સમાહૂય તમેકાન્તે પ્રોવાચ બહુદુઃખિતા । ગૃહીત્વા બાલકં હસ્તે રુદતી દીનમાનસા
તે દુઃખથી ભરાઈ, બાળકને હાથમાં લઈને, રડતી અને મનથી ખૂબ જ દુઃખી થઈ, એકાંતમાં વિદલ્લને બોલાવીને વાત કરી.
પિતા મે નિહતઃ સંખ્યે પુત્રોઽયં બાલકસ્તથા । યુધાજિદ્બલવાન્ રાજા કિં વિધેયં વદસ્વ મે
મારા પિતા યુદ્ધમાં મૃત્યુ પામ્યા છે અને આ બાળક મારો પુત્ર છે; યુધાજિત રાજા શક્તિશાળી છે—હવે શું કરવું, એ મને કહો.
તામુવાચ વિદલ્લોઽસૌ નાત્ર સ્થાતવ્યમેવ ચ । ગમિષ્યામો વને કામં વારાણસ્યાઃ પુનઃ કિલ
વિદલ્લે તેને કહ્યું: 'અહીં રહેવું યોગ્ય નથી; ચાલો, આપણે વારાણસીના જંગલમાં જઈએ.'
તત્ર મે માતુલઃ શ્રીમાન્વર્તતે બલવત્તરઃ । સુબાહુરિતિ વિખ્યાતો રક્ષિતા સ ભવિષ્યતિ
'ત્યાં મારા મામા સુબાહુ રહે છે, જે બહુ જ શક્તિશાળી છે અને આપણું રક્ષણ કરશે.'
યુધાજિદ્દર્શનોત્કણ્ઠમનસા નગરાદ્બહિઃ । નિર્ગત્ય રથમારુહ્ય ગન્તવ્યં નાત્ર સંશયઃ
'યુધાજિતને જોવા માટે તારા મનમાં ઉત્કંઠા છે, તો તું શહેર છોડીને રથમાં બેસી તરત જ નીકળી જા—આમાં કોઈ શંકા નથી.'
ઇત્યુક્તા તેન સા રાજ્ઞી ગત્વા લીલાવતીં પ્રતિ । ઉવાચ પિતરં દ્રષ્ટું ગચ્છામ્યદ્ય સુલોચને
વિદલ્લના કહેવા મુજબ, રાણી લીલાવતી પાસે ગઈ અને કહ્યું: 'સુંદર આંખોવાળી, આજે હું મારા પિતાને જોવા જઈ રહી છું.'
ઇત્યુક્ત્વા રથમારુહ્ય સૈરન્ધ્રીસંયુતા તદા । વિદલ્લેન ચ સંયુક્તા નિઃસૃતા નગરાદ્બહિઃ
આવી વાત કહીને, તે રથમાં બેસી, પોતાની દાસી અને વિદલ્લ સાથે શહેરની બહાર નીકળી ગઈ.
ત્રસ્તા હ્યાર્તાતિકૃપણા પિતુઃ શોકસમાકુલા । દૃષ્ટ્વા યુધાજિતં ભૂપં પિતરં ગતજીવિતમ્
ભયથી, અત્યંત દુઃખી અને પિતાના શોકથી વ્યાકુળ થઈ, તેણે યુધાજિત રાજાને અને પોતાના મૃત્યુ પામેલા પિતાને જોયા.
સંસ્કાર્ય ચ ત્વરાયુક્તા વેપમાના ભયાકુલા । દિનદ્વયેન સમ્પ્રાપ્તા રાજ્ઞી ભાગીરથીતટમ્
તેણે ઝડપથી પિતાનું અંત્યેષ્ટિ સંસ્કાર કર્યું, ભયથી કાંપતી અને ગભરાયેલી રહી, અને બે દિવસમાં ભાગીરથીના કિનારે પહોંચી.
નિષાદૈલુણ્ઠિતા તત્ર ગૃહીતં સકલં વસુ । રથઞ્ચાપિ ગૃહીત્વા તે નિર્ગતા દસ્યવઃ શઠાઃ
ત્યાં નિષાદ જાતિના ક્રૂર ચોરોએ તેમનો બધો ધન અને રથ પણ લૂંટી લીધો.
રુદતી સુતમાદાય ચારુવસ્ત્રા મનોરમા । નિર્યયૌ જાહ્નવીતીરે સૈરન્ધ્રીકરલમ્બિતા
રડતી, પુત્રને ઉછાળી, સુંદર વસ્ત્રો પહેરી, દાસીની સહાયથી જાહ્નવીના કિનારે આગળ વધી.
આરુહ્ય ચ ભયાચ્છીઘ્રમુડુપં સા ભયાકુલા । તીર્ત્વા ભાગીરથીં પુણ્યાં યયૌ ત્રિકૂટપર્વતમ્
ભયના કારણે, તેણે ઝડપથી નાવમાં બેસી, પવિત્ર ભાગીરથીને પાર કરી અને ત્રિકૂટ પર્વત તરફ ગઈ.
ભારદ્વાજાશ્રમં પ્રાપ્તા ત્વરયા ચ ભયાકુલા । સંવીક્ષ્ય તાપસાંસ્તત્ર સઞ્જાતા નિર્ભયા તદા
ભયથી ઝડપથી ચાલતી, તે ભારદ્વાજના આશ્રમમાં પહોંચી; ત્યાં તપસ્વીઓને જોઈને તેનો ભય દૂર થયો.
મુનિના સા તતઃ પૃષ્ટા કાઽસિ કસ્ય પરિગ્રહઃ । કષ્ટેનાત્ર કથં પ્રાપ્તા સત્યં બ્રૂહિ શુચિસ્મિતે
પછી મુનિએ પૂછ્યું: 'તું કોણ છે? કયા ઘરની છે? તું અહીં કેટલી મુશ્કેલીથી આવી? સાચું બોલ, પવિત્ર સ્મિતવાળી.'
દેવી વા માનુષી વાસિ બાલપુત્રા વને કથમ્ । રાજ્યભ્રષ્ટેવ વામોરુ ભાસિ ત્વં કમલેક્ષણે
હું પૂછું છું, તમે દેવી છો કે માનવી? તમે તમારા નાનકડા પુત્ર સાથે આ જંગલમાં કેમ રહો છો? કમળ જેવી આંખોવાળી અને સુંદર જાંઘવાળી, રાજપદ ગુમાવ્યા પછી જેવો દુઃખી દેખાવ આવે છે, એવું કેમ લાગે છે તમને?
એવં સા મુનિના પૃષ્ટા નોવાચ વરવર્ણિની । રુદતી દુઃખસન્તપ્તા વિદલ્લં ચ સમાદિશત્
મુનિએ આવું પૂછતાં પણ તેજસ્વિ સ્ત્રીએ કોઈ જવાબ આપ્યો નહીં; દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ રડી પડી અને વિદલ્લાને ઈશારો કર્યો.
વિદલ્લસ્તમુવાચેદં ધ્રુવસન્ધિર્નૃપોત્તમઃ । તસ્ય ભાર્યા ધર્મપત્ની નામ્ના ચેયં મનોરમા
વિદલ્લાએ કહ્યું: આ મહારાજ ધ્રુવસંધિ છે, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ. આ તેમની ધર્મપત્ની મનોરમા છે.
સિંહેન નિહતો રાજા સૂર્યવંશી મહાબલઃ । પુત્રોઽયં નૃપતેસ્તસ્ય નામ્ના ચૈવ સુદર્શનઃ
સૂર્યવંશના મહાબળવાન રાજાને સિંહે મારી નાખ્યા. આ તેમનો પુત્ર સુદર્શન છે.
અસ્યાઃ પિતાતિધર્માત્મા દૌહિત્રાર્થં મૃતો રણે । યુધાજિદ્ભયસન્ત્રસ્તા સમ્પ્રાપ્તા વિજને વને
આ સ્ત્રીના પિતા અત્યંત ધર્મી હતા. દોહિત્ર માટે યુદ્ધમાં મૃત્યુ પામ્યા. યુધાજિતના ભયથી ડરીને એ આ એકાંત જંગલમાં આવી છે.
ત્વામેવ શરણં પ્રાપ્તા બાલપુત્રા નૃપાત્મજા । ત્રાતા ભવ મહાભાગ ત્વમસ્યા મુનિસત્તમ
બાળ પુત્ર સાથે રાજકુમારી માત્ર તમારી જ શરણે આવી છે. મહાભાગ્યશાળી મુનિ, કૃપા કરીને આ સ્ત્રીની રક્ષા કરો.
આર્તસ્ય રક્ષણે પુણ્યં યજ્ઞાધિકમુદાહૃતમ્ । ભયતસ્તસ્ય દીનસ્ય વિશેષફલદં સ્મૃતમ્
કહવામાં આવ્યું છે કે, પીડિતની રક્ષા કરવી એ યજ્ઞ કરતાં પણ વધુ પુણ્યદાયી છે. ખાસ કરીને ભયભીત અને દુઃખી વ્યક્તિને બચાવવાથી સૌથી શ્રેષ્ઠ ફળ મળે છે.
ઋષિરુવાચ નિર્ભયા વસ કલ્યાણિ પુત્રં પાલય સુવ્રતે । ન તે ભયં વિશાલાક્ષિ કર્તવ્યં શત્રુસમ્ભવમ્
મુનિએ કહ્યું: કલ્યાણી, નિર્ભય થઈ અહીં રહો અને તમારા પુત્રની સંભાળ લો. વિશાળ આંખવાળી, દુશ્મન તરફથી તમને કોઈ ભય રાખવાની જરૂર નથી.
પાલયસ્વ સુતં કાન્તં રાજા તેઽયં ભવિષ્યતિ । નાત્ર દુઃખં તથા શોકઃ કદાચિત્સમ્ભવિષ્યતિ
તમારા પ્રિય પુત્રની જાળવણી કરો; એ ભવિષ્યમાં રાજા બનશે. અહીં તમને ક્યારેય દુઃખ કે શોક નહીં થાય.
વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યુક્તા મુનિના રાજ્ઞી સ્વસ્થા સા સમ્બભૂવ હ । ઉટજે મુનિના દત્તે વીતશોકા તદાવસત્
વ્યાસે કહ્યું: મુનિએ આવું કહેતાં રાણી મનથી શાંત થઈ ગઈ. મુનિએ આપેલી ઝૂંપડીમાં રહીને એ શોકમુક્ત થઈને રહેવા લાગી.
સૈરન્ધ્રીસહિતા તત્ર વિદલ્લેન ચ સંયુતા । સુદર્શનં પાલયાના ન્યવસત્સા મનોરમા
ત્યાં મનોરમા પોતાની દાસીઓ અને વિદલ્લા સાથે રહીને સુદર્શનની સંભાળ કરતી હતી.
યુધાજિદ્ભારદ્વાજયોઃ સંવાદવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ યુધાજિત્ત્વથ સઙ્ગ્રામાદ્ગત્વાઽયોધ્યાં મહાબલઃ । મનોરમાં ચ પપ્રચ્છ સુદર્શનજિઘાંસયા
યુધાજિત અને ભારદ્વાજ વચ્ચેની વાતચીતનું વર્ણન. વ્યાસે કહ્યું: પછી યુધાજિત, જે યુદ્ધમાં પરાક્રમી હતો, એ અયોધ્યા પાછો આવ્યો અને મનમાં સુદર્શનને મારવાની ઈચ્છા રાખી મનોરમાની ખબર પૂછવા લાગ્યો.
સેવકાન્ પ્રેષયામાસ ક્વ ગતેતિ મુહુર્વદન્ । શુભે દિનેઽથ દૌહિત્રં સ્થાપયામાસ ચાસને
એ વારંવાર સેવકોને પુછતો રહ્યો કે એ ક્યાં ગઈ. પછી શુભ દિવસે પોતાના દોહિત્રને સિંહાસન પર બેસાડ્યો.
મન્ત્રિભિશ્ચ વસિષ્ઠેન મન્ત્રૈરાથર્વણૈઃ શુભૈઃ । અભિષિક્તશ્ચ સમ્પૂર્ણૈઃ કલશૈર્જલપૂરિતૈઃ
મંત્રીઓ અને વસિષ્ઠ સાથે, શુભ અથર્વણ મંત્રોથી, પાણીથી ભરેલા પૂર્ણ કલશોથી અભિષેક કર્યો.
ભેરીશઙ્ખનિનાદૈશ્ચ તૂર્યાણાં ચાથ નિઃસ્વનૈઃ । ઉત્સવસ્તુ નગર્યા વૈ સમ્બભૂવ કુરૂદ્વહ
ઢોલ, શંખ અને અન્ય વાદ્યોના ગર્જનાથી શહેરમાં મહોત્સવ ઉજવાયો, હે કુરુશ્રેષ્ઠ.
વિપ્રાણાં વેદપાઠૈશ્ચ બન્દિનાં સ્તુતિભિસ્તથા । અયોધ્યા મુદિતેવાસીજ્જયશબ્દૈઃ સુમઙ્ગલૈઃ
બ્રાહ્મણો દ્વારા વેદપાઠ અને ભાટો દ્વારા સ્તુતિઓ થવા લાગી. અયોધ્યા જયઘોષ અને શુભ મંગલધ્વનિથી આનંદિત થઈ.