર્શન સિવાય હું બીજું કોઈ વર પસંદ નહીં કરું; એ રાજપુત્ર, ભગવતી દ્વારા સ્થાપિત, મારો પતિ છે.'
વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યુક્તા સા સખી ગત્વા માતરં પ્રાહ સત્વરા । વૈદર્ભીં વિજને વાક્યં મધુરં મઞ્જુભાષિણી
વ્યાસે કહ્યું: એમ કહીને એ સાથી તરત જ જઈને માતાને મળ્યા અને એકાંતમાં વૈદર્ભીની વાતો મીઠા અને મધુર શબ્દોમાં કહી સંભળાવી.
પુત્રી તે દુઃખિતા પ્રાહ સાધ્વી ત્વાં મન્મુખેન યત્ । શૃણુ ત્વં કુરુ કલ્યાણિ તદ્ધિતં ત્વરિતાઽધુના
તમારી દીકરી દુઃખી છે, હે શુભે! તેણે મને કહેવડાવ્યું છે. તમે સાંભળો અને તરત જ તેની ભલાઈ માટે જે યોગ્ય હોય તે કરો.
ભારદ્વાજાશ્રમે પુણ્ય઼ે ધ્રુવસન્ધિસુતોઽસ્તિ યઃ । સ મે ભર્તા વૃતશ્ચિત્તે નાન્યં ભૂપં વૃણોમ્યહમ્
ભારદ્વાજના પવિત્ર આશ્રમમાં ધ્રુવસંધિનો પુત્ર છે; એ જ મારા મનથી પસંદ કરેલો પતિ છે, હું બીજું કોઈ રાજા પસંદ કરતી નથી.
વ્યાસ ઉવાચ રાજ્ઞી તદ્વચનં શ્રુત્વા સ્વપતૌ ગૃહમાગતે । નિવેદયામાસ તદા પુત્રીવાક્યં યથાતથમ્
વ્યાસે કહ્યું: રાણી એ વાત સાંભળી, પતિ ઘરે આવ્યા ત્યારે, દીકરીએ જે કહ્યું હતું તે બધું સાચું-સાચું પતિને કહી સંભળાવ્યું.
તચ્છ્રુત્વા વચનં રાજા વિસ્મિતઃ પ્રહસન્મુહુઃ । ભાર્યામુવાચ વૈદર્ભીં સુબાહુસ્તુ ઋતં વચઃ
એ વાત સાંભળી રાજા આશ્ચર્યચકિત થઈને વારંવાર સ્મિત કરતા પત્ની વૈદર્ભીને કહ્યું: 'સુબાહુએ સાચું કહ્યું છે.'
સુભ્રુ જાનાસિ બાલોઽસૌ રાજ્યાન્નિષ્કાસિતો વને । એકાકી સહ માત્રા વૈ વસતે નિર્જને વને
હે સુંદર ભ્રૂવાળી! તને ખબર છે કે એ છોકરો રાજ્યમાંથી કાઢી નાંખાયો છે અને પોતાની માતા સાથે એકલામાં જંગલમાં રહે છે.
તત્કૃતે નિહતો રાજા વીરસેનો યુધાજિતા । સ કથં નિર્ધનો ભર્તા યોગ્યઃ સ્યાચ્ચારુલોચને
એના કારણે રાજા વીરસેનને યુધાજિતે મારી નાખ્યા; હવે એવો ગરીબ છોકરો તારો યોગ્ય પતિ કેમ બની શકે, હે સુંદર નેત્રવાળી?
બ્રૂહિ પુત્રીં તતો વાક્યં કદાચિદપિ વિપ્રિયમ્ । આગમિષ્યન્તિ રાજાનઃ સ્થિતિમન્તઃ સ્વયંવરે
પછી તું દીકરીને એ વાત કહી દે, ભલે એને અપ્રિય લાગે; ટૂંક સમયમાં જ પદવાળા રાજાઓ સ્વયંવરમાં આવશે.
રાજસંવાદવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ ભર્ત્રા સાઽભિહિતા બાલાં પુત્રીં કૃત્વાઙ્કસંસ્થિતામ્ । ઉવાચ વચનં શ્લક્ષ્ણં સમાશ્વાસ્ય શુચિસ્મિતામ્
વ્યાસે કહ્યું: પતિએ એમ કહ્યું પછી, રાણીએ દીકરીને ગોદમાં લઈ, તેને ધીરજ આપી અને મીઠા શબ્દોમાં વાત કરી.
કિં વૃથા સુદતિ ત્વં હિ વિપ્રિયં મમ ભાષસે । પિતા તે દુઃખમાપ્નોતિ વાક્યેનાનેન સુવ્રતે
હે મીઠા સ્મિતવાળી, તું કેમ એમ અપ્રિય વાતો કરે છે? તારા પિતા તો આવી વાતોથી દુઃખી થાય છે, હે સદ્ગુણવતી.
સુદર્શનોઽતિદુર્ભાગ્યો રાજ્યભ્રષ્ટો નિરાશ્રયઃ । બલકોશવિહીનશ્ચ પરિત્યક્તસ્તુ બાન્ધવૈઃ
સુદર્શન બહુ દુર્ભાગી છે, રાજ્ય ગુમાવેલું છે, કોઈ આધાર નથી; ન સેના છે, ન ધન છે અને સગાંઓએ પણ તેને ત્યજી દીધો છે.
માત્રા સહ વનં પ્રાપ્તઃ ફલમૂલાશનઃ કૃશઃ । ન તે યોગ્યો વરોઽયં વૈ વનવાસી ચ દુર્ભગઃ
એ પોતાની માતા સાથે જંગલમાં ગયો છે, ફળમૂળ ખાઈને દુર્બળ થયો છે; એવો દુર્ભાગી અને જંગલમાં રહેતો છોકરો તારો યોગ્ય પતિ નથી.
રાજપુત્રાઃ કૃતપ્રજ્ઞા રૂપવન્તઃ સુસમ્મતાઃ । તવાર્હાઃ પુત્રિ સન્ત્યન્યે રાજચિહ્નૈરલઙ્કૃતાઃ
બીજા રાજકુમારો છે, જેણે જ્ઞાન મેળવ્યું છે, સુંદર છે અને સૌને પ્રિય છે; રાજચિહ્નોથી શોભતા એવા રાજકુમારો તારા લાયક છે, દીકરી.
ભ્રાતાઽસ્ય વર્તતે કાન્તઃ સ રાજ્યં કોસલેષુ વૈ । કરોતિ રૂપસમ્પન્નઃ સર્વલક્ષણસંયુતઃ
એનો ભાઈ, હે સુંદરવાળી, કોશલ દેશમાં રાજ્ય કરે છે; એ સુંદર અને સર્વ ગુણોથી યુક્ત છે.
અન્યચ્ચ કારણં સુભ્રુ શૃણુ યચ્ચ યથા શ્રુતમ્ । યુધાજિત્સતતં તસ્ય વધકામોઽસ્તિ ભૂમિપઃ
અને, હે સુંદર ભ્રૂવાળી, બીજું કારણ પણ સાંભળ, જેમ મેં સાંભળ્યું છે: રાજા યુધાજિત હંમેશાં એના વધ માટે તત્પર છે.
દૌહિત્રઃ સ્થાપિતસ્તેન રાજ્યે કૃત્વાઽતિસઙ્ગરમ્ । વીરસેનં નૃપં હત્વા સમ્મન્ત્ર્ય સચિવૈઃ સહ
યુધાજિતે મંત્રીઓ સાથે ચર્ચા કરીને, વીરસેન રાજાને મારી નાખ્યા પછી, પોતાના દૌહિત્રને રાજ્ય પર બેસાડ્યો.
ભારદ્વાજાશ્રમં પ્રાપ્તં હન્તુકામઃ સુદર્શનમ્ । મુનિના વારિતઃ પશ્ચાજ્જગામ નિજમન્દિરમ્
પછી એ ભારદ્વાજના આશ્રમમાં સુદર્શનને મારવા ગયો, પણ મુનિએ રોકી દીધો અને પછી પોતાનાં મહેલમાં પાછો ગયો.
શશિકલોવાચ માતર્મમેપ્સિતઃ કામં વનસ્થોઽપિ નૃપાત્મજઃ । શર્યાતિવચનેનૈવ સુકન્યા ચ પતિવ્રતા
શશિકલાએ કહ્યું: મા, ભલે એ રાજકુમાર જંગલમાં રહે છે, પણ એ જ મને મનગમતો છે; જેમ શર્યાતિના વચનથી સુકન્યા પતિવ્રતા રહી હતી, એમ હું પણ એના માટે નિષ્ઠાવાન છું.
ચ્યવનઞ્ચ યથા પ્રાપ્ય પતિશુશ્રૂષણે રતા । ભર્તૃશુશ્રૂષણં સ્ત્રીણાં સ્વર્ગદં મોક્ષદં તથા
જેમ ચ્યવનાએ પતિની સેવા કરવા પોતાનું જીવન સમર્પિત કર્યું હતું, તેમ સ્ત્રીઓએ પતિની નિષ્ઠાપૂર્વક સેવા કરે તો એથી સ્વર્ગ અને મોક્ષ બંને મળે છે.
અકૈતવકૃતં નૂનં સુખદં ભવતિ સ્ત્રિયાઃ । ભગવત્યા સમાદિષ્ટં સ્વપ્ને વરમનુત્તમમ્
કપટ વિના કરેલી સેવા સ્ત્રીઓને સાચું સુખ આપે છે; એ સર્વોત્તમ વર તો દેવીએ સ્વપ્નમાં આપ્યો હતો.
તમૃતેઽહં કથં ચાન્યં સંશ્રયામિ નૃપાત્મજમ્ । મચ્ચિત્તભિત્તૌ લિખિતો ભગવત્યા સુદર્શનઃ
એના વગર હું બીજાને કેમ પસંદ કરી શકું, એ રાજકુમારને? સુદર્શન તો દેવી દ્વારા મારા હૃદયમાં ઊંડે લખાઈ ગયો છે.
તં વિહાય પ્રિયં કાન્તં કરિષ્યેઽહં ન ચાપરમ્ । વ્યાસ ઉવાચ પ્રત્યાદિષ્ટાઽથ વૈદર્ભી તયા બહુનિદર્શનૈઃ
મારા પ્રિય અને પ્રાણસમા ને છોડીને હું બીજાને કદી પસંદ નહીં કરું. વ્યાસ કહે છે: ત્યારબાદ વૈદર્ભીને એણે અનેક રીતે સ્પષ્ટ ના પાડી દીધું.
ભર્તારં સર્વમાચષ્ટ પુત્ર્યોક્તં વચનં ભૃશમ્ । વિવાહસ્ય દિનાદર્વાગાપ્તં શ્રુતસમન્વિતમ્
પત્નીએ પતિને પુત્રીના મોઢેથી સાંભળેલું બધું વિગતે કહ્યું, ખાસ કરીને લગ્નનો દિવસ નજીક આવી રહ્યો છે એ વાત પણ જણાવી.
દ્વિજં શશિકલા તત્ર પ્રેષયામાસ સત્વરમ્ । યથા ન વેદ મે તાતસ્તથા ગચ્છ સુદર્શનમ્
એ વખતે શશિકલાએ બ્રાહ્મણને તાત્કાલિક ત્યાં મોકલ્યો અને કહ્યું: મારા પિતાને ખબર ન પડે એ રીતે સુદર્શન પાસે જા.
ભારદ્વાજાશ્રમે બ્રૂહિ મદ્વાક્યાત્તરસા વિભો । પિત્રા મે સમ્ભૃતઃ કામં મદર્થેન સ્વયંવરઃ
ભારદ્વાજના આશ્રમમાં જઈને મારા શબ્દો ઝડપથી કહેજે: મારા પિતાએ મારા માટે સ્વયંવર ગોઠવ્યું છે.
આગમિષ્યન્તિ રાજાનો બલયુક્તા હ્યનેકશઃ । મયા ત્વં વૈ વૃતશ્ચિત્તે સર્વથા પ્રીતિપૂર્વકમ્
ઘણા અને શક્તિશાળી રાજાઓ અહીં આવશે; પણ મારા મનમાં તો હંમેશા પ્રેમથી તું જ પસંદ છે.