યુધાજિતિ સમાયાતે ન મે નિઃસરણં ભવેત્ । જ્ઞાત્વા બાલં સુતં સોઽદ્ય કારાગારં નયિષ્યતિ
યુધાજિત આવી જશે તો મારું ક્યાંયે બચાવ નહીં રહે; એ જાણે છે કે મારો પુત્ર નાનો છે, એટલે આજે જ એને કેદખાનામાં લઈ જશે.
શ્રૂયતે હિ પુરેન્દ્રેણ માતુર્ગર્ભગતઃ શિશુઃ । કૃન્તિતઃ સપ્તધા પશ્ચાત્કૃતાસ્તે સપ્ત સપ્તધા
આ શહેરના રાજાએ, એવું સાંભળવામાં આવે છે કે, એક માતાના ગર્ભમાં રહેલા બાળકને સાત ભાગમાં કાપી નાખ્યો હતો; પછી એ સાતે સાતગણા થઈ ગયા.
પ્રવિશ્ય ચોદરં માતુઃ કરે કૃત્વાલ્પકં પવિમ્ । એકોનપઞ્ચાશદપિ તેઽભવન્મરુતો દિવિ
માતાના ગર્ભમાં જઈને, એણે હાથમાં નાનકડું હથિયાર બનાવ્યું; તેમ છતાં, સ્વર્ગમાં એકાવન મારુતો જન્મ્યા.
સપત્ન્યૈ ગરલં દત્તં સપત્ન્યા નૃપભાર્યયા । ગર્ભનાશાર્થમુદ્દિશ્ય પુરૈતદ્વૈ મયા શ્રુતમ્
રાજાની બીજી રાણીએ, ગર્ભનો નાશ થાય એ માટે, રાજાની પત્નીને ઝેર આપ્યું હતું – આવું આ શહેરમાં બન્યું હતું એમ મેં સાંભળ્યું છે.
જાતસ્તુ બાલકઃ પશ્ચાદ્દેહે વિષયુતઃ કિલ । તેનાસૌ સગરો નામ વિખ્યાતો ભુવિ મણ્ડલે
પછી બાળક જન્મ્યો પણ એના શરીરમાં ઝેર હતું; તેથી એ 'સગર' નામે આખી ધરતી પર પ્રસિદ્ધ થયો.
જીવમાનોઽથ ભર્તા વૈ કૈકેય્યા નૃપભાર્યયા । રામઃ પ્રવ્રાજિતો જ્યેષ્ઠો મૃતો દશરથો નૃપઃ
પતિ જીવતો હતો ત્યારે કૈકેયી નામની રાણીએ મોટાભાઈ રામને વનમાં મોકલી દીધા અને દશરથ રાજા મૃત્યુ પામ્યા.
મન્ત્રિણસ્ત્વવશાઃ કામં યે મે પુત્રં સુદર્શનમ્ । રાજાનં કર્તુકામા વૈ યુધાજિદ્વશગાશ્ચ તે
મારા મંત્રીગણ સ્વતંત્ર નથી; જે લોકો મારા પુત્ર સુદર્શનને રાજા બનાવવાની ઈચ્છા રાખે છે, તેઓ યુધાજિતના વશમાં છે.
ન મે ભ્રાતા તથા શૂરો યો માં બન્ધાત્પ્રમોચયેત્ । મહત્કષ્ટઞ્ચ સમ્પ્રાપ્તં મયા વૈ દૈવયોગતઃ
મારો ભાઈ એટલો પરાક્રમી નથી કે મને બંધનમાંથી મુક્ત કરી શકે; દૈવના પ્રભાવથી હું મોટું દુઃખ ભોગવી રહી છું.
ઉદ્યમઃ સર્વથા કાર્યઃ સિદ્ધિર્દૈવાદ્ધિ જાયતે । ઉપાયં પુત્રરક્ષાર્થં કરોમ્યદ્ય ત્વરાન્વિતા
છતાં પણ, પ્રયત્ન તો હંમેશા કરવો જોઈએ, કારણ કે સફળતા તો દૈવથી મળે છે; આજે હું મારા પુત્રની રક્ષા માટે તરત જ કોઈ ઉપાય શોધીશ.
ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય સા બાલા વિદલ્લં ચાતિમાનિનમ્ । નિપુણં સર્વકાર્યેષુ ચિન્ત્યં મન્ત્રિવરોત્તમમ્
આવી રીતે વિચારીને, તે યુવતીએ સર્વ કાર્યમાં કુશળ અને અત્યંત ગર્વીલા, વિચારશીલ મંત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા વિદલ્લને બોલાવ્યો.
સમાહૂય તમેકાન્તે પ્રોવાચ બહુદુઃખિતા । ગૃહીત્વા બાલકં હસ્તે રુદતી દીનમાનસા
તે દુઃખથી ભરાઈ, બાળકને હાથમાં લઈને, રડતી અને મનથી ખૂબ જ દુઃખી થઈ, એકાંતમાં વિદલ્લને બોલાવીને વાત કરી.
પિતા મે નિહતઃ સંખ્યે પુત્રોઽયં બાલકસ્તથા । યુધાજિદ્બલવાન્ રાજા કિં વિધેયં વદસ્વ મે
મારા પિતા યુદ્ધમાં મૃત્યુ પામ્યા છે અને આ બાળક મારો પુત્ર છે; યુધાજિત રાજા શક્તિશાળી છે—હવે શું કરવું, એ મને કહો.
તામુવાચ વિદલ્લોઽસૌ નાત્ર સ્થાતવ્યમેવ ચ । ગમિષ્યામો વને કામં વારાણસ્યાઃ પુનઃ કિલ
વિદલ્લે તેને કહ્યું: 'અહીં રહેવું યોગ્ય નથી; ચાલો, આપણે વારાણસીના જંગલમાં જઈએ.'
તત્ર મે માતુલઃ શ્રીમાન્વર્તતે બલવત્તરઃ । સુબાહુરિતિ વિખ્યાતો રક્ષિતા સ ભવિષ્યતિ
'ત્યાં મારા મામા સુબાહુ રહે છે, જે બહુ જ શક્તિશાળી છે અને આપણું રક્ષણ કરશે.'
યુધાજિદ્દર્શનોત્કણ્ઠમનસા નગરાદ્બહિઃ । નિર્ગત્ય રથમારુહ્ય ગન્તવ્યં નાત્ર સંશયઃ
'યુધાજિતને જોવા માટે તારા મનમાં ઉત્કંઠા છે, તો તું શહેર છોડીને રથમાં બેસી તરત જ નીકળી જા—આમાં કોઈ શંકા નથી.'
ઇત્યુક્તા તેન સા રાજ્ઞી ગત્વા લીલાવતીં પ્રતિ । ઉવાચ પિતરં દ્રષ્ટું ગચ્છામ્યદ્ય સુલોચને
વિદલ્લના કહેવા મુજબ, રાણી લીલાવતી પાસે ગઈ અને કહ્યું: 'સુંદર આંખોવાળી, આજે હું મારા પિતાને જોવા જઈ રહી છું.'
ઇત્યુક્ત્વા રથમારુહ્ય સૈરન્ધ્રીસંયુતા તદા । વિદલ્લેન ચ સંયુક્તા નિઃસૃતા નગરાદ્બહિઃ
આવી વાત કહીને, તે રથમાં બેસી, પોતાની દાસી અને વિદલ્લ સાથે શહેરની બહાર નીકળી ગઈ.
ત્રસ્તા હ્યાર્તાતિકૃપણા પિતુઃ શોકસમાકુલા । દૃષ્ટ્વા યુધાજિતં ભૂપં પિતરં ગતજીવિતમ્
ભયથી, અત્યંત દુઃખી અને પિતાના શોકથી વ્યાકુળ થઈ, તેણે યુધાજિત રાજાને અને પોતાના મૃત્યુ પામેલા પિતાને જોયા.
સંસ્કાર્ય ચ ત્વરાયુક્તા વેપમાના ભયાકુલા । દિનદ્વયેન સમ્પ્રાપ્તા રાજ્ઞી ભાગીરથીતટમ્
તેણે ઝડપથી પિતાનું અંત્યેષ્ટિ સંસ્કાર કર્યું, ભયથી કાંપતી અને ગભરાયેલી રહી, અને બે દિવસમાં ભાગીરથીના કિનારે પહોંચી.
નિષાદૈલુણ્ઠિતા તત્ર ગૃહીતં સકલં વસુ । રથઞ્ચાપિ ગૃહીત્વા તે નિર્ગતા દસ્યવઃ શઠાઃ
ત્યાં નિષાદ જાતિના ક્રૂર ચોરોએ તેમનો બધો ધન અને રથ પણ લૂંટી લીધો.
રુદતી સુતમાદાય ચારુવસ્ત્રા મનોરમા । નિર્યયૌ જાહ્નવીતીરે સૈરન્ધ્રીકરલમ્બિતા
રડતી, પુત્રને ઉછાળી, સુંદર વસ્ત્રો પહેરી, દાસીની સહાયથી જાહ્નવીના કિનારે આગળ વધી.
આરુહ્ય ચ ભયાચ્છીઘ્રમુડુપં સા ભયાકુલા । તીર્ત્વા ભાગીરથીં પુણ્યાં યયૌ ત્રિકૂટપર્વતમ્
ભયના કારણે, તેણે ઝડપથી નાવમાં બેસી, પવિત્ર ભાગીરથીને પાર કરી અને ત્રિકૂટ પર્વત તરફ ગઈ.
ભારદ્વાજાશ્રમં પ્રાપ્તા ત્વરયા ચ ભયાકુલા । સંવીક્ષ્ય તાપસાંસ્તત્ર સઞ્જાતા નિર્ભયા તદા
ભયથી ઝડપથી ચાલતી, તે ભારદ્વાજના આશ્રમમાં પહોંચી; ત્યાં તપસ્વીઓને જોઈને તેનો ભય દૂર થયો.
મુનિના સા તતઃ પૃષ્ટા કાઽસિ કસ્ય પરિગ્રહઃ । કષ્ટેનાત્ર કથં પ્રાપ્તા સત્યં બ્રૂહિ શુચિસ્મિતે
પછી મુનિએ પૂછ્યું: 'તું કોણ છે? કયા ઘરની છે? તું અહીં કેટલી મુશ્કેલીથી આવી? સાચું બોલ, પવિત્ર સ્મિતવાળી.'
દેવી વા માનુષી વાસિ બાલપુત્રા વને કથમ્ । રાજ્યભ્રષ્ટેવ વામોરુ ભાસિ ત્વં કમલેક્ષણે
હું પૂછું છું, તમે દેવી છો કે માનવી? તમે તમારા નાનકડા પુત્ર સાથે આ જંગલમાં કેમ રહો છો? કમળ જેવી આંખોવાળી અને સુંદર જાંઘવાળી, રાજપદ ગુમાવ્યા પછી જેવો દુઃખી દેખાવ આવે છે, એવું કેમ લાગે છે તમને?
એવં સા મુનિના પૃષ્ટા નોવાચ વરવર્ણિની । રુદતી દુઃખસન્તપ્તા વિદલ્લં ચ સમાદિશત્
મુનિએ આવું પૂછતાં પણ તેજસ્વિ સ્ત્રીએ કોઈ જવાબ આપ્યો નહીં; દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ રડી પડી અને વિદલ્લાને ઈશારો કર્યો.
વિદલ્લસ્તમુવાચેદં ધ્રુવસન્ધિર્નૃપોત્તમઃ । તસ્ય ભાર્યા ધર્મપત્ની નામ્ના ચેયં મનોરમા
વિદલ્લાએ કહ્યું: આ મહારાજ ધ્રુવસંધિ છે, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ. આ તેમની ધર્મપત્ની મનોરમા છે.
સિંહેન નિહતો રાજા સૂર્યવંશી મહાબલઃ । પુત્રોઽયં નૃપતેસ્તસ્ય નામ્ના ચૈવ સુદર્શનઃ
સૂર્યવંશના મહાબળવાન રાજાને સિંહે મારી નાખ્યા. આ તેમનો પુત્ર સુદર્શન છે.
અસ્યાઃ પિતાતિધર્માત્મા દૌહિત્રાર્થં મૃતો રણે । યુધાજિદ્ભયસન્ત્રસ્તા સમ્પ્રાપ્તા વિજને વને
આ સ્ત્રીના પિતા અત્યંત ધર્મી હતા. દોહિત્ર માટે યુદ્ધમાં મૃત્યુ પામ્યા. યુધાજિતના ભયથી ડરીને એ આ એકાંત જંગલમાં આવી છે.
ત્વામેવ શરણં પ્રાપ્તા બાલપુત્રા નૃપાત્મજા । ત્રાતા ભવ મહાભાગ ત્વમસ્યા મુનિસત્તમ
બાળ પુત્ર સાથે રાજકુમારી માત્ર તમારી જ શરણે આવી છે. મહાભાગ્યશાળી મુનિ, કૃપા કરીને આ સ્ત્રીની રક્ષા કરો.