એતસ્મિન્સમયે પુત્રી કાશિરાજસ્ય સુપ્રિયા । નામ્ના શશિકલા દિવ્યા સર્વલક્ષણસંયુતા
એ સમયે કાશીરાજાની પુત્રી સુપ્રિયા, શશિકલાના નામે, દિવ્ય અને સર્વે શુભ લક્ષણોથી યુક્ત હતી.
શુશ્રાવ નૃપપુત્રં તં વનસ્થઞ્ચ સુદર્શનમ્ । સર્વલક્ષણસમ્પન્નં શૂરં કામમિવાપરમ્
તેણે એ જંગલમાં વસતા સુંદર, સર્વે લક્ષણોથી યુક્ત, પરાક્રમી અને કામદેવ સમાન સુદર્શન રાજકુમાર વિશે સાંભળ્યું.
બન્દીજનમુખાચ્છ્રુત્વા રાજપુત્રં સુસઙ્ગતમ્ । ચકમે મનસા તં વૈ વરં વરયિતું ધિયા
બંદીઓના મોઢેથી એ ગુણવાન રાજકુમાર વિશે સાંભળી, તેણીએ મનમાં તેને પતિ રૂપે પસંદ કરવાની ઈચ્છા કરી.
સ્વપ્ને તસ્યાઃ સમાગમ્ય જગદમ્બા નિશાન્તરે । ઉવાચ વચનં ચેદં સમાશ્વાસ્ય સુસંસ્થિતા
એક રાત્રે સ્વપ્નમાં જગદંબા તેણીને મળી અને આશ્વાસન આપી, આ રીતે કહ્યું:
વરં વરય સુશ્રોણિ મમ ભક્તઃ સુદર્શનઃ । સર્વકામપ્રદસ્તેઽસ્તુ વચનાન્મમ ભામિનિ
"હે સુશોભિત કટિવાળી, તું જે વર માંગે એ પસંદ કર; મારો ભક્ત સુદર્શન તને મારા વચનથી સર્વે ઇચ્છાઓ આપશે, હે સુંદરિ!"
એવં શશિકલા દૃષ્ટા સ્વપ્ને રૂપં મનોહરમ્ । અમ્બાયા વચનં સ્મૃત્વા જહર્ષ ભૃશભામિની
આ રીતે શશિકલાએ સ્વપ્નમાં અંબાનું મનોહર રૂપ જોયું; માતાના વચન યાદ કરીને એ સદાચારવતી અત્યંત આનંદિત થઈ.
ઉત્થિતા સા મુદા યુક્તા પૃષ્ટા માત્રા પુનઃ પુનઃ । પ્રમોદે કારણં બાલા નોવાચાતિત્રપાન્વિતા
પછી ખુશીથી ભરેલી, જ્યારે માતાએ વારંવાર કારણ પૂછ્યું, ત્યારે એ બાળાએ વધારે લજ્જાથી કંઈ કહ્યું નહીં.
જહાસ મુદમાપન્ના સ્મૃત્વા સ્વપ્નં મુહુર્મુહુઃ । સખીં પ્રાહ તદાન્યાં વૈ સ્વપ્નવૃત્તં સવિસ્તરમ્
સ્વપ્ન વારંવાર યાદ કરીને આનંદથી હસતી અને પછી એ ઘટનાનું વિગતવાર વર્ણન પોતાની એક સખીને કર્યું.
કદાચિત્સા વિહારાર્થમવાપોપવનં શુભમ્ । સખીયુક્તા વિશાલાક્ષી ચમ્પકૈરુપશોભિતમ્
ક્યારેક મોજ માટે, વિશાળ ને સુંદર આંખોવાળી એ કન્યા સખીઓ સાથે ચંપક ફૂલો થી શોભતા એક સુંદર ઉપવનમાં ગઈ.
પુષ્પાણિ ચિન્વતી બાલા ચમ્પકાધઃસ્થિતાબલા । અપશ્યદ્બ્રાહ્મણં માર્ગે આગચ્છન્તં ત્વરાન્વિતમ્
ફૂલો ચુંટતી વખતે, ચંપક વૃક્ષ નીચે સખીઓ સાથે ઊભેલી એ બાળાએ રસ્તે ઝડપથી આવતા એક બ્રાહ્મણને જોયો.
તં પ્રણમ્ય દ્વિજં શ્યામા બભાષે મધુરં વચઃ । કુતો દેશાન્મહાભાગ કૃતમાગમનં ત્વયા
તેમને વંદન કરીને શ્યામાએ મીઠા શબ્દોમાં પૂછ્યું: 'હે ભાગ્યશાળી, તમે કયા પ્રદેશમાંથી આવ્યા છો?'
દ્વિજ ઉવાચ ભારદ્વાજાશ્રમાદ્બાલે નૂનમાગમનં મમ । જાતં વૈ કાર્યયોગેન કિં પૃચ્છસિ વદસ્વ મે
બ્રાહ્મણે કહ્યું: 'હે બાળા, હું ભારદ્વાજના આશ્રમમાંથી આવ્યો છું. કોઈ ખાસ કારણસર આવવું થયું છે. તમે કેમ પૂછો છો? મને કહો.'
શશિકલોવાચ તત્રાશ્રમે મહાભાગ વર્ણનીયં કિમસ્તિ વૈ । લોકાતિગં વિશેષેણ પ્રેક્ષણીયતમં કિલ
શશિકલાએ પૂછ્યું: 'હે ભાગ્યશાળી, એ આશ્રમમાં કંઈ ખાસ જોવા જેવું છે? કંઈ અનોખું કે બધાથી વધારે આકર્ષક છે?'
બ્રાહ્મણ ઉવાચ ધ્રુવસન્ધિસુતઃ શ્રીમાનાસ્તે સુદર્શનો નૃપઃ । યથાર્થનામા સુશ્રોણિ વર્તતે પુરુષોત્તમઃ
બ્રાહ્મણે કહ્યું: 'એ આશ્રમમાં ધ્રુવસંધિના પુત્ર, તેજસ્વી સુદર્શન રહે છે, હે સુંદર કટિવાળી, જેમનું નામ તેમનું સ્વરૂપ સાચે જ છે.'
તસ્ય લોચનમત્યન્તં નિષ્ફલં પ્રતિભાતિ મે । યેન દૃષ્ટો ન વામોરુ કુમારસ્તુ સુદર્શનઃ
મને તો એમના નેત્રો વ્યર્થ લાગે છે, હે સુકુમારી, કારણ કે એ આંખે રાજકુમાર સુદર્શને તમને જોયા નથી.
એકત્ર નિહિતા ધાત્રા ગુણાઃ સર્વે સિસૃક્ષુણા । ગુણાનામાકરં દ્રષ્ટું મન્યે તેનૈવ કૌતુકાત્
સર્જનહાર ભગવાને બધા ગુણો એક સાથે એમમાં ભેગા કર્યા છે, એમને બનાવવાની ઈચ્છાથી. મને તો એમના ગુણોના ખજાનાને જોવા ઉત્સુકતા થાય છે.
તવ યોગ્યઃ કુમારોઽસૌ ભર્તા ભવિતુમર્હતિ । યોગોઽયં વિહિતોઽપ્યાસીન્મણિકાઞ્ચનયોરિવ
એ રાજકુમાર તમારો પતિ બનવા યોગ્ય છે; તમારો જોડાણ મણિ અને સોનાની જેમ સુંદર લાગે છે.
શશિકલયા માતરં પ્રતિ સંદેશપ્રેષણમ્ વ્યાસ ઉવાચ શ્રુત્વા તદ્વચનં શ્યામા પ્રેમયુક્તા બભૂવ હ । પ્રતસ્થે બ્રાહ્મણસ્તસ્માત્સ્થાનાદુક્ત્વા સમાહિતઃ
વ્યાસજી કહે છે: એ વચન સાંભળીને શ્યામા પ્રેમથી ભરાઈ ગઈ; બ્રાહ્મણ એ વાત કહી ધ્યાનપૂર્વક ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા.
સા તુ પૂર્વાનુરાગાદ્વૈ મગ્ના પ્રેમ્ણાઽતિચઞ્ચલા । કામબાણહતેવાસ ગતે તસ્મિન્દ્વિજોત્તમે
પણ એ તો પહેલાના પ્રેમથી ભરપૂર હતી, પ્રેમમાં ડૂબી અને ખૂબ બેચેન હતી, જાણે કામદેવના બાણ વાગ્યા હોય તેમ, જ્યારે એ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ ત્યાંથી ગયા.
અથ કામાર્દિતા પ્રાહ સખીં છન્દોઽનુવર્તિનીમ્ । વિકારશ્ચ સમુત્પન્નો દેહે યચ્છ્રવણાદનુ
પછી, પ્રેમથી વ્યાકુળ થઈ, એ પોતાની મનગમતી સખીને કહ્યું: 'એના વિષે સાંભળીને મારા શરીરમાં બદલાવ આવ્યો છે.'
અજ્ઞાતરસવિજ્ઞાનં કુમારં કુલસમ્ભવમ્ । દુનોતિ મદનઃ પાપઃ કિં કરોમિ ક્વ યામિ ચ
'એ રાજકુમાર, જેનું સ્વભાવ કે જ્ઞાન મને ખબર નથી, અને જે ઉચિત કુળમાં જન્મેલો છે—એ માટે દુષ્ટ કામદેવ મને તડપાવે છે. હવે હું શું કરું? ક્યાં જઉં?'
સ્વપ્નેષુ વા મયા દૃષ્ટઃ પઞ્ચબાણ ઇવાપરઃ । તપતે મે મનોઽત્યર્થં વિરહાકુલિતં મૃદુ
'સપનામાં મેં એને જોયો હોય કે નહીં, પણ એ તો બીજો કામદેવ જ લાગે છે; મારા મનને, જે વિયોગથી દુઃખી અને નરમ છે, બહુ તાપ થાય છે.'
ચન્દનં દેહલગ્નં મે વિષવદ્ભાતિ ભામિનિ । સ્રગિયં સર્પવચ્ચૈવ ચન્દ્રપાદાશ્ચ વહ્નિવત્
'હે સુંદરિ, મારા શરીરે લગાવેલું ચંદન પણ ઝેર જેવું લાગે છે; ફૂલોની વેણી સાપ જેવી લાગે છે અને ચાંદની પણ અગ્નિ જેવી લાગે છે.'
ન ચ હર્મ્યે વને શં મે દીર્ઘિકાયાં ન પર્વતે । ન દિવા ન નિશાયાં વા ન સુખં સુખસાધનૈઃ
'મને મહેલમાં, વનમાં, તળાવ પાસે કે પર્વત પર, દિવસ કે રાતે, ક્યાંય શાંતિ નથી મળતી, અને કોઈ સુખ આપતી વસ્તુથી પણ સુખ નથી.'
ન શય્યા ન ચ તામ્બૂલં ન ગીતં ન ચ વાદનમ્ । પ્રીણયન્તિ મનો મેઽદ્ય ન તૃપ્તે મમ લોચને
'આજે શૈયા, પાન, ગીત કે વાદ્ય કંઈ પણ મને ગમતું નથી; મારી આંખો પણ તૃપ્ત થતી નથી.'
પ્રયામ્યદ્ય વને તત્ર યત્રાસૌ વર્તતે શઠઃ । ભીતાસ્મિ કુલલજ્જાયાઃ પરતન્ત્રા પિતુસ્તથા
'હું આજે એ વનમાં જઇશ, જ્યાં એ કપટી રહે છે; પણ કુટુંબની લાજથી અને પિતાની આજ્ઞાથી હું ડરીને બંધાયેલી છું.'
સ્વયંવરં પિતા મેઽદ્ય ન કરોતિ કરોમિ કિમ્ । દાસ્યામિ રાજપુત્રાય કામં સુદર્શનાય વૈ
'મારો પિતા આજે સ્વયંવર ન રાખે તો હું શું કરું? હું મારી ઈચ્છાથી રાજકુમાર સુદર્શનને પોતે અર્પી દઈશ.'
સન્ત્યન્યે પૃથિવીપાલાઃ શતશઃ સમ્ભૃતર્દ્ધયઃ । રમણીયા ન મે તેઽદ્ય રાજ્યહીનોઽપ્યસૌ મતઃ
'પૃથ્વી પર બીજા અનેક રાજાઓ છે, હજારો, ધનવાન પણ છે; પણ આજે તેઓ મને ગમતા નથી—એ જ, રાજ્ય વિના હોવા છતાં, મને પ્રિય છે.'
વ્યાસ ઉવાચ એકાકી નિર્ધનશ્ચૈવ બલહીનઃ સુદર્શનઃ । વનવાસી ફલાહારસ્તસ્યાશ્ચિત્તે સુસંસ્થિતા
વ્યાસજી બોલ્યા: સુદર્શન એકલો, ગરીબ અને નબળો હતો, જંગલમાં રહેતો અને ફળ ખાઈને જીવન ગુજારતો હતો, છતાં તેની મનમાં તે દેવી મજબૂતીથી સ્થિર રહી.
વાગ્બીજસ્ય જપાત્સિદ્ધિસ્તસ્યા એષાપ્યુપસ્થિતા । સોપિ ધ્યાનપરોઽત્યન્તં જજાપ મન્ત્રમુત્તમમ્
વાગ્બીજના જાપથી તેને સિદ્ધિ મળી; આ પણ તેને પ્રાપ્ત થયું. તે સંપૂર્ણ મનથી ધ્યાનમાં તત્પર રહ્યો અને શ્રેષ્ઠ મંત્રનો જાપ કરતો રહ્યો.