મહી ચાપિ મહીયસ્ત્વાદ્ધૃતા સા શેષમસ્તકે । ગિરયશ્ચ કૃતાઃ સર્વે ધારણાર્થ પ્રવિસ્તરાઃ
એ મહાન ધરા શેષના મસ્તક પર ટકી છે; અને બધા પર્વતો પણ ધારણ માટે વિશાળ અને વિસ્તૃત બનાવાયા.
લોહકીલં યથા કાષ્ઠે તથા તે ગિરયઃ કૃતાઃ । મહીધરો મહારાજ પ્રોચ્યતે વિબુધૈર્જનૈઃ
જેમ લોખંડના કિલા લાકડામાં ગાડવામાં આવે છે, તેમ પર્વતો પણ બનાવાયા; એ મહાપર્વતને દેવો અને લોકો 'મહીધર' કહે છે.
જાતરૂપમયો મેરુર્બહુયોજનવિસ્તરઃ । કૃતો મણિમયૈઃ શૃઙ્ગૈઃ શોભિતઃ પરમાદ્ભુતઃ
મેરુ પર્વત સોનાનો બનાવેલો અને અનેક યોજન જેટલો વિસ્તૃત છે; એ મણિથી શોભાયમાન શિખરો ધરાવતો, અતિ અદ્ભુત છે.
મરીચિર્નારદોઽત્રિશ્ચ પુલસ્ત્યઃ પુલહઃ ક્રતુઃ । દક્ષો વસિષ્ઠ ઇત્યેતે બ્રહ્મણઃ પ્રથિતાઃ સુતાઃ
મરીચિ, નારદ, અત્રિ, પુલસ્ત્ય, પુલહ, ક્રતુ, દક્ષ અને વશિષ્ઠ—આ બધા બ્રહ્માના પ્રસિદ્ધ પુત્રો છે.
મરીચેઃ કશ્યપો જાતો દક્ષકન્યાસ્ત્રયોદશ । તાભ્યો દેવાશ્ચ દૈત્યાશ્ચ સમુત્પન્ના હ્યનેકશઃ
મરીચિમાંથી કશ્યપ જન્મ્યા; દક્ષની તેર દીકરીઓમાંથી અનેક દેવતાઓ અને દૈત્યો ઉત્પન્ન થયા.
તતસ્તુ કાશ્યપી સૃષ્ટિઃ પ્રવૃત્તા ચાતિવિસ્તરા । મનુષ્યપશુસર્પાદિજાતિભેદૈરનેકધા
પછી કશ્યપમાંથી અત્યંત વિશાળ સર્જન થયું, જેમાં માનવ, પશુ, સાપ અને અનેક જાતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
બ્રહ્મણશ્ચાર્ધદેહાત્તુ મનુઃ સ્વાયમ્ભુવોઽભવત્ । શતરૂપા તથા નારી સઞ્જાતા વામભાગતઃ
બ્રહ્માના અર્ધાંગમાંથી સ્વાયંભુવ મનુ જન્મ્યા અને ડાબા ભાગમાંથી સ્ત્રી શતરૂપા ઉત્પન્ન થઈ.
પ્રિયવ્રતોત્તાનપાદૌ સુતૌ તસ્યા બભૂવતુઃ । તિસ્ત્રઃ કન્યા વરારોહા હ્યભવન્નતિસુન્દરીઃ
તેમને બે પુત્રો, પ્રિયવ્રત અને ઉત્તાનપાદ થયા; અને ત્રણ સુંદર કન્યાઓ પણ જન્મી, જે બહુ જ મનોહર હતી.
એવં સૃષ્ટિં સમુત્પાદ્ય ભગવાન્કમલોદ્ભવઃ । ચકાર બ્રહ્મલોકઞ્ચ મેરુશૃઙ્ગે મનોહરમ્
આ રીતે કમલમાંથી જન્મેલા ભગવાને સર્જન કરી, મેરુ પર્વતની ચોટી પર મનોહર બ્રહ્માલોક બનાવ્યો.
વૈકુણ્ઠં ભગવાન્વિષ્ણૂ રમારમણમુત્તમમ્ । ક્રીડાસ્થાનં સુરમ્યઞ્ચ સર્વલોકોપરિસ્થિતમ્
ભગવાન વિષ્ણુએ લક્ષ્મી માટે સર્વોત્તમ અને આનંદમય વૈકુંઠનું સર્જન કર્યું, જે સર્વ લોકોથી ઉપર સુંદર વિહારસ્થળ છે.
શિવોઽપિ પરમં સ્થાનં કૈલાસાખ્યં ચકાર હ । સમાસાદ્ય ભૂતગણં વિજહાર યથારુચિ
શિવજીયે પણ પોતાનું શ્રેષ્ઠ નિવાસસ્થાન, એટલે કે કૈલાસ, સ્થાપ્યું અને પોતાના સાથે ભૂતગણને લઈ ત્યાં મનગમતું વિહાર કર્યો.
સ્વર્ગસ્ત્રિવિષ્ટપો મેરુશિખરોપરિ કલ્પિતઃ । તચ્ચ સ્થાનં સુરેન્દ્રસ્ય નાનારત્નવિરાજિતમ્
મેરુ પર્વતની ચોટી પર સ્વર્ગ, જેને ત્રિવિષ્ટપ કહે છે, રચાયું; એ સ્થાન દેવતાઓના રાજા માટે અનેક રત્નોથી શોભાયમાન બન્યું.
સમુદ્રમથનાત્પ્રાપ્તઃ પારિજાતસ્તરુત્તમઃ । ચતુર્દન્તસ્તથા નાગઃ કામધેનુશ્ચ કામદા
સમુદ્રમંથનથી સર્વોત્તમ પારિજાત વૃક્ષ, ચાર દાંતવાળો હાથી, નાગ અને ઇચ્છા પૂર્ણ કરતી કામધેનુ ગાય પ્રગટ થયા.
ઉચ્ચૈઃશ્રવાસ્તથાશ્વો વૈ રમ્ભાદ્યપ્સરસસ્તથા । ઇન્દ્રેણોપાત્તમખિલં જાતં વૈ સ્વર્ગભૂષણમ્
ઉચ્ચૈઃશ્રવા નામનો દૈવી ઘોડો અને રંભા સહિત અન્ય અપ્સરાઓ પણ પ્રગટ થયા; આ બધું ઇન્દ્રે લઈ સ્વર્ગના શણગાર બન્યા.
ધન્વન્તરિશ્ચન્દ્રમાશ્ચ સાગરાચ્ચ સમુદ્બભૌ । સ્વર્ગસ્થિતૌ વિરાજેતે દેવૌ બહુગણૈર્વૃતૌ
ધન્વંતરી અને ચંદ્રમાઁ પણ સમુદ્રમાંથી બહાર આવ્યા; આ બંને દેવતાઓ અનેક સેવકો સાથે સ્વર્ગમાં તેજસ્વી રીતે વિરાજે છે.
એવં સૃષ્ટિઃ સમુત્પન્ના ત્રિવિધા નૃપસત્તમ । દેવતિર્યઙ્મનુષ્યાદિભેદૈર્વિવિધકલ્પિતા
હે શ્રેષ્ઠ રાજા, આ રીતે ત્રણ પ્રકારની સૃષ્ટિ ઉત્પન્ન થઈ, જેમાં દેવ, પ્રાણી, માનવ અને અન્ય અનેક જાતિઓની રચના થઈ.
અણ્ડજાઃ સ્વેદજાશ્ચૈવ ચોદ્ભિજ્જાશ્ચ જરાયુજાઃ । ચતુર્ભેદૈઃ સમુત્પન્ના જીવાઃ કર્મયુતાઃ કિલ
જીવો ચાર પ્રકારથી જન્મે છે: ડિંભમાંથી, પસીનાથી, અંકુરથી અને ગર્ભમાંથી; બધા પોતાના કર્મો સાથે જન્મે છે.
એવં સૃષ્ટિં સમાસાદ્ય બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ । વિહારં સ્વેષુ સ્થાનેષુ ચક્રુઃ સર્વે યથેપ્સિતમ્
આ રીતે સૃષ્ટિ સર્જાયા પછી બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ્વરે પોતાના-પોતાના સ્થાનમાં મનગમતું વિહાર કર્યો.
એવં પ્રવર્તિતે સર્ગે ભગવાન્પ્રભુરચ્યુતઃ । મહાલક્ષ્મ્યા સમં તત્ર ચિક્રીડ ભુવને સ્વકે
સૃષ્ટિ શરૂ થતાં જ ભગવાન, જે અવિનાશી છે, મહાલક્ષ્મી સાથે પોતાના લોકમાં આનંદપૂર્વક વિહાર કરવા લાગ્યા.
એકસ્મિન્સમયે વિષ્ણુર્વૈકુણ્ઠે સંસ્થિતઃ પુરા । સુધાસિન્ધુસ્થિતં દ્વીપં સસ્માર મણિમણ્ડિતમ્
એક સમયે, પ્રાચીન કાળે, વૈકુંઠમાં નિવાસ કરતા વિષ્ણુએ અમૃત સમુદ્રમાં આવેલા મણિથી શોભતા દ્વીપને યાદ કર્યો.
યત્ર દૃષ્ટ્વા મહામાયાં મન્ત્રશ્ચાસાદિતઃ શુભઃ । સ્મૃત્વા તાં પરમાં શક્તિં સ્ત્રીભાવં ગમિતો યથા
ત્યાં વિષ્ણુએ મહામાયાને જોયા અને શુભ મંત્ર પ્રાપ્ત કર્યો; પછી એ પરમ શક્તિને સ્મરણ કરીને સ્ત્રીરૂપ ધારણ કર્યું.
યજ્ઞં કર્તું મનશ્ચક્રે અમ્બિકાયા રમાપતિઃ । ઉત્તીર્ય ભુવનાત્તસ્માત્સમાહૂય મહેશ્વરમ્
લક્ષ્મીપતિએ અંબિકાની પૂજા માટે યજ્ઞ કરવાનો વિચાર કર્યો અને એ લોકમાંથી બહાર આવી મહેશ્વરને બોલાવ્યા.
બ્રહ્માણં વરુણં શક્રં કુબેરં પાવકં યમમ્ । વસિષ્ઠં કશ્યપં દક્ષં વામદેવં બૃહસ્પતિમ્
તેમણે બ્રહ્મા, વરુણ, ઇન્દ્ર, કુબેર, અગ્નિ, યમ, વશિષ્ઠ, કશ્યપ, દક્ષ, વામદેવ અને બૃહસ્પતિને આમંત્રિત કર્યા.
સમ્ભારં કલ્પયામાસ યજ્ઞાર્થં ચાતિવિસ્તરમ્ । મહાવિભવસંયુક્તં સાત્ત્વિકઞ્ચ મનોહરમ્
યજ્ઞ માટે વિશાળ અને ભવ્ય સામગ્રી એકત્ર કરી, જે સાત્વિક અને મનને આનંદ આપતી હતી.
મણ્ડપં વિતતં તત્ર કારયામાસ શિલ્પિભિઃ । ઋત્વિજો વરયામાસ સપ્તવિંશતિસુવ્રતાન્
ત્યાં કારીગરો દ્વારા વિશાળ મંડપ બાંધાવ્યો અને સત્તાવીસ શ્રેષ્ઠ વ્રતવાળા ઋત્વિજોને પસંદ કર્યા.
ચિતિઞ્ચ કારયામાસ વેદીશ્ચૈવ સુવિસ્તરાઃ । પ્રજેપુર્બ્રાહ્મણા મન્ત્રાન્દેવ્યા બીજસમન્વિતાન્
તેમણે યજ્ઞવેદી અને વિશાળ બેડી બાંધાવી; બ્રાહ્મણોએ દેવીના બીજમંત્રો સાથે મંત્રોચ્ચાર કર્યા.
જુહુવુસ્તે હવિઃ કામં વિધિવત્પરિકલ્પિતે । કૃતે તુ વિતતે હોમે વાગુવાચાશરીરિણી
તેમણે નિયમ મુજબ ઇચ્છાથી હવન સામગ્રી અર્પણ કરી; જ્યારે યજ્ઞ પૂર્ણ થયો અને અગ્નિ પ્રગટ થયો, ત્યારે આકાશવાણી સંભળાઈ.
વિષ્ણું તદા સમાભાષ્ય સુસ્વરા મધુરાક્ષરા । વિષ્ણો ત્વં ભવ દેવાનાં હરે શ્રેષ્ઠતમઃ સદા
પછી મીઠા અને સુમધુર સ્વરે એ વાણી વિષ્ણુને સંબોધી કહી: 'હે વિષ્ણુ, હંમેશા દેવોમાં શ્રેષ્ઠ રહો, હે હરિ.'
માન્યશ્ચ પૂજનીયશ્ચ સમર્થશ્ચ સુરેષ્વપિ । સર્વે ત્વામર્ચયિષ્યન્તિ બ્રહ્માદ્યાશ્ચ સવાસવાઃ
તમે દેવોમાં પણ માન્ય અને પૂજનીય રહેશો, અને તમારી પાસે શક્તિ રહેશે. સર્વે, બ્રહ્મા અને ઇન્દ્ર સહિત, તમારી પૂજા કરશે.
પ્રભવિષ્યન્તિ ભો ભક્ત્યા માનવા ભુવિ સર્વતઃ । વરદસ્ત્વં ચ સર્વેષાં ભવિતા માનવેષુ વૈ
હે પ્રિય, ભક્તિથી ધરતી પરના બધા મનુષ્યો શક્તિશાળી બનશે; અને તમે સૌને વર આપનાર બનશો.