હૃષ્ટપુષ્ટજનાકીર્ણા સ્તુતિવાદિત્રનિઃસ્વના । નવે તસ્મિન્મહીપાલે પૂર્બભૌ નૂતનેવ સા
આનંદી અને સુખી પ્રજાથી ભરેલી, સંગીત અને સ્તુતિના અવાજોથી ગૂંજતી, શહેર નવા રાજા સાથે નવી જેવી લાગી.
કેચિત્સાધુજના યે વૈ ચક્રુઃ શોકં ગૃહે સ્થિતાઃ । સુદર્શનં વિચિન્ત્યાદ્ય ક્વ ગતોઽસૌ નૃપાત્મજઃ
કેટલાક સારા લોકો, ઘરમાં રહીને, દુઃખી થયા અને વિચારતા રહ્યા કે આજે સુદર્શન રાજકુમાર ક્યાં ગયો હશે.
મનોરમાતિસાધ્વી સા ક્વ ગતા સુતસંયુતા । પિતાઽસ્યા નિહતઃ સંખ્યે રાજ્યલોભેન વૈરિણા
મનોરમા જેવી ઉત્તમ અને સતી સ્ત્રી, પોતાના પુત્ર સાથે ક્યાં ગઈ હશે? તેના પિતા રાજ્યના લોભથી દુશ્મન દ્વારા યુદ્ધમાં મારાયા હતા.
ઇત્યેવં ચિન્ત્યમાનાસ્તે સાધવઃ સમબુદ્ધયઃ । અતિષ્ઠન્દુઃખિતાસ્તત્ર શત્રુજિદ્વશવર્તિનઃ
આવી રીતે વિચાર કરતાં, તે ધર્મી અને સમબુદ્ધિ ધરાવનારા લોકો ત્યાં દુઃખી રહીને, શત્રુજિતના વશમાં રહ્યા.
યુધાજિદપિ દૌહિત્રં સ્થાપયિત્વા વિધાનતઃ । રાજ્યઞ્ચ મન્ત્રિસાત્કૃત્વા ચલિતઃ સ્વાં પુરીં પ્રતિ
યુધાજિતે પોતાના દોહિત્રને યોગ્ય રીતે રાજગાદી પર બેસાડી, રાજ્યની જવાબદારી મંત્રીઓને સોંપી, પછી પોતાની નગરી તરફ ચાલ્યો ગયો.
શ્રુત્વા સુદર્શનં તત્ર મુનીનામાશ્રમે સ્થિતમ્ । હન્તુકામો જગામાશુ ચિત્રકૂટં સ પર્વતમ્
જ્યારે યુધાજિતને ખબર પડી કે સુદર્શન ત્યાં મુનિઓના આશ્રમમાં છે, ત્યારે તેણે તેને મારવાની ઈચ્છાથી ઝડપથી ચિત્રકૂટ પર્વત તરફ પ્રસ્થાન કર્યું.
નિષાદાધિપતિં શૂરં પુરસ્કૃત્ય બલાભિધમ્ । દુર્દર્શાખ્યમગાદાશુ શૃઙ્ગવેરપુરાધિપમ્
નિષાદોના પરાક્રમી રાજાને પોતાની સેના સાથે આગળ રાખીને, તેણે ઝડપથી શ્રીઙ્ગવેરપુરના રાજા દુર્દર્શા પાસે પહોંચ્યો.
શ્રુત્વા મનોરમા તત્ર બભૂવાતિસુદુઃખિતા । આગચ્છન્તં બાલપુત્રા ભયાર્તા સૈન્યસંયુતમ્
જ્યારે મનોરમાએ આ સાંભળ્યું, ત્યારે પોતાના નાનકડા પુત્ર માટે ડરીને, સેના આવી રહી છે એવું જાણી, ખૂબ જ દુઃખી થઈ ગઈ.
તમુવાચાતિશોકાર્તા મુનિં સાશ્રુવિલોચના । કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ યુધાજિત્સમુપસ્થિતઃ
ઘણા શોકથી વ્યાકુળ અને આંખોમાં આંસુ ભરાઈને, તેણે મુનિને કહ્યું: 'હું હવે શું કરું? યુધાજિત આવી પહોંચ્યો છે, તો હું ક્યાં જાઉં?'
પિતા મે નિહતોઽનેન દૌહિત્રો ભૂપતિઃ કૃતઃ । સુતં મે હન્તુકામોઽત્ર સમાયાતિ બલાન્વિતઃ
'મારા પિતાને તેણે મારી નાખ્યા, પોતાના દોહિત્રને રાજા બનાવ્યો. હવે તે અહીં પોતાના લશ્કર સાથે મારા પુત્રને મારવા આવી રહ્યો છે.'
પુરા શ્રુતં મયા સ્વામિન્પાણ્ડવા વૈ વને સ્થિતાઃ । મુનીનામાશ્રમે પુણ્યે પાઞ્ચાલ્યા સહિતાસ્તદા
'હે સ્વામી, મેં પહેલાં સાંભળ્યું હતું કે પાંડવો અને પાંચાલી વનમાં રહીને મુનિઓના પવિત્ર આશ્રમમાં રહેતા હતા.'
ગતાસ્તે મૃગયાં પાર્થા ભ્રાતરઃ પઞ્ચ એવ તે । દ્રૌપદી સંસ્થિતા તત્ર મુનીનામાશ્રમે શુભે
'પાંચે પાંડવ ભાઈઓ શિકાર માટે ગયા હતા અને દ્રૌપદી ત્યાં મુનિઓના પવિત્ર આશ્રમમાં રહી હતી.'
ધૌમ્યોઽત્રિર્ગાલવઃ પૈલો જાવાલિર્ગૌતમો ભૃગુઃ । ચ્યવનશ્ચાત્રિગોત્રશ્ચ કણ્વશ્ચૈવ જતુઃ ક્રતુઃ
'ત્યાં ધૌમ્ય, અત્રિ, ગાલવ, પૈલ, જાવાલી, ગૌતમ, ભૃગુ, ચ્યવન, અત્રિગોત્રી, કણ્વ, જાતુ અને ક્રતુ જેવા મુનિઓ હતા.'
વીતિહોત્રઃ સુમન્તુશ્ચ યજ્ઞદત્તોઽથ વત્સલઃ । રાશાસનઃ કહોડશ્ચ યવક્રીર્યજ્ઞકૃત્ક્રતુઃ
'વીતિહોત્ર, સુમંતુ, યજ્ઞદત્ત, વત્સલ, રાશાસન, કહોડ, યવક્રી, યજ્ઞકૃત અને ક્રતુ પણ ત્યાં હાજર હતા.'
એતે ચાન્યે ચ મુનયો ભારદ્વાજાદયઃ શુભાઃ । વેદપાઠયુતાઃ સર્વે સંસ્થિતાશ્ચાશ્રમે સ્થિતાઃ
'આ અને બીજા પણ શુભ મુનિઓ, જેમના વડે ભારદ્વાજ વગેરે, બધા જ વેદના પાઠમાં નિપુણ, આશ્રમમાં રહેતા હતા.'
દાસીભિઃ સહિતા તત્ર યાજ્ઞસેની સ્થિતા મુને । આશ્રમે ચારુસર્વાઙ્ગી નિર્ભયા મુનિસંવૃતે
'ત્યાં યાજ્ઞસેની, સર્વાંગે સુંદર, પોતાની દાસીઓ સાથે મુનિઓથી ઘેરાયેલા આશ્રમમાં નિર્ભય રહી હતી.'
પાર્થા મૃગાનુગાસ્તાવત્પ્રયાતાશ્ચ વનાદ્વનમ્ । ધનુર્બાણધરા વીરાઃ પઞ્ચ વૈ શત્રુતાપનાઃ
'પાંડવો, તે પાંચે ધનુષ-બાણ ધારણ કરનાર પરાક્રમી ભાઈઓ, વનમાં વનમાં શિકાર કરતા જતા અને દુશ્મનોને કષ્ટ આપતા.'
તાવત્સિન્ધુપતિઃ શ્રીમાન્માર્ગસ્થો બલસંયુતઃ । આગતશ્ચાશ્રમાભ્યાશે શ્રુત્વા તુ નિગમન્ધ્વનિમ્
'એ સમયે, સિંધુના તેજસ્વી રાજા પોતાની સેના સાથે માર્ગમાં હતો અને વેદના ધ્વનિ સાંભળી આશ્રમની નજીક આવી પહોંચ્યો.'
શ્રુત્વા વેદધ્વનિં રાજા મુનીનાં ભાવિતાત્મનામ્ । ઉત્તતાર રથાત્તૂર્ણં દર્શનાકાઙ્ક્ષયા નૃપઃ
'પવિત્ર મનવાળા મુનિઓ દ્વારા વેદના પાઠની ધ્વનિ સાંભળી, રાજાએ મુલાકાતની ઈચ્છાથી ઝડપથી રથમાંથી નીચે ઉતરી આવ્યો.'
યદા નિરગમત્તત્ર ભૃત્યદ્વયસમન્વિતઃ । વેદપાઠયુતાન્વીક્ષ્ય મુનીનુદ્યમસંસ્થિતઃ
'જ્યારે તે બે ભૃત્યો સાથે બહાર આવ્યો, ત્યારે તેણે જોયું કે બધા મુનિઓ વેદના પાઠમાં તત્પર અને એકાગ્રતાથી બેઠેલા છે.'
કૃતાઞ્જલિપુટઃ સ્વામિન્સંસ્થિતોઽથ જયદ્રથઃ । આશ્રમે મુનિભિર્જુષ્ટે ભૂપતિઃ સંવિવેશ હ
જયદ્રથએ હાથ જોડીને, સ્વામીની સામે ઊભો રહ્યો અને પછી, જે આશ્રમ ઋષિઓથી ભરેલો હતો, તેમાં પ્રવેશ્યો.
તત્રોપવિષ્ટં રાજાનં દ્રષ્ટુકામાઃ સ્ત્રિયસ્તદા । આયયુર્મુનિભાર્યાશ્ચ કોઽયમિત્યબ્રુવન્નૃપમ્
ત્યારે ત્યાં બેઠેલા રાજાને જોવા ઇચ્છતી સ્ત્રીઓ અને ઋષિની પત્નીઓ આવી અને પુછ્યું: 'આ કોણ છે?'
તાસાં મધ્યે વરારોહા યાજ્ઞસેની સમાગતા । જયદ્રથેન દૃષ્ટા સા રૂપેણ શ્રીરિવાપરા
એમાં સુંદર યાજ્ઞસેની પણ આવી; જયદ્રથએ તેને જોયા અને તે રૂપમાં будто બીજી શ્રીદેવી જેવી લાગી.
તાં વિલોક્યાસિતાપાઙ્ગીં દેવકન્યામિવાપરામ્ । પપ્રચ્છ નૃપતિર્ધૌમ્યં કેયં શ્યામા વરાનના
તે કાળી આંખોવાળી અને દેવકન્યા જેવી દેખાતી હતી, તેને જોઈને રાજાએ ધૌમ્યને પુછ્યું: 'આ કોણ છે, આ શ્યામા સુંદર ચહેરાવાળી સ્ત્રી?'
ભાર્યા કસ્ય સુતા કસ્ય નામ્ના કા વરવર્ણિની । રૂપલાવણ્યસંયુક્તા શચીવ વસુધાઙ્ગતા
આ સુંદર રૂપવાળી સ્ત્રી કોણની પત્ની છે, કોણની દીકરી છે અને તેનું નામ શું છે? એ તો મનુષ્યોમાં શચી જેવી લાગે છે.
બર્બૂલવનમધ્યસ્થા લવઙ્ગલતિકા યથા । રાક્ષસીવૃન્દગા નૂનં રમ્ભેવાભાતિ ભામિની
બર્બૂલાના વનમાં જેમ લવંગલતા વચ્ચે ઊભી હોય, તેમ રાક્ષસી સ્ત્રીઓમાં આ ભામિની તો રંભા જેવી તેજવાળી લાગે છે.
સત્યં વદ મહાભાગ કસ્યેયં વલ્લભાબલા । રાજપત્નીવ ચાભાતિ નૈષા મુનિવધૂર્દ્વિજ
હે ભાગ્યશાળી, સાચું કહો, આ યુવાન સ્ત્રી કોણની પ્રિય છે? એ તો રાજપત્ની જેવી લાગે છે, મુનિની પત્ની તો નથી જ, હે દ્વિજ.
ધૌમ્ય ઉવાચ પાણ્ડવાનાં પ્રિયા ભાર્યા દ્રૌપદી શુભલક્ષણા । પાઞ્ચાલી સિન્ધુરાજેન્દ્ર વસત્યત્ર વરાશ્રમે
ધૌમ્યએ કહ્યું: 'આ પાંડવોની પ્રિય પત્ની, શુભ લક્ષણોવાળી દ્રૌપદી છે, હે સિંધુરાજ! પાંચાલકન્યા આ શ્રેષ્ઠ આશ્રમે રહે છે.'
જયદ્રથ ઉવાચ ક્વ ગતાઃ પાણ્ડવાઃ પઞ્ચ શૂરાઃ સમ્પ્રતિ વિશ્રુતાઃ । વસન્ત્યત્ર વને વીરા વીતશોકા મહાબલાઃ
જયદ્રથએ પુછ્યું: 'પાંચે પ્રસિદ્ધ પાંડવો અત્યારે ક્યાં ગયા? શું એ મહાબલી, દુઃખથી મુક્ત, અહીં વનમાં રહે છે?'
ધૌમ્ય ઉવાચ મૃગયાર્થં ગતાઃ પઞ્ચ પાણ્ડવા રથસંસ્થિતાઃ । આગમિષ્યન્તિ મધ્યાન્હે મૃગાનાદાય પાર્થિવાઃ
ધૌમ્યએ કહ્યું: 'પાંચે પાંડવો રથમાં ચડીને શિકાર માટે ગયા છે; મધ્યાહ્ને મૃગો લઈને પાછા આવશે, હે રાજા.'