સ્વપ્ને પશ્યત્યસૌ દેવીં વિષ્ણુમાયામખણ્ડિતામ્ । વિશ્વમાતરમવ્યક્તાં સર્વસમ્પત્કરામ્બિકામ્
સપનામાં તેણે દેવીને જોયા—વિષ્ણુમાયાની, અખંડિત, સમગ્ર જગતની માતા, અદૃશ્ય, અને સર્વ સંપત્તિ આપનારી અંબિકા.
શૃઙ્ગવેરપુરાધ્યક્ષો નિષાદઃ સમુપેત્ય તમ્ । દદૌ રથવરં તસ્મૈ સર્વોપસ્કરસંયુતમ્
શૃંગવેરપુરના નિષાદોનો મુખ્ય તેના પાસે આવ્યો અને તેને સર્વ સાધનોથી સજ્જ એક સુંદર રથ આપ્યો.
ચતુર્ભિસ્તુરગૈર્યુક્તં પતાકાવરમણ્ડિતમ્ । જૈત્રં રાજસુતં જ્ઞાત્વા દદૌ ચોપાયનં તદા
રથ ચાર ઘોડાઓથી જોડાયેલો હતો અને સુંદર ધ્વજાઓથી શોભતો હતો; તેને રાજકુમાર ઓળખીને એ રથ સન્માનરૂપે ભેટ આપ્યો.
સોઽપિ જગ્રાહ તં પ્રીત્યા મિત્રત્વેન સુસંસ્થિતમ્ । વન્યૈર્મૂલફલૈઃ સમ્યગર્ચયામાસ શમ્બરમ્
સુદર્શને પણ તેને સાચો મિત્ર માની આનંદથી સ્વીકાર્યો અને જંગલના મૂળ અને ફળોથી શમ્બરને યોગ્ય રીતે આદર આપ્યો.
કૃતાતિથ્યે ગતે તસ્મિન્નિષાદાધિપતૌ તદા । મુનયઃ પ્રીતિયુક્તાસ્તે તમૂચુસ્તાપસા મિથઃ
નિષાદાધિપતિનું યથાવિધિ આથિથ્ય કર્યા પછી જ્યારે તે ગયો, ત્યારે ઋષિઓએ પ્રેમપૂર્વક પરસ્પર વાત કરી.
રાજપુત્ર ધ્રુવં રાજ્યં પ્રાપ્સ્યસિ ત્વં ચ સર્વથા । સ્વલ્પૈરહોભિરવ્યગ્રઃ પ્રતાપાન્નાત્ર સંશયઃ
'રાજકુમાર, તું ચોક્કસ જલ્દી રાજ્ય પામશે; તારા પરાક્રમ પર વિશ્વાસ રાખ અને ચિંતા ન કર—આમાં કોઈ શંકા નથી.'
પ્રસન્ના તેઽમ્બિકા દેવી વરદા વિશ્વમોહિની । સહાયસ્તુ સુસમ્પન્નો ન ચિન્તાં કુરુ સુવ્રત
'સુવ્રત, અંબિકા દેવી તારા પર પ્રસન્ન છે અને વરદાન આપનારી છે, જગતને મોહિત કરતી. તારો સહયોગી પણ સમૃદ્ધ છે; તું ચિંતા ન કર.'
મનોરમાં તથોચુસ્તે મુનયઃ સંશિતવ્રતાઃ । પુત્રસ્તેઽદ્ય ધરાધીશો ભવિષ્યતિ શુચિસ્મિતે
મુનિઓએ, જે વ્રતમાં દૃઢ હતા, મનોરમાને પણ કહ્યું: 'હે શુચિસ્મિતે, આજે તારો પુત્ર ધરાનો રાજા બનશે.'
સા તાનુવાચ તન્વઙ્ગી વચનં વોઽસ્તુ સત્ફલમ્ । દાસોઽયં ભવતાં વિપ્રાઃ કિં ચિત્રં સદુપાસનાત્
તે સુકુમારી સ્ત્રીએ જવાબ આપ્યો: 'તમારા વચન સારા ફળ આપે. હું તમારો દાસી છું, બ્રાહ્મણો—સાચી ઉપાસનાથી શું અદ્ભુત નથી?'
ન સૈન્યં સચિવાઃ કોશો ન સહાયશ્ચ કશ્ચન । કેન યોગેન પુત્રો મે રાજ્યં પ્રાપ્તુમિહાર્હતિ
'ન તો સેના છે, ન મંત્રીઓ, ન ખજાનો છે, ન કોઈ સહયોગી—તો મારા પુત્રને રાજ્ય મેળવવા માટે કઈ રીતે યોગ્યતા મળે?'
આશીર્વાદૈશ્ચ વો નૂનં પુત્રોઽયં મે મહીપતિઃ । ભવિષ્યતિ ન સન્દેહો ભવન્તો મન્ત્રવિત્તમાઃ
'નિશ્ચયે, તમારો આશીર્વાદથી મારો પુત્ર રાજા બનશે—આમાં શંકા નથી. તમે બધા મંત્રવિદ્યામાં પારંગત છો.'
વ્યાસ ઉવાચ રથારૂઢઃ સ મેધાવી યત્ર યાતિ સુદર્શનઃ । અક્ષૌહિણીસમાવૃત્ત ઇવાભાતિ સ તેજસા
વ્યાસજી બોલ્યા: જ્યારે સુદર્શન રથ પર બેઠો, ત્યારે જ્યાં પણ ગયો ત્યાં તે પોતાની તેજસ્વિતા સાથે એવું લાગતું કે જાણે આખી સેના સાથે છે.
પ્રતાપો મન્ત્રબીજસ્ય નાન્યઃ કશ્ચન ભૂપતે । એવં વૈ જપતસ્તસ્ય પ્રીતિયુક્તસ્ય સર્વથા
હે રાજા, મંત્રબીજ જેટલી શક્તિ બીજે ક્યાંય નથી; તે સંપૂર્ણ ભક્તિથી જાપ કરતો રહ્યો અને એ પ્રમાણે જ પરિણામ મળ્યું.
સમ્પ્રાપ્ય સદ્ગુરોર્બીજં કામરાજાખ્યમદ્ભુતમ્ । જપેદ્યસ્તુ શુચિઃ શાન્તઃ સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્
જેને સાચા ગુરુ પાસેથી કમરાજ બીજ મળ્યું હોય, અને જે શુદ્ધ અને શાંત મનથી તેનો જાપ કરે, તેને સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે.
ન તદસ્તિ પૃથિવ્યાં વા દિવિ વાપિ સુદુર્લભમ્ । પ્રસન્નાયાઃ શિવાયાશ્ચ યદપ્રાપ્યં નૃપોત્તમ
હે શ્રેષ્ઠ રાજા, જેને શિવ અને દેવી પ્રસન્ન હોય, તેને પૃથ્વી પર કે સ્વર્ગમાં કંઈયે દુર્લભ નથી.
તે મન્દાસ્તેઽતિદુર્ભાગ્યા રોગૈસ્તે સમભિદ્રુતાઃ । યેષાં ચિત્તે ન વિશ્વાસો ભવેદમ્બાર્ચનાદિષુ
જે લોકોના મનમાં અંબાની પૂજા પ્રત્યે શ્રદ્ધા નથી, તેઓ મંદબુદ્ધિ, અત્યંત દુર્ભાગી અને રોગોથી પીડિત રહે છે.
યા માતા સર્વદેવાનાં યુગાદૌ પરિકીર્તિતા । આદિમાતેતિ વિખ્યાતા નામ્ના તેન કુરૂદ્વહ
યે, યુગની શરૂઆતમાં સર્વ દેવતાઓની માતા તરીકે પ્રસિદ્ધ થયાં છે, તેમને સૌ પ્રથમ માતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, હે કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ.
બુદ્ધિઃ કીર્તિર્ધૃતિર્લક્ષ્મીઃ શક્તિઃ શ્રદ્ધા મતિઃ સ્મૃતિઃ । સર્વેષાં પ્રાણિનાં સા વૈ પ્રત્યક્ષં વૈ વિભાસતે
બુદ્ધિ, કીર્તિ, ધીરજ, સમૃદ્ધિ, શક્તિ, શ્રદ્ધા, સમજ અને સ્મૃતિ—આ બધું સર્વ પ્રાણીઓમાં સ્પષ્ટ રીતે તેજપુર્વક તે જ પ્રગટે છે.
ન જાનન્તિ નરા યે વૈ મોહિતા માયયા કિલ । ન ભજન્તિ કુતર્કજ્ઞા દેવીં વિશ્વેશ્વરીં શિવામ્
જે મનુષ્યો તેમની માયાથી મોહિત થઈ જાય છે, તેઓ તેમને ઓળખતા નથી અને ખોટી દલીલોમાં ફસાઈને વિશ્વેશ્વરી, કલ્યાણમયી દેવીની ભક્તિ કરતા નથી.
બ્રહ્મા વિષ્ણુસ્તથા શમ્ભુર્વાસવો વરુણો યમઃ । વાયુરગ્નિઃ કુબેરશ્ચ ત્વષ્ટા પૂષાશ્વિનૌ ભગઃ
બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શંભુ, વસુઓ, વરુણ, યમ, વાયુ, અગ્નિ, કુબેર, ત્વષ્ટા, પૂષા, અશ્વિનીકુમારો અને ભાગ—
આદિત્યા વસવો રુદ્રા વિશ્વેદેવા મરુદ્ગણાઃ । સર્વે ધ્યાયન્તિ તાં દેવીં સૃષ્ટિસ્થિત્યન્તકારિણીમ્
આદિત્યો, વસુઓ, રુદ્રો, વિશ્વદેવો અને મરુદગણો—આ બધા જ એ દેવીનું ધ્યાન કરે છે, જે સૃષ્ટિની રચના, પાલન અને વિનાશ કરે છે.
કો ન સેવેત વિદ્વાન્વૈ તાં શક્તિં પરમાત્મિકામ્ । સુદર્શનેન સા જ્ઞાતા દેવી સર્વાર્થદા શિવા
કોણ વિદ્વાન એ પરમ શક્તિને સેવા ન કરે? સુદર્શન દ્વારા જ તે સર્વાર્થદાયિ, કલ્યાણમયી દેવી જાણી ગઈ હતી.
બ્રહ્મૈવ સાઽતિદુષ્પ્રાપ્યા વિદ્યાવિદ્યાસ્વરૂપિણી । યોગગમ્યા પરા શક્તિર્મુમુક્ષૂણાં ચ વલ્લભા
તે જ બ્રહ્મરૂપ છે, અત્યંત દુર્લભ છે, જ્ઞાન અને અજ્ઞાન બંનેનું સ્વરૂપ છે, યોગથી પ્રાપ્ત થાય છે, પરમ શક્તિ છે અને મુક્તિ ઇચ્છનારાઓને પ્રિય છે.
પરમાત્મસ્વરૂપં કો વેત્તુમર્હતિ તાં વિના । યા સૃષ્ટિં ત્રિવિધાં કૃત્વા દર્શયત્યખિલાત્મને
તે વિના પરમાત્માનું સાચું સ્વરૂપ કોણ જાણી શકે? જેણે ત્રણ પ્રકારની સૃષ્ટિ બનાવી અને સર્વ જીવોને તે દર્શાવે છે.
સુદર્શનસ્તુ તાં દેવીં મનસા પરિચિન્તયન્ । રાજ્યલાભાત્પરં પ્રાપ્ય સુખં વૈ કાનને સ્થિતઃ
સુદર્શને મનથી એ દેવીનું ચિંતન કરીને, રાજ્યથી પણ વધુ આનંદ પામ્યો અને વનમાં રહીને સુખી થયો.
સાપિ ચન્દ્રકલાત્યર્થં કામબાણપ્રપીડિતા । નાનોપચારૈરનિશં દધાર દુઃખિતં વપુઃ
તે ચંદ્રકલાની અતિશય સુંદરતાથી મોહિત થઈ અને કામના બાણોથી પીડાઈ, અનેક ઉપચાર સહન કરતી રહી અને દુઃખી સ્વરૂપે દિવસ-રાત રહી.
તાવત્તસ્યાઃ પિતા જ્ઞાત્વા કન્યાં પુત્રવરાર્થિનીમ્ । સુબાહુઃ કારયામાસ સ્વયંવરમતન્દ્રિતઃ
એ સમયે, તેના પિતાએ જાણ્યું કે પુત્રીને શ્રેષ્ઠ પતિ જોઈએ છે, એટલે સુબાહુએ ઉત્સાહપૂર્વક તેના માટે સ્વયંવરનું આયોજન કર્યું.
સ્વયંવરસ્તુ ત્રિવિધો વિદ્વદ્ભિઃ પરિકીર્તિતઃ । રાજ્ઞાં વિવાહયોગ્યૌ વૈ નાન્યેષાં કથિતઃ કિલ
પંડિતો કહે છે કે સ્વયંવર ત્રણ પ્રકારના હોય છે, પણ રાજાઓ માટે માત્ર બે જ યોગ્ય ગણાય છે, બીજાઓ માટે નહિ.
ઇચ્છાસ્વયંવરશ્ચૈકો દ્વિતીયશ્ચ પણાભિધઃ । યથા રામેણ ભગ્નં વૈ ત્ર્યમ્બકસ્ય શરાસનમ્
એક છે ઇચ્છાસ્વયંવર અને બીજું છે પણસ્વયંવર, જેમ રામે ત્રયંબકનું ધનુષ્ય તોડ્યું હતું.
તૃતીયઃ શૌર્યશુલ્કશ્ચ શૂરાણાં પરિકીર્તિતઃ । ઇચ્છાસ્વયંવરં તત્ર ચકાર નૃપસત્તમઃ
ત્રીજું છે શૌર્યશુલ્ક સ્વયંવર, જે વીર પુરુષોમાં પ્રખ્યાત છે. ત્યાં રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠએ ઇચ્છાસ્વયંવરનું આયોજન કર્યું.