મુનિવર્યં વ્રજાદ્ય ત્વં સમાશ્વાસ્ય તપોનિધિમ્ । સુદર્શનોઽપિ રાજેન્દ્ર તિષ્ઠત્વત્ર યથાસુખમ્
હવે તું મહાન મુનિ પાસે જઈ, તપની ખજાનીને શાંત કરી; અને સુદર્શન પણ, હે રાજા, અહીં પોતાની મરજી પ્રમાણે રહી શકે છે.
બાલોઽયં નિર્ધનઃ કિં તે કરિષ્યતિ નૃપાહિતમ્ । વૃથા તે વૈરભાવોઽયમનાથે દુર્બલે શિશૌ
આ છોકરો તો ગરીબ છે, એ તારો શું બગાડ કરી શકે? આ નિરાધાર અને નબળા બાળક પર તારો ગુસ્સો વ્યર્થ છે.
દયા સર્વત્ર કર્તવ્યા દૈવાધીનમિદં જગત્ । ઈર્ષ્યયા કિં નૃપશ્રેષ્ઠ યદ્ભાવ્યં તદ્ભવિષ્યતિ
દરેક જગ્યાએ દયા રાખવી જોઈએ; આ જગત બધું ભાગ્યના હાથમાં છે. હે શ્રેષ્ઠ રાજા, ઈર્ષ્યા કરીને શું મળશે? જે destined છે એ તો થશે જ.
વજ્રં તૃણાયતે રાજન્ દૈવયોગાન્ન સંશયઃ । તૃણં વજ્રાયતે ક્વાપિ સમયે દૈવયોગતઃ
હે રાજા, દૈવના પ્રભાવથી ક્યારેક વજ્ર પણ ઘાસ જેવું નબળું થઈ જાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી; અને ક્યારેક ઘાસ પણ વજ્ર જેવું મજબૂત બની જાય છે.
શશકો હન્તિ શાર્દૂલં મશકો વૈ તથા ગજમ્ । સાહસં મુઞ્ચ મેધાવિન્ કુરુ મે વચનં હિતમ્
શશક પણ વાઘને મારી નાખે છે અને મચ્છર પણ હાથીને મારી શકે છે; હે બુદ્ધિશાળી, અહંકાર છોડ અને મારું કલ્યાણકારી વચન માન.
વ્યાસ ઉવાચ તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય યુધાજિન્નૃપસત્તમઃ । પ્રણમ્ય તં મુનિં મૂર્ઘ્ના જગામ સ્વપુરં નૃપઃ
વ્યાસ કહે છે: એના વચન સાંભળી, શ્રેષ્ઠ રાજા યુધાજિતે મુનિને માથું ઝુકાવી પ્રણામ કર્યો અને પોતાનાં શહેરે પાછા ફર્યો.
મનોરમાઽપિ સ્વસ્થાઽભૂદાશ્રમે તત્ર સંસ્થિતા । પાલયામાસ પુત્રં તં સુદર્શનમૃતવ્રતમ્
મનોરમાએ પણ આશ્રમમાં રહીને સુખથી જીવન વિતાવ્યું અને પોતાના પુત્ર સુદર્શનનું સંસ્કારપૂર્વક પાલન કર્યું.
દિને દિને કુમારોઽસૌ જગામોપચયં તતઃ । મુનિબાલગતઃ ક્રીડન્નિર્ભયઃ સર્વતઃ શુભઃ
રોજે રોજ એ રાજકુમાર વધતો ગયો; મુનિબાળકો સાથે રમતો, એ સર્વ રીતે નિર્ભય અને શુભ હતો.
એકસ્મિન્સમયે તત્ર વિદલ્લં સમુપાગતમ્ । ક્લીબેતિ મુનિપુત્રસ્તમામન્ત્રયત્તદન્તિકે
એક દિવસે ત્યાં એક બિલાડી આવી; મુનિનો પુત્ર એને નજીક બોલાવીને 'નપુંસક' કહીને સંબોધી રહ્યો હતો.
સુદર્શનસ્તુ તચ્છ્રુત્વા દધારૈકાક્ષરં સ્ફુટમ્ । અનુસ્વારયુતં તચ્ચ પ્રોવાચાપિ પુનઃ પુનઃ
સુદર્શન એ સાંભળી, એ એક અક્ષર સ્પષ્ટ ઉચ્ચારતો અને એમાંનું નાકાવાળું સ્વર પણ સાચવીને વારંવાર બોલતો રહ્યો.
બીજં વૈ કામરાજાખ્યં ગૃહીતં મનસા તદા । જજાપ બાલકોઽત્યર્થં ધૃત્વા ચેતસિ સાદરમ્
એ સમયે એ બાળક mentally કામરાજ નામનું બીજમંત્ર ગ્રહણ કરી, મનમાં શ્રદ્ધાથી એને વારંવાર જપતો રહ્યો.
ભાવિયોગાન્મહારાજ કામરાજાખ્યમદ્ભુતમ્ । સ્વભાવેનૈવ તેનેત્થં ગૃહીતં બાલકેન વૈ
હે મહારાજ, ભાગ્યના સંયોગથી એ અદભુત કામરાજ મંત્ર બાળકને સહજ રીતે મળી ગયો.
તદાઽસૌ પઞ્ચમે વર્ષે પ્રાપ્ય મન્ત્રમનુત્તમમ્ । ઋષિચ્છન્દોવિહીનઞ્ચ ધ્યાનન્યાસવિવર્જિતમ્
પછી, પાંચમા વર્ષે, તેણે શ્રેષ્ઠ મંત્ર પ્રાપ્ત કર્યો, જે ઋષિઓના છંદ વગરનો હતો અને જેમાં ધ્યાન કે નિયાસ નહોતાં.
પ્રજપન્મનસા નિત્યં ક્રીડત્યપિ સ્વપિત્યપિ । વિસસ્માર ન તં મન્ત્રં જ્ઞાત્વા સારમિતિ સ્વયમ્
એ મંત્રને તે રોજ મનમાં જપતો, રમતો કે ઊંઘતો હોય ત્યારે પણ કદી ભૂલતો નહોતો, કારણ કે એનું સાર તે પોતે જાણતો હતો.
વર્ષે ચૈકાદશે પ્રાપ્તે કુમારોઽસૌ નૃપાત્મજઃ । મુનિના ચોપનીતોઽથ વેદમધ્યાપિતસ્તથા
એવી રીતે, અગિયારમા વર્ષે, એ રાજકુમારને મુનિએ ઉપનયન સંસ્કાર આપ્યો અને તેને વેદ શીખવ્યા.
ધનુર્વેદં તથા સાઙ્ગં નીતિશાસ્ત્રં વિધાનતઃ । અભ્યસ્તાઃ સકલા વિદ્યાસ્તેન મન્ત્રબલાદિના
તેણે ધનુર્વેદ તથા તેની તમામ શાખાઓ, નીતિશાસ્ત્ર અને અન્ય બધી કળાઓ મંત્રશક્તિના બળે ભણ્યા.
કદાચિત્સોઽપિ પ્રત્યક્ષં દેવીરૂપં દદર્શ હ । રક્તામ્બરં રક્તવર્ણં રક્તસર્વાઙ્ગભૂષણમ્
ક્યારેક તેણે પોતાની આંખે જ દેવીનું સ્વરૂપ જોયું—લાલ વસ્ત્રો પહેરેલા, લાલ રંગની, અને દરેક અંગે લાલ આભૂષણોથી સજ્જ.
ગરુડે વાહને સંસ્થાં વૈષ્ણવીં શક્તિમદ્ભુતામ્ । દૃષ્ટ્વા પ્રસન્નવદનઃ સ બભૂવ નૃપાત્મજઃ
ગરૂડ પર આરૂઢ, વૈષ્ણવી શક્તિરૂપે અદ્ભુત દેખાતી દેવીને જોઈને એ રાજકુમાર આનંદિત થયો.
વને તસ્મિંસ્થિતઃ સોઽથ સર્વવિદ્યાર્થતત્ત્વવિત્ । માતરં સેવમાનસ્તુ વિજહાર નદીતટે
એ જંગલમાં રહીને, સર્વ વિદ્યા અને તત્ત્વો જાણનારો, તે માતાને સેવા આપતો અને નદીના કિનારે વિહાર કરતો.
શરાસનઞ્ચ સમ્પ્રાપ્તં વિશિખાશ્ચ શિલાશિતાઃ । તૂણીરકવચં તસ્મૈ દત્તં ચામ્બિકયા વને
ત્યાં જંગલમાં અંબિકાએ તેને ધનુષ્ય, લોખંડના ટોચવાળા બાણ, તૂણીર અને કવચ આપ્યા.
એતસ્મિન્સમયે પુત્રી કાશિરાજસ્ય સુપ્રિયા । નામ્ના શશિકલા દિવ્યા સર્વલક્ષણસંયુતા
એ સમયે કાશીરાજાની પુત્રી સુપ્રિયા, શશિકલાના નામે, દિવ્ય અને સર્વે શુભ લક્ષણોથી યુક્ત હતી.
શુશ્રાવ નૃપપુત્રં તં વનસ્થઞ્ચ સુદર્શનમ્ । સર્વલક્ષણસમ્પન્નં શૂરં કામમિવાપરમ્
તેણે એ જંગલમાં વસતા સુંદર, સર્વે લક્ષણોથી યુક્ત, પરાક્રમી અને કામદેવ સમાન સુદર્શન રાજકુમાર વિશે સાંભળ્યું.
બન્દીજનમુખાચ્છ્રુત્વા રાજપુત્રં સુસઙ્ગતમ્ । ચકમે મનસા તં વૈ વરં વરયિતું ધિયા
બંદીઓના મોઢેથી એ ગુણવાન રાજકુમાર વિશે સાંભળી, તેણીએ મનમાં તેને પતિ રૂપે પસંદ કરવાની ઈચ્છા કરી.
સ્વપ્ને તસ્યાઃ સમાગમ્ય જગદમ્બા નિશાન્તરે । ઉવાચ વચનં ચેદં સમાશ્વાસ્ય સુસંસ્થિતા
એક રાત્રે સ્વપ્નમાં જગદંબા તેણીને મળી અને આશ્વાસન આપી, આ રીતે કહ્યું:
વરં વરય સુશ્રોણિ મમ ભક્તઃ સુદર્શનઃ । સર્વકામપ્રદસ્તેઽસ્તુ વચનાન્મમ ભામિનિ
"હે સુશોભિત કટિવાળી, તું જે વર માંગે એ પસંદ કર; મારો ભક્ત સુદર્શન તને મારા વચનથી સર્વે ઇચ્છાઓ આપશે, હે સુંદરિ!"
એવં શશિકલા દૃષ્ટા સ્વપ્ને રૂપં મનોહરમ્ । અમ્બાયા વચનં સ્મૃત્વા જહર્ષ ભૃશભામિની
આ રીતે શશિકલાએ સ્વપ્નમાં અંબાનું મનોહર રૂપ જોયું; માતાના વચન યાદ કરીને એ સદાચારવતી અત્યંત આનંદિત થઈ.
ઉત્થિતા સા મુદા યુક્તા પૃષ્ટા માત્રા પુનઃ પુનઃ । પ્રમોદે કારણં બાલા નોવાચાતિત્રપાન્વિતા
પછી ખુશીથી ભરેલી, જ્યારે માતાએ વારંવાર કારણ પૂછ્યું, ત્યારે એ બાળાએ વધારે લજ્જાથી કંઈ કહ્યું નહીં.
જહાસ મુદમાપન્ના સ્મૃત્વા સ્વપ્નં મુહુર્મુહુઃ । સખીં પ્રાહ તદાન્યાં વૈ સ્વપ્નવૃત્તં સવિસ્તરમ્
સ્વપ્ન વારંવાર યાદ કરીને આનંદથી હસતી અને પછી એ ઘટનાનું વિગતવાર વર્ણન પોતાની એક સખીને કર્યું.
કદાચિત્સા વિહારાર્થમવાપોપવનં શુભમ્ । સખીયુક્તા વિશાલાક્ષી ચમ્પકૈરુપશોભિતમ્
ક્યારેક મોજ માટે, વિશાળ ને સુંદર આંખોવાળી એ કન્યા સખીઓ સાથે ચંપક ફૂલો થી શોભતા એક સુંદર ઉપવનમાં ગઈ.
પુષ્પાણિ ચિન્વતી બાલા ચમ્પકાધઃસ્થિતાબલા । અપશ્યદ્બ્રાહ્મણં માર્ગે આગચ્છન્તં ત્વરાન્વિતમ્
ફૂલો ચુંટતી વખતે, ચંપક વૃક્ષ નીચે સખીઓ સાથે ઊભેલી એ બાળાએ રસ્તે ઝડપથી આવતા એક બ્રાહ્મણને જોયો.