યથા દીપસ્તથોપાધેર્યોગાત્સઞ્જાયતે દ્વિધા । છાયેવાદર્શમધ્યે વા પ્રતિબિમ્બં તથાવયોઃ
જેમ દીવો ઉપાધિથી બે ભાગે દેખાય છે, તેમ જ, છાંયાની જેમ કે દરપણમાં પડછાયાની જેમ, આપણા વચ્ચેનો ભેદ છે.
ભેદ ઉત્પત્તિકાલે વૈ સર્ગાર્થં પ્રભવત્યજ । દૃશ્યાદૃશ્યવિભેદોઽયં દ્વૈવિધ્યે સતિ સર્વથા
હે અજન્મા, સર્જનના સમયે જ ભેદ ઊભો થાય છે, સર્જનના હિત માટે; જો દ્વૈત હોય, તો હંમેશાં દેખાતા અને અદેખાતા એમ બે ભાગ પડે છે.
નાહં સ્ત્રી ન પુમાંશ્ચાહં ન ક્લીબં સર્ગસંક્ષયે । સર્ગે સતિ વિભેદઃ સ્યાત્કલ્પિતોઽયં ધિયા પુનઃ
સૃષ્ટિ લય પામે ત્યારે હું સ્ત્રી નથી, પુરુષ પણ નથી, નપુંસક પણ નથી; સર્જન ચાલે ત્યારે મન ફરીથી ભેદ ઊભો કરે છે.
અહં બુદ્ધિરહં શ્રીશ્ચ ધૃતિઃ કીર્તિઃ સ્મૃતિસ્તથા । શ્રદ્ધા મેધા દયા લજ્જા ક્ષુધા તૃષ્ણા તથા ક્ષમા
હું બુદ્ધિ છું, હું સમૃદ્ધિ છું, ધીરજ, કીર્તિ, સ્મૃતિ, શ્રદ્ધા, ચતુરાઈ, દયા, લાજ, ભૂખ, તરસ અને ક્ષમા—all હું જ છું.
કાન્તિઃ શાન્તિઃ પિપાસા ચ નિદ્રા તન્દ્રા જરાજરા । વિદ્યાવિદ્યા સ્પૃહા વાઞ્છા શક્તિશ્ચાશક્તિરેવ ચ
હું સૌંદર્ય, શાંતિ, તરસ, ઊંઘ, આળસ, વૃદ્ધાવસ્થા અને યુવાની છું; જ્ઞાન અને અજ્ઞાન, ઈચ્છા અને લાલસા, શક્તિ અને અશક્તિ—all હું જ છું.
વસા મજ્જા ચ ત્વક્ચાહં દૃષ્ટિર્વાગનૃતાનૃતા । પરા મધ્યા ચ પશ્યન્તી નાડ્યોઽહં વિવિધાશ્ચ યાઃ
હું ચરબી, મજ્જા અને ચામડી છું; હું દ્રષ્ટિ, વાણી, સત્ય અને અસત્ય છું; હું પરા, મધ્યમા અને પશ્યંતી વાણી, તથા શરીરની વિવિધ નાડીઓ—all હું જ છું.
કિં નાહં પશ્ય સંસારે મદ્વિયુક્તં કિમસ્તિ હિ । સર્વમેવાહમિત્યેવં નિશ્ચયં વિદ્ધિ પદ્મજ
આ સંસારમાં એવું શું છે જે હું નથી? મારા વિના શું છે? હે કમળજ, નિશ્ચયપૂર્વક જાણ કે બધું જ હું જ છું.
એતૈર્મે નિશ્ચિતૈ રૂપૈર્વિહીનં કિં વદસ્વ મે । તસ્માદહં વિધે ચાસ્મિન્સર્ગે વૈ વિતતાભવમ્
મારા આ બધા સ્વરૂપોથી રહિત એવું શું છે, મને કહો; તેથી, હે વિધાતા, હું આ સર્જનમાં સર્વત્ર વ્યાપી છું.
નૂનં સર્વેષુ દેવેષુ નાનાનામધરા હ્યહમ્ । ભવામિ શક્તિરૂપેણ કરોમિ ચ પરાક્રમમ્
નિશ્ચયે, બધા દેવોમાં વિવિધ સ્વરૂપોની આધારરૂપ હું જ છું; હું શક્તિ બનીને મહાન કાર્યો કરું છું.
ગૌરી બ્રાહ્મી તથા રૌદ્રી વારાહી વૈષ્ણવી શિવા । વારૂણી ચાથ કૌબેરી નારસિંહી ચ વાસવી
હું ગૌરી, બ્રાહ્મી, રૌદ્રી, વારાહી, વૈષ્ણવી, શિવા; વારુણી, કૌબેરી, નરસિંહી અને વાસવી—all હું જ છું.
ઉત્પન્નેષુ સમસ્તેષુ કાર્યેષુ પ્રવિશામિ તાન્ । કરોમિ સર્વકાર્યાણિ નિમિત્તં તં વિધાય વૈ
જ્યારે બધાં કાર્ય ઊભાં થાય છે, ત્યારે હું તેમાં પ્રવેશી, બધાં કામો પૂરાં કરું છું, કારણને સ્થિર કરી.
જલે શીતં તથા વહ્નાવૌષ્ણ્યં જ્યોતિર્દિવાકરે । નિશાનાથે હિમા કામં પ્રભવામિ યથા તથા
પાણીમાં હું ઠંડક છું, અગ્નિમાં તાપ છું, સૂર્યમાં પ્રકાશ છું, ચંદ્રમાં શીતળતા છું—જ્યાં ઇચ્છું, ત્યાં એ રીતે પ્રગટું છું.
મયા ત્યક્તં વિધે નૂનં સ્પન્દિતું ન ક્ષમં ભવેત્ । જીવજાતં ચ સંસારે નિશ્ચયોઽયં બ્રુવે ત્વયિ
હે સર્જનહાર, મારા વિના કશુંય હલનચલન કરી શકે નહીં; જગતમાં બધા જીવનો આધાર આ સત્ય પર છે, જે હું તને કહું છું.
અશક્તઃ શઙ્કરો હન્તું દૈત્યાન્કિલ મયોજ્ઝિતઃ । શક્તિહીનં નરં બ્રૂતે લોકશ્ચૈવાતિદુર્બલમ્
મારા વિના શંકર દૈત્યોને મારવામાં અસમર્થ છે; જેમ શક્તિવિહોણો મનુષ્યને જગત અતિ નિર્બળ કહે છે.
રુદ્રહીનં વિષ્ણુહીનં ન વદન્તિ જનાઃ કિલ । શક્તિહીનં યથા સર્વે પ્રવદન્તિ નરાધમમ્
લોકો કદી કહેતા નથી કે કોઈમાં રુદ્ર કે વિષ્ણુ નથી, પણ શક્તિવિહોણા માણસને બધા નીચ ગણાવે છે.
પતિતઃ સ્ખલિતો ભીતઃ શાન્તઃ શત્રુવશં ગતઃ । અશક્તઃ પ્રોચ્યતે લોકે નારુદ્રઃ કોઽપિ કથ્યતે
જે પડી જાય, લથડે, ડરે કે દુશ્મનના વશમાં જાય, તેને જગતમાં અશક્ત કહેવાય છે; ક્યારેય કોઈને 'નરુદ્ર' કહેવામાં આવતું નથી.
તદ્વિદ્ધિ કારણં શક્તિર્યથા ત્વં ચ સિસૃક્ષસિ । ભવિતા ચ યદા યુક્તઃ શક્ત્યા કર્તા તદાખિલમ્
જાણ કે શક્તિ જ કારણ છે; જેમ તું સર્જન ઈચ્છે છે, તેમ જ્યારે શક્તિ જોડાય, ત્યારે કર્તા બધું કરી શકે છે.
તથા હરિસ્તથા શંભુસ્તથેન્દ્રોઽથ વિભાવસુઃ । શશી સૂર્યો યમસ્ત્વષ્ટા વરુણઃ પવનસ્તથા
એ જ રીતે હરિ, શંભુ, ઇન્દ્ર, અગ્નિ, ચંદ્ર, સૂર્ય, યમ, ત્વષ્ટા, વરુણ અને પવન પણ છે.
ધરા સ્થિરા તદા ધર્તું શક્તિયુક્તા યદા ભવેત્ । અન્યથા ચેદશક્તા સ્યાત્પરમાણોશ્ચ ધારણે
પૃથ્વી પણ ત્યારે જ સ્થિર રહે છે, જ્યારે તેમાં શક્તિ હોય; નહિંતર એ એક પરમાણુ પણ ધરી શકતી નથી.
તથા શેષસ્તથા કૂર્મો યેઽન્યે સર્વે ચ દિગ્ગજાઃ । મદ્યુક્તા વૈ સમર્થાશ્ચ સ્વાનિ કાર્યાણિ સાધિતુમ્
એ જ રીતે શેષ, કૂર્મ અને બીજા બધા દિશાના રક્ષકો પણ, જ્યારે મારી સાથે હોય, ત્યારે પોતાના કામો કરી શકે છે.
જલં પિબામિ સકલં સંહરામિ વિભાવસુમ્ । પવનં સ્તમ્ભયામ્યદ્ય યદિચ્છામિ તથાચરમ્
હું બધું જળ પી જઉં છું, અગ્નિને સંહારું છું, પવનને રોકી દઉં છું; આજે જે ઈચ્છું, તે પ્રમાણે વર્તું છું.
તત્ત્વાનાં ચૈવ સર્વેષાં કદાપિ કમલોદ્ભવ । અસતાં ભાવસન્દેહઃ કર્તવ્યો ન કદાચન
અને, હે કમલજ, ક્યારેય સર્વ તત્ત્વોની સત્તા વિશે શંકા કરવી નહીં, કે એ અસ્તિત્વમાં છે કે નહીં.
કદાચિત્પ્રાગભાવઃ સ્યાત્પ્રધ્વંસાભાવ એવ વા । મૃત્પિણ્ડેષુ કપાલેષુ ઘટાભાવો યથા તથા
ક્યારેક પહેલેથી અસ્તિત્વ ન હોય, અથવા નાશ પછી અસ્તિત્વ ન રહે—જેમ માટીના ઢગલા કે ટુકડામાં ઘડો નથી, એમ.
અદ્યાત્ર પૃથિવી નાસ્તિ ક્વ ગતેતિ વિચારણે । સઞ્જાતા ઇતિ વિજ્ઞેયા અસ્યાસ્તુ પરમાણવઃ
જો આજે પૂછાય કે 'પૃથ્વી અહીં નથી, તો ક્યાં ગઈ?' તો જાણવું કે એના પરમાણુઓ ઊભા થયા છે.
શાશ્વતં ક્ષણિકં શૂન્યં નિત્યાનિત્યં સકર્તુકમ્ । અહઙ્કારાગ્રિમઞ્ચૈવ સપ્તભેદૈર્વિવક્ષિતમ્
તત્ત્વને સાત રીતે સમજાવાયું છે: શાશ્વત, ક્ષણિક, શૂન્ય, નિત્ય અને અનિત્ય, કર્તાવાળું, અહંકારવાળું અને શ્રેષ્ઠ.
ગૃહાણાજ મહતત્ત્વમહઙ્કારસ્તદુદ્ભવઃ । તતઃ સર્વાણિ ભૂતાનિ રચયસ્વ યથા પુરા
હે સર્જનહાર, મહત્તત્વ અને તેમાંથી ઉત્પન્ન થયેલું અહંકાર ગ્રહણ કર; પછી પહેલાં જેવું બધું સર્જન કર.
વ્રજન્તુ સ્વાનિ ધિષ્ણ્યાનિ વિરચ્ય નિવસન્તુ વઃ । સ્વાનિ સ્વાનિ ચ કાર્યાણિ કુર્વન્તુ દૈવભાવિતાઃ
બધાએ પોતપોતાના સ્થાન પર જઈને ત્યાં વસે અને પોતપોતાં કામ કરે, દેવપ્રેરિત થઈ.
ગૃહાણેમાં વિધે શક્તિં સુરૂપાં ચારુહાસિનીમ્ । મહાસરસ્વતીં નામ્ના રજોગુણયુતાં વરામ્
હે સર્જનહાર, આ સુંદર, મનોહર મુખવાળી મહાસરસ્વતી નામની, રજોગુણયુક્ત શ્રેષ્ઠ શક્તિ ગ્રહણ કર.
શ્વેતામ્બરધરાં દિવ્યાં દિવ્યભૂષણભૂષિતામ્ । વરાસનસમારૂઢાં ક્રીડાર્થં સહચારિણીમ્
સફેદ વસ્ત્ર પહેરેલી, દિવ્ય આભૂષણોથી શોભાયમાન, સુંદર આસન પર બેસેલી, એ રમણ માટે તમારી સાથી બનશે.
એષા સહચરી નિત્યં ભવિષ્યતિ વરાઙ્ગના । માવમંસ્થા વિભૂતિં મે મત્વા પૂજ્યતમાં પ્રિયામ્
આ શ્રેષ્ઠ નારી હંમેશાં તમારી સાથી રહેશે; એની શક્તિને નાની ન સમજશો, કારણ કે એ મને અત્યંત પ્રિય અને પૂજનીય છે.