પુરા શ્રુતં મયા સ્વામિન્પાણ્ડવા વૈ વને સ્થિતાઃ । મુનીનામાશ્રમે પુણ્યે પાઞ્ચાલ્યા સહિતાસ્તદા
'હે સ્વામી, મેં પહેલાં સાંભળ્યું હતું કે પાંડવો અને પાંચાલી વનમાં રહીને મુનિઓના પવિત્ર આશ્રમમાં રહેતા હતા.'
ગતાસ્તે મૃગયાં પાર્થા ભ્રાતરઃ પઞ્ચ એવ તે । દ્રૌપદી સંસ્થિતા તત્ર મુનીનામાશ્રમે શુભે
'પાંચે પાંડવ ભાઈઓ શિકાર માટે ગયા હતા અને દ્રૌપદી ત્યાં મુનિઓના પવિત્ર આશ્રમમાં રહી હતી.'
ધૌમ્યોઽત્રિર્ગાલવઃ પૈલો જાવાલિર્ગૌતમો ભૃગુઃ । ચ્યવનશ્ચાત્રિગોત્રશ્ચ કણ્વશ્ચૈવ જતુઃ ક્રતુઃ
'ત્યાં ધૌમ્ય, અત્રિ, ગાલવ, પૈલ, જાવાલી, ગૌતમ, ભૃગુ, ચ્યવન, અત્રિગોત્રી, કણ્વ, જાતુ અને ક્રતુ જેવા મુનિઓ હતા.'
વીતિહોત્રઃ સુમન્તુશ્ચ યજ્ઞદત્તોઽથ વત્સલઃ । રાશાસનઃ કહોડશ્ચ યવક્રીર્યજ્ઞકૃત્ક્રતુઃ
'વીતિહોત્ર, સુમંતુ, યજ્ઞદત્ત, વત્સલ, રાશાસન, કહોડ, યવક્રી, યજ્ઞકૃત અને ક્રતુ પણ ત્યાં હાજર હતા.'
એતે ચાન્યે ચ મુનયો ભારદ્વાજાદયઃ શુભાઃ । વેદપાઠયુતાઃ સર્વે સંસ્થિતાશ્ચાશ્રમે સ્થિતાઃ
'આ અને બીજા પણ શુભ મુનિઓ, જેમના વડે ભારદ્વાજ વગેરે, બધા જ વેદના પાઠમાં નિપુણ, આશ્રમમાં રહેતા હતા.'
દાસીભિઃ સહિતા તત્ર યાજ્ઞસેની સ્થિતા મુને । આશ્રમે ચારુસર્વાઙ્ગી નિર્ભયા મુનિસંવૃતે
'ત્યાં યાજ્ઞસેની, સર્વાંગે સુંદર, પોતાની દાસીઓ સાથે મુનિઓથી ઘેરાયેલા આશ્રમમાં નિર્ભય રહી હતી.'
પાર્થા મૃગાનુગાસ્તાવત્પ્રયાતાશ્ચ વનાદ્વનમ્ । ધનુર્બાણધરા વીરાઃ પઞ્ચ વૈ શત્રુતાપનાઃ
'પાંડવો, તે પાંચે ધનુષ-બાણ ધારણ કરનાર પરાક્રમી ભાઈઓ, વનમાં વનમાં શિકાર કરતા જતા અને દુશ્મનોને કષ્ટ આપતા.'
તાવત્સિન્ધુપતિઃ શ્રીમાન્માર્ગસ્થો બલસંયુતઃ । આગતશ્ચાશ્રમાભ્યાશે શ્રુત્વા તુ નિગમન્ધ્વનિમ્
'એ સમયે, સિંધુના તેજસ્વી રાજા પોતાની સેના સાથે માર્ગમાં હતો અને વેદના ધ્વનિ સાંભળી આશ્રમની નજીક આવી પહોંચ્યો.'
શ્રુત્વા વેદધ્વનિં રાજા મુનીનાં ભાવિતાત્મનામ્ । ઉત્તતાર રથાત્તૂર્ણં દર્શનાકાઙ્ક્ષયા નૃપઃ
'પવિત્ર મનવાળા મુનિઓ દ્વારા વેદના પાઠની ધ્વનિ સાંભળી, રાજાએ મુલાકાતની ઈચ્છાથી ઝડપથી રથમાંથી નીચે ઉતરી આવ્યો.'
યદા નિરગમત્તત્ર ભૃત્યદ્વયસમન્વિતઃ । વેદપાઠયુતાન્વીક્ષ્ય મુનીનુદ્યમસંસ્થિતઃ
'જ્યારે તે બે ભૃત્યો સાથે બહાર આવ્યો, ત્યારે તેણે જોયું કે બધા મુનિઓ વેદના પાઠમાં તત્પર અને એકાગ્રતાથી બેઠેલા છે.'
કૃતાઞ્જલિપુટઃ સ્વામિન્સંસ્થિતોઽથ જયદ્રથઃ । આશ્રમે મુનિભિર્જુષ્ટે ભૂપતિઃ સંવિવેશ હ
જયદ્રથએ હાથ જોડીને, સ્વામીની સામે ઊભો રહ્યો અને પછી, જે આશ્રમ ઋષિઓથી ભરેલો હતો, તેમાં પ્રવેશ્યો.
તત્રોપવિષ્ટં રાજાનં દ્રષ્ટુકામાઃ સ્ત્રિયસ્તદા । આયયુર્મુનિભાર્યાશ્ચ કોઽયમિત્યબ્રુવન્નૃપમ્
ત્યારે ત્યાં બેઠેલા રાજાને જોવા ઇચ્છતી સ્ત્રીઓ અને ઋષિની પત્નીઓ આવી અને પુછ્યું: 'આ કોણ છે?'
તાસાં મધ્યે વરારોહા યાજ્ઞસેની સમાગતા । જયદ્રથેન દૃષ્ટા સા રૂપેણ શ્રીરિવાપરા
એમાં સુંદર યાજ્ઞસેની પણ આવી; જયદ્રથએ તેને જોયા અને તે રૂપમાં будто બીજી શ્રીદેવી જેવી લાગી.
તાં વિલોક્યાસિતાપાઙ્ગીં દેવકન્યામિવાપરામ્ । પપ્રચ્છ નૃપતિર્ધૌમ્યં કેયં શ્યામા વરાનના
તે કાળી આંખોવાળી અને દેવકન્યા જેવી દેખાતી હતી, તેને જોઈને રાજાએ ધૌમ્યને પુછ્યું: 'આ કોણ છે, આ શ્યામા સુંદર ચહેરાવાળી સ્ત્રી?'
ભાર્યા કસ્ય સુતા કસ્ય નામ્ના કા વરવર્ણિની । રૂપલાવણ્યસંયુક્તા શચીવ વસુધાઙ્ગતા
આ સુંદર રૂપવાળી સ્ત્રી કોણની પત્ની છે, કોણની દીકરી છે અને તેનું નામ શું છે? એ તો મનુષ્યોમાં શચી જેવી લાગે છે.
બર્બૂલવનમધ્યસ્થા લવઙ્ગલતિકા યથા । રાક્ષસીવૃન્દગા નૂનં રમ્ભેવાભાતિ ભામિની
બર્બૂલાના વનમાં જેમ લવંગલતા વચ્ચે ઊભી હોય, તેમ રાક્ષસી સ્ત્રીઓમાં આ ભામિની તો રંભા જેવી તેજવાળી લાગે છે.
સત્યં વદ મહાભાગ કસ્યેયં વલ્લભાબલા । રાજપત્નીવ ચાભાતિ નૈષા મુનિવધૂર્દ્વિજ
હે ભાગ્યશાળી, સાચું કહો, આ યુવાન સ્ત્રી કોણની પ્રિય છે? એ તો રાજપત્ની જેવી લાગે છે, મુનિની પત્ની તો નથી જ, હે દ્વિજ.
ધૌમ્ય ઉવાચ પાણ્ડવાનાં પ્રિયા ભાર્યા દ્રૌપદી શુભલક્ષણા । પાઞ્ચાલી સિન્ધુરાજેન્દ્ર વસત્યત્ર વરાશ્રમે
ધૌમ્યએ કહ્યું: 'આ પાંડવોની પ્રિય પત્ની, શુભ લક્ષણોવાળી દ્રૌપદી છે, હે સિંધુરાજ! પાંચાલકન્યા આ શ્રેષ્ઠ આશ્રમે રહે છે.'
જયદ્રથ ઉવાચ ક્વ ગતાઃ પાણ્ડવાઃ પઞ્ચ શૂરાઃ સમ્પ્રતિ વિશ્રુતાઃ । વસન્ત્યત્ર વને વીરા વીતશોકા મહાબલાઃ
જયદ્રથએ પુછ્યું: 'પાંચે પ્રસિદ્ધ પાંડવો અત્યારે ક્યાં ગયા? શું એ મહાબલી, દુઃખથી મુક્ત, અહીં વનમાં રહે છે?'
ધૌમ્ય ઉવાચ મૃગયાર્થં ગતાઃ પઞ્ચ પાણ્ડવા રથસંસ્થિતાઃ । આગમિષ્યન્તિ મધ્યાન્હે મૃગાનાદાય પાર્થિવાઃ
ધૌમ્યએ કહ્યું: 'પાંચે પાંડવો રથમાં ચડીને શિકાર માટે ગયા છે; મધ્યાહ્ને મૃગો લઈને પાછા આવશે, હે રાજા.'
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય ઉદતિષ્ઠદસૌ નૃપઃ । દ્રૌપદીસન્નિધૌ ગત્વા પ્રગમ્યેદમુવાચ હ
આ વાત સાંભળી, રાજા ઊભો થયો અને દ્રૌપદી પાસે જઈને, નજીક જઈને એમ બોલ્યો.
કુશલં તે વરારોહે ક્વ ગતાઃ પતયશ્ચ તે । એકાદશ ગતાન્યદ્ય વર્ષાણિ ચ વને કિલ
'હે સુંદર, તારી કૂશળ છે ને? તારા પતિઓ ક્યાં ગયા? કહે છે કે અગિયાર વર્ષ વનમાં વીતી ગયા છે.'
દ્રૌપદી તુ તદોવાચ સ્વસ્તિ તેઽસ્તુ નૃપાત્મજ । વિશ્રમસ્વાશ્રમાભ્યાશે ક્ષણાદાયાન્તિ પાણ્ડવાઃ
દ્રૌપદીએ કહ્યું: 'હે રાજકુમાર, તને શુભકામનાઓ! આશ્રમની પાસે આરામ કર, પાંડવો થોડીવારમાં આવી જશે.'
એવં બ્રુવન્ત્યાં તસ્યાં તુ લોભાવિષ્ટઃ સ ભૂપતિઃ । જહાર દ્રૌપદીં વીરોઽનાદૃત્ય મુનિસત્તમાન્
તેવું દ્રૌપદી બોલતી હતી ત્યારે, લાલચથી ભરાયેલા રાજાએ ઋષિગણની અવગણના કરીને દ્રૌપદીનું અપહરણ કર્યું.
કસ્યચિન્નૈવ વિશ્વાસઃ કર્તવ્યઃ સર્વથા બુધૈઃ । કુર્વન્દુઃખમવાપ્નોતિ દૃષ્ટાન્તસ્ત્વત્ર વૈ બલિઃ
વિદ્વાનો કહે છે કે ક્યારેય કોઈ પર સંપૂર્ણ વિશ્વાસ રાખવો નહીં; એવું કરનારને દુઃખ મળે છે, જેમ બલિનું ઉદાહરણ છે.
વૈરોચનસુતઃ શ્રીમાન્ધર્મિષ્ઠઃ સત્યસઙ્ગરઃ । યજ્ઞકર્તા ચ દાતા ચ શરણ્યઃ સાધુસંમતઃ
વિરોચનપુત્ર ધર્મનિષ્ઠ, સત્યવ્રત, યજ્ઞકર્તા, દાનવીર, શરણાર્થી અને સજ્જનોમાં માન્ય હતો.
નાધર્મે નિરતઃ ક્વાપિ પ્રલ્હાદસ્ય ચ પૌત્રકઃ । એકોનશતયજ્ઞાન્વૈ સ ચકાર સદક્ષિણાન્
પ્રહલાદનો પૌત્ર, ક્યારેય અધર્મમાં લાગતો નહોતો; તેણે નિર્વિઘ્ન અને યોગ્ય દક્ષિણાવાળા નવ્વાણું યજ્ઞો કર્યા હતા.
સત્ત્વમૂર્ત્તિઃ સદા વિષ્ણુઃ સેવ્યઃ સ યોગિનામપિ । નિર્વિકારોઽપિ ભગવાન્દેવકાર્યાર્થસિદ્ધયે
સદા સત્વગુણવાળા, યોગીઓ પણ જેમનું પૂજન કરે એવા વિષ્ણુ, સ્વયં અવિકારી હોવા છતાં દેવકાર્યની સિદ્ધિ માટે કાર્ય કરે છે.
કશ્યપાચ્ચ સમુદ્ભૂતો વિષ્ણુઃ કપટવામનઃ । રાજ્યં છલેન હૃતવાન્મહીં ચૈવ સસાગરામ્
કશ્યપજીમાંથી જન્મેલા વિષ્ણુએ, વામન રૂપ ધારણ કરીને, ચાલકીથી રાજ પણ અને આખી ધરતી સાગરો સાથે પોતાના કબજામાં લીધી.
સોઽભવત્સત્યવાગ્રાજા બલિર્વૈરોચનિસ્તદા । કપટં કૃતવાન્વિષ્ણુરિન્દ્રાર્થે તુ મયા શ્રુતમ્
તે સમયે વિરોચનપુત્ર બલિ સત્યવચન રાજા હતો; છતાં વિષ્ણુએ ઇન્દ્રના હિત માટે કપટ કર્યું, એમ મેં સાંભળ્યું છે.