બ્રાહ્મણાનાઞ્ચ વરણં તથૈવ પ્રતિપાદ્ય ચ । બ્રહ્માધ્વર્યુસ્તથા હોતા પ્રસ્તોતા વિધિપૂર્વકમ્
મનથી જ બ્રાહ્મણો પસંદ કરવા, અને નિયમ પ્રમાણે બ્રહ્મા, અધ્વર્યુ, હોતા અને પ્રસ્તોતાને નિમણૂક આપવી.
ઉદ્ગાતા પ્રતિહર્તા ચ સભ્યાશ્ચાન્યે યથાવિધિ । પૂજનીયાઃ પ્રયત્નેન મનસૈવ દ્વિજોત્તમાઃ
ઉદગાતા, પ્રતિહર્તા અને અન્ય સભ્યોને પણ પરંપરા પ્રમાણે મનથી જ સન્માનપૂર્વક પૂજવા—આ સર્વ શ્રેષ્ઠ દ્વિજ છે.
પ્રાણોઽપાનસ્તથા વ્યાનઃ સમાનોદાન એવ ચ । પાવકાઃ પઞ્ચ એવૈતે સ્થાપ્યા વેદ્યાં વિધાનતઃ
પ્રાણ, અપાન, વ્યાન, સમાન અને ઉદાન—આ પાંચ અગ્નિઓને નિયમ પ્રમાણે વેદી પર સ્થાપિત કરવા.
ગાર્હપત્યસ્તદા પ્રાણોઽપાનશ્ચાહવનીયકઃ । દક્ષિણાગ્નિસ્તથા વ્યાનઃ સમાનશ્ચાવસથ્યકઃ
એ સમયે પ્રાણ ગારહપત્ય અગ્નિ, અપાન આહવનીય અગ્નિ, વ્યાન દક્ષિણ અગ્નિ અને સમાન આવસથ્ય અગ્નિ ગણાય છે.
સભ્યોદાનઃ સ્મૃતા હ્યેતે પાવકાઃ પરમોત્કટાઃ । દ્રવ્યઞ્ચ મનસા ભાવ્યં નિર્ગુણં પરમં શુચિ
ઉદાન સભા અગ્નિ માનવામાં આવે છે; આ પાંચ અગ્નિ સર્વશ્રેષ્ઠ છે. યજ્ઞમાં અર્પણ પણ મનમાં જ નિર્ગુણ, પરમ અને શુદ્ધ રૂપે કલ્પવું જોઈએ.
મન એવ તદા હોતા યજમાનસ્તથૈવ તત્ । યજ્ઞાધિદેવતા બ્રહ્મ નિર્ગુણં ચ સનાતનમ્
એ સમયે મન જ હોતા છે, અને મન જ યજમાન છે; યજ્ઞની દેવતા પણ મનમાં જ બ્રહ્મ, નિર્ગુણ અને શાશ્વત છે.
ફલદા નિર્ગુણા શક્તિઃ સદા નિર્વેદદા શિવા । બ્રહ્મવિદ્યાખિલાધારા વ્યાપ્ય સર્વત્ર સંસ્થિતા
ફળ આપનારી, ગુણરહિત શક્તિ હંમેશાં વૈરાગ્ય અને શુભતા આપે છે; એ સર્વ બ્રહ્મજ્ઞાનનું આધાર છે, અને બધે વ્યાપક રહીને વસે છે.
તદુદ્દેશેન તદ્દ્રવ્યં હુનેત્પ્રાણાગ્નિષુ દ્વિજઃ । પશ્ચાચ્ચિત્તં નિરાલમ્બં કૃત્વા પ્રાણાનપિ પ્રભો
એ ઇચ્છાથી, દ્વિજએ તે દ્રવ્ય પ્રાણાગ્નિમાં અર્પણ કરવું જોઈએ; પછી મનને આધારરહિત કરીને, પ્રભુ, પોતાના પ્રાણ પણ અર્પણ કરવું.
કુણ્ડલીમુખમાર્ગેણ હુનેદ્બ્રહ્મણિ શાશ્વતે । સ્વાનુભૂત્યા સ્વયં સાક્ષાત્સ્વાત્મભૂતાં મહેશ્વરીમ્
કુંડલિનીના માર્ગથી, પોતાના અનુભવથી, જે મહેશ્વરી સ્વયં આત્મરૂપ છે, તેને શાશ્વત બ્રહ્મમાં અર્પણ કરવી.
સમાધિનૈવ યોગેન ધ્યાયેચ્ચેતસ્યનાકુલઃ । સર્વભૂતસ્થમાત્માનં સર્વભૂતાનિ ચાત્મનિ
મનને અડગ રાખી, સમાધિ દ્વારા યોગથી, સર્વ જીવમાં રહેલા આત્માને અને સર્વ જીવોને પોતાના આત્મામાં ધ્યાન કરવું.
યદા પશ્યતિ ભૂતાત્મા તદા પશ્યતિ તાં શિવામ્ । દૃષ્ટ્વા તાં બ્રહ્મવિદ્ભૂયાત્સચ્ચિદાનન્દરૂપિણીમ્
જ્યારે કોઈ સર્વ જીવમાં આત્મા જુએ છે, ત્યારે એ શુભ માતાને જુએ છે; અને તેને જોઈને, એ સચ્ચિદાનંદ સ્વરૂપ બ્રહ્મજ્ઞાની બને છે.
તદા માયાદિકં સર્વં દગ્ધં ભવતિ ભૂમિપ । પ્રારબ્ધં કર્મમાત્રં તુ યાવદ્દેહં ચ તિષ્ઠતિ
પછી, રાજા, માયાથી શરૂ કરીને બધું જ દહાઈ જાય છે; માત્ર જે કર્મ શરૂ થયું છે એ શરીર રહે ત્યાં સુધી બાકી રહે છે.
જીવન્મુક્તસ્તદા જાતો મૃતો મોક્ષમવાપ્નુયાત્ । કૃતકૃત્યો ભવેત્તાત યો ભજેજ્જગદમ્બિકામ્
પછી એ જીવતો મુક્ત થાય છે; મૃત્યુ પછી મોક્ષ પામે છે. હે પ્રિય, જે જગદંબાને ભજે છે, એ પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરે છે.
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન ધ્યેયા શ્રીભુવનેશ્વરી । શ્રોતવ્યા ચૈવ મન્તવ્યા ગુરુવાક્યાનુસારતઃ
એથી, સર્વ પ્રયત્નથી શ્રીભુવનેશ્વરીનું ધ્યાન કરવું, સાંભળવું અને ગુરુના વચન પ્રમાણે વિચારવું જોઈએ.
રાજન્નેવં કૃતો યજ્ઞો મોક્ષદો નાત્ર સંશયઃ । અન્યે યજ્ઞાઃ સકામાસ્તુ પ્રભવન્તિ ક્ષયોન્મુખાઃ
હે રાજા, આવું યજ્ઞ કરવાથી મોક્ષ મળે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી. બીજા યજ્ઞો ઇચ્છાવાળા હોય છે અને અંતે ક્ષય પામે છે.
અગ્નિષ્ટોમેન વિધિવત્સ્વર્ગકામો યજેદિતિ । વેદાનુશાસનં ચૈતત્પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ
સ્વર્ગની ઇચ્છાથી, નિયમ પ્રમાણે અગ્નિષ્ઠોમ યજ્ઞ કરવો જોઈએ—આ વેદનું ઉપદેશ છે અને વિદ્વાનો પણ એવું કહે છે.
ક્ષીણે પુણ્યે મૃત્યુલોકં વિશન્તિ ચ યથામતિ । તસ્માત્તુ માનસઃ શ્રેષ્ઠો યજ્ઞોઽપ્યક્ષય એવ સઃ
પુણ્ય ખૂટે ત્યારે, તેઓ પોતાની ઇચ્છા પ્રમાણે મૃત્યુલોકમાં આવે છે; તેથી માનસ યજ્ઞ શ્રેષ્ઠ છે અને એ ક્યારેય નાશ પામતો નથી.
ન રાજ્ઞા સાધિતું યોગ્યો મખોઽસૌ જયમિચ્છતા । તામસસ્તુ કૃતઃ પૂર્વં સર્પયજ્ઞસ્ત્વયાધુના
વિજય ઇચ્છનાર રાજાને એ યજ્ઞ યોગ્ય નથી; તું અગાઉ જે સર્પયજ્ઞ કર્યો હતો એ તામસિક હતો.
વૈરં નિર્વાહિતં રાજંસ્તક્ષકસ્ય દુરાત્મનઃ । યત્કૃતે નિહતાઃ સર્પાસ્ત્વયાઽગ્નૌ કોટિશઃ પરે
હે રાજા, દુષ્ટ તક્ષક સાથેનું વેર પૂરૂ થયું છે; તેના કારણે, તું અગ્નિમાં લાખો બીજા સાપો માર્યા છે.
દેવીયજ્ઞં કુરુષ્વાદ્ય વિતતં વિધિપૂર્વકમ્ । વિષ્ણુના યઃ કૃતઃ પૂર્વં સૃષ્ટ્યાદૌ નૃપસત્તમ
હવે, વિધિ પ્રમાણે સ્થાપિત થયેલો દેવીયજ્ઞ કર, જેમ સૃષ્ટિની શરૂઆતમાં વિષ્ણુએ કર્યો હતો, હે શ્રેષ્ઠ રાજા.
તથા ત્વં કુરુ રાજેન્દ્ર વિધિં તે પ્રબ્રવીમ્યહમ્ । બ્રાહ્મણાઃ સન્તિ રાજેન્દ્ર વિધિજ્ઞા વેદવિત્તમાઃ
એ જ રીતે તું પણ કર, હે રાજાધિરાજ; હું તને વિધિ કહું છું. અહીં એવા બ્રાહ્મણો છે, જે નિયમ અને વેદોમાં પારંગત છે.
દેવીબીજવિધાનજ્ઞા મન્ત્રમાર્ગવિચક્ષણાઃ । યાજકાસ્તે ભવિષ્યન્તિ યજમાનસ્ત્વમેવ હિ
દેવીના બીજવિધિ જાણનારા અને મંત્રમાર્ગમાં નિપુણ એવા યાજકો હશે; અને તું જ યજમાન રહેશે.
કૃત્વા યજ્ઞં વિધાનેન દત્ત્વા પુણ્ય઼ં મખાર્જિતમ્ । સમુદ્ધર મહારાજ પિતરં દુર્ગતિઙ્ગતમ્
વિધિ પ્રમાણે યજ્ઞ કરીને, તેમાં મળેલ પુણ્ય દાન આપીને, હે મહારાજ, દુર્ગતિમાં ગયેલા પિતાને ઉદ્ધાર કર.
વિપ્રાવમાનજં પાપં દુર્ઘટં નરકપ્રદમ્ । તથૈવ શાપજો દોષઃ પ્રાપ્તઃ પિત્રા તવાનઘ
બ્રાહ્મણોની અવમાનોમાંથી થયેલું પાપ, જે દુર્ઘટ અને નરકમાં લઈ જાય છે, અને શાપથી થયેલો દોષ પણ, હે નિર્દોષ, તારા પિતાએ મેળવ્યો છે.
તથા દુર્મરણં પ્રાપ્તં સર્પદંશેન ભૂભુજા । અન્તરાલે તથા મૃત્યૂર્ન ભૂમૌ કુશસંસ્તરે
એ રીતે જ, જ્યારે રાજાએ સાપના દંશથી ભયાનક મૃત્યુ મેળવ્યું, ત્યારે એ મૃત્યુને જમીન પર કે કુશના પાટલા પર પણ શાંતિથી નથી મળ્યું.
ન સઙ્ગ્રામે ન ગઙ્ગાયાં સ્નાનદાનાદિવર્જિતમ્ । મરણં તે પિતુસ્તત્ર સૌધે જાતં કુરૂદ્વહ
ન તો યુદ્ધમાં, ન તો ગંગામાં સ્નાન કે દાન કરતી વખતે, એમના પિતાનું મૃત્યુ એ મહેલમાં, એ બધા શુભ કાર્યો વિના થયું, હે કુરુવંશના શ્રેષ્ઠ.
કૃપણાનિ ચ સર્વાણિ નરકસ્ય નૃપોત્તમ । તત્રૈકં કારણં તસ્ય ન જાતં ચાતિદુર્લભમ્
હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, નરકના બધા દુઃખોનું એક જ કારણ છે, પણ એ દુર્લભ કારણ એમના માટે ત્યાં ઉદ્ભવ્યું નહોતું.
યત્ર યત્ર સ્થિતઃપ્રાણો જ્ઞાત્વા કાલં સમાગતમ્ । સાધનાનામભાવેઽપિ હ્યવશશ્ચાતિસઙ્કટે
જ્યાં જ્યાં પ્રાણ રહે છે, અને જ્યારે મૃત્યુ આવવાનું જાણાય છે, ત્યારે સાધનો ન હોવા છતાં અને ભારે મુશ્કેલીમાં પણ માણસ લાચાર બની જાય છે.
યદા નિર્વેદમાયાતિ મનસા નિર્મલેન વૈ । પઞ્ચભૂતાત્મકો દેહો મમ કિઞ્ચાત્ર દુઃખદમ્
જ્યારે મન એકદમ શુદ્ધ થઈ નિરાસ બની જાય છે, ત્યારે વિચાર આવે છે કે, 'આ પાંચ તત્વોથી બનેલું શરીર છે, તેમાં મને શું દુઃખ છે?'
પતત્વદ્ય યથાકામં મુક્તોઽહં નિર્ગુણોઽવ્યયઃ । નાશાત્મકાનિ તત્ત્વાનિ તત્ર કા પરિદેવના
'આજે શરીર જેમ પડે તેમ પડે, હું તો મુક્ત છું, ગુણરહિત અને અવિનાશી છું; અને જ્યારે તત્વો પોતે જ નાશવાન છે, તો પછી શેનું શોક કરવું?'