ત્વયા નિર્મિતોઽહં વિધિત્વે વિહારં વિકર્તું ચતુર્ધા વિધાયાદિસર્ગમ્ । અહં વેદ્મિ કોઽન્યો વિવેદાતિમાયે ક્ષમસ્વાપરાધં ત્વહઙ્કારજં મે
હે સર્જનહારિ, તું જ મને સર્જીને આ સૃષ્ટિ રચવાની અને રમવા માટે મોકલ્યો છે. આ વાત હું જાણું છું, બીજું કોઈ તારી મહામાયાને સમજી શકે નહીં. મારા અહંકારથી થયેલી ભૂલને માફ કરજે.
શ્રમં યેઽષ્ટધા યોગમાર્ગે પ્રવૃત્તાઃ પ્રકુર્વન્તિ મૂઢાઃ સમાધૌ સ્થિતા વૈ । ન જાનન્તિ તે નામ મોક્ષપ્રદં વા સમુચ્ચારિતં જાતુ માતર્મિષેણ
જે મૂર્ખો યોગના અષ્ટાંગ માર્ગમાં મહેનત કરે છે અને ધ્યાનમાં સ્થિર રહે છે, તેઓ તારા નામને જાણતા નથી કે એ મુક્તિ આપે છે—even જ્યારે માતા એ નામ ઉદ્દેશપૂર્વક ઉચ્ચારે છે.
વિચારે પરે તત્ત્વસંખ્યાવિધાને પદે મોહિતા નામ તે સંવિહાય । ન કિં તે વિમૂઢા ભવાબ્ધૌ ભવાનિ ત્વમેવાસિ સંસારમુક્તિપ્રદા વૈ
પરમ તત્વના વિચાર અને ગણતરીમાં ફસાઈને, જે લોકો તારા નામને છોડે છે, તેઓ શું જીવનસાગરમાં ભટકતાં નથી? હે ભવાની, તું જ સંસારમુક્તિ આપનારી છે.
પરં તત્ત્વવિજ્ઞાનમાદ્યૈર્જનૈર્યૈ- રજે ચાનુભૂતં ત્યજન્ત્યેવ તે કિમ્ । નિમેષાર્ધમાત્રં પવિત્રં ચરિત્રં શિવા ચામ્બિકા શક્તિરીશેતિ નામ
પ્રાચીન મહાત્માઓ દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલું પરમ તત્વજ્ઞાન, જે અનુભવી ચૂક્યા છે, એવા લોકો કેમ તેને છોડે છે? કારણ કે તારો પવિત્ર સ્વભાવ—'શિવા', 'અંબિકા', 'શક્તિ', 'ઈશ' નામે—even પળના અર્ધા ભાગ જેટલો પણ ટકે છે.
ન કિં ત્વં સમર્થાઽસિ વિશ્વં વિધાતું દૃશૈવાશુ સર્વં ચતુર્ધા વિભક્તમ્ । વિનોદાર્થમેવં વિધિં માં વિધાયા- દિસર્ગે કિલેદં કરોષીતિ કામમ્
શું તું જગતની રચના કરવા સમર્થ નથી? તારી દૃષ્ટિથી તરત જ સર્વને ચાર ભાગમાં વહેંચી શકે છે. મજા માટે તું મને આ પ્રથમ સર્જનનું કાર્ય સોંપ્યું છે, અને હું તારી ઈચ્છાથી એ કરું છું.
હરિઃ પાલકઃ કિં ત્વયાઽસૌ મધોર્વા તથા કૈટભાદ્રક્ષિતઃ સિન્ધુમધ્યે । હરઃ સંહૃતઃ કિં ત્વયાઽસૌ ન કાલે કથં મે ભ્રુવોર્મધ્યદેશાત્સ જાતઃ
હરિ તારા દ્વારા રક્ષક છે કે નહીં? મધુ અને કૈટભથી સમુદ્રમાં બચાવેલો પણ તું જ છે? હરનું સંહાર પણ તું જ યોગ્ય સમયે કરે છે? તો પછી એ મારા ભ્રૂમધ્યમાંથી કેવી રીતે જન્મ્યો?
ન તે જન્મ કુત્રાપિ દૃષ્ટં શ્રુતં વા કુતઃ સમ્ભવસ્તે ન કોઽપીહ વેદ । કિલાદ્યાસિ શક્તિસ્ત્વમેકા ભવાનિ સ્વતન્ત્રૈઃ સમસ્તૈરતો બોધિતાઽસિ
તારો જન્મ ક્યાંય જોવા કે સાંભળવા મળતો નથી, તારો ઉદ્ભવ ક્યાંથી થયો એ કોઈ જાણતું નથી. હે ભવાની, તું જ પ્રાથમિક શક્તિ છે, સર્વથી સ્વતંત્ર છે, એ રીતે તને સમજવામાં આવે છે.
ત્વયા સંયુતોઽહં વિકર્તું સમર્થો હરિસ્ત્રાતુમમ્બ ત્વયા સંયુતશ્ચ । હરઃ સમ્પ્રહર્તું ત્વયૈવેહ યુક્તઃ ક્ષમા નાદ્ય સર્વે ત્વયા વિપ્રયુક્તાઃ
મને તું સર્જન માટે શક્તિ આપે છે, હરિને તું રક્ષણ માટે શક્તિ આપે છે, અને હરાને તું સંહાર માટે શક્તિ આપે છે. આજે તારા વિના બધા અશક્ત છે.
યથાઽહં હરિઃ શઙ્કરઃ કિં તથાઽન્યે ન જાતા ન સન્તીહ નો વાઽભવિષ્યન્ । ન મુહ્યન્તિ કેઽસ્મિંસ્તવાત્યન્તચિત્રે વિનોદે વિવાદાસ્પદેઽલ્પાશયાનામ્
જેમ હું, હરિ અને શંકર છું, એમ બીજાઓ ન તો જન્મે છે, ન અહીં છે, ન આવનાર છે. તારા આ અતિ અદ્ભુત રમણિય ખેલમાં, જેમાં ઓછા ઈચ્છાવાળા લોકો વિવાદ કરે છે, કોણ મોહિત થતું નથી?
અકર્તા ગુણસ્પષ્ટ એવાદ્ય દેવો નિરીહોઽનુપાધિઃ સદૈવાકલશ્ચ । તથાપીશ્વરસ્તે વિતીર્ણં વિનોદં સુસમ્પશ્યતીત્યાહુરેવં વિધિજ્ઞાઃ
આદિ દેવ તો અક્રિય, ગુણોથી યુક્ત, નિષ્ક્રિય, સર્વે સમયે નિર્વિકાર અને નિરુપાધિ છે. છતાં, હે ઈશ્વર, તું જ આ રમણિય ખેલ ફેલાવ્યું છે અને તેને સારી રીતે નિહાળી રહ્યો છે—એવું નિયમ જાણનારા કહે છે.
દૃષ્ટાદૃષ્ટવિભેદેઽસ્મિન્પ્રાક્ત્વત્તો વૈ પુમાન્પરઃ । નાન્યઃ કોઽપિ તૃતીયોઽસ્તિ પ્રમેયે સુવિચારિતે
આ દેખાતા અને ન દેખાતા ભેદમાં, પરમ પુરુષ તારા દ્વારા જ પ્રગટે છે; સાચી રીતે વિચારીએ તો બીજું કોઈ, ત્રીજું કોઈ નથી.
ન મિથ્યા વેદવાક્યં વૈ કલ્પનીયં કદાચન । વિરોધોઽયં મયાઽત્યન્તં હૃદયે તુ વિશઙ્કિતઃ
વેદના વચનો ક્યારેય ખોટા કે કલ્પિત માનવા જોઈએ નહીં; આ વિરોધાભાસ મેં મનમાં ખૂબ વિચાર્યો છે.
એકમેવાદ્વિતીયં યદ્બ્રહ્મ વેદા વદન્તિ વૈ । સા કિં ત્વં વાપ્યસૌ વા કિં સન્દેહં વિનિવર્તય
વેદો જે એકમાત્ર, દ્વિતીય રહિત બ્રહ્મને કહે છે, એ તમે જ છો કે બીજું કોઈ છે? કૃપા કરીને મારા મનનો સંદેહ દૂર કરો.
નિઃસંશયં ન મે ચેતઃ પ્રભવત્યવિશઙ્કિતમ્ । દ્વિત્વૈકત્વવિચારેઽસ્મિન્નિમગ્નં ક્ષુલ્લકં મનઃ
મારું મન નિશ્ચયથી ખચકાટમુક્ત નથી, એ અડગ પણ નથી; દ્વૈત અને એકતાના વિચારમાં મારું નાનું મન આખું ડૂબેલું છે.
સ્વમુખેનાપિ સન્દેહં છેત્તુમર્હસિ મામકમ્ । પુણ્યભોગાચ્ચ મે પ્રાપ્તા સઙ્ગતિસ્તવ પાદયોઃ
તમારા પોતાના મીઠા વચનોથી મારા સંદેહને દૂર કરો; મારા પુણ્યના ફળથી મને તમારા પાવન ચરણોમાં આવવાની તક મળી છે.
પુમાનસિ ત્વં સ્ત્રી વાસિ વદ વિસ્તરતો મમ । જ્ઞાત્વાઽહં પરમાં શક્તિં મુક્તઃ સ્યાં ભવસાગરાત્
તમે પુરુષ છો કે સ્ત્રી, મને વિગતે કહો; તમારી પરમ શક્તિને જાણી હું સંસારના દરિયાથી મુક્ત થઈ શકું.
બ્રહ્મણે શ્રીદેવ્યા ઉપદેશવર્ણનમ્ બ્રહ્મોવાચ ઇતિ પૃષ્ટા મયા દેવી વિનયાવનતેન ચ । ઉવાચ વચનં શ્લક્ષ્ણમાદ્યા ભગવતી હિ સા
બ્રહ્માએ કહ્યું: હું વિનમ્રતાથી પૂછ્યું ત્યારે, આદિ ભગવતી દેવી એ મીઠા અને સૌમ્ય વચન કહ્યાં.
દેવ્યુવાચ સદૈકત્વં ન ભેદોઽસ્તિ સર્વદૈવ મમાસ્ય ચ । યોઽસૌ સાહમહં યોઽસૌ ભેદોઽસ્તિ મતિવિભ્રમાત્
દેવી બોલ્યા: મારા અને આના વચ્ચે ક્યારેય અલગાપણું નથી, હંમેશાં એકતાજ છે; હું એ જ છું અને એ હું જ છું—ભેદ તો મનની ભુલથી જ દેખાય છે.
આવયોરન્તરં સૂક્ષ્મં યો વેદ મતિમાન્હિ સઃ । વિમુક્તઃ સ તુ સંસારાન્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ
જે વિવેકી માણસ આપણા વચ્ચેનો સૂક્ષ્મ ભેદ જાણી લે છે, એ સંસારથી મુક્ત થઈ જાય છે; આમાં કોઈ શંકા નથી.
એકમેવાદ્વિતીયં વૈ બ્રહ્મ નિત્યં સનાતનમ્ । દ્વૈતભાવં પુનર્યાતિ કાલ ઉત્પિત્સુસંજ્ઞકે
બ્રહ્મ તો સાચે જ એકમાત્ર, દ્વિતીય રહિત, શાશ્વત અને પ્રાચીન છે; પણ સર્જન કરવાની ઇચ્છા થાય ત્યારે ફરી દ્વૈત દેખાય છે.
યથા દીપસ્તથોપાધેર્યોગાત્સઞ્જાયતે દ્વિધા । છાયેવાદર્શમધ્યે વા પ્રતિબિમ્બં તથાવયોઃ
જેમ દીવો ઉપાધિથી બે ભાગે દેખાય છે, તેમ જ, છાંયાની જેમ કે દરપણમાં પડછાયાની જેમ, આપણા વચ્ચેનો ભેદ છે.
ભેદ ઉત્પત્તિકાલે વૈ સર્ગાર્થં પ્રભવત્યજ । દૃશ્યાદૃશ્યવિભેદોઽયં દ્વૈવિધ્યે સતિ સર્વથા
હે અજન્મા, સર્જનના સમયે જ ભેદ ઊભો થાય છે, સર્જનના હિત માટે; જો દ્વૈત હોય, તો હંમેશાં દેખાતા અને અદેખાતા એમ બે ભાગ પડે છે.
નાહં સ્ત્રી ન પુમાંશ્ચાહં ન ક્લીબં સર્ગસંક્ષયે । સર્ગે સતિ વિભેદઃ સ્યાત્કલ્પિતોઽયં ધિયા પુનઃ
સૃષ્ટિ લય પામે ત્યારે હું સ્ત્રી નથી, પુરુષ પણ નથી, નપુંસક પણ નથી; સર્જન ચાલે ત્યારે મન ફરીથી ભેદ ઊભો કરે છે.
અહં બુદ્ધિરહં શ્રીશ્ચ ધૃતિઃ કીર્તિઃ સ્મૃતિસ્તથા । શ્રદ્ધા મેધા દયા લજ્જા ક્ષુધા તૃષ્ણા તથા ક્ષમા
હું બુદ્ધિ છું, હું સમૃદ્ધિ છું, ધીરજ, કીર્તિ, સ્મૃતિ, શ્રદ્ધા, ચતુરાઈ, દયા, લાજ, ભૂખ, તરસ અને ક્ષમા—all હું જ છું.
કાન્તિઃ શાન્તિઃ પિપાસા ચ નિદ્રા તન્દ્રા જરાજરા । વિદ્યાવિદ્યા સ્પૃહા વાઞ્છા શક્તિશ્ચાશક્તિરેવ ચ
હું સૌંદર્ય, શાંતિ, તરસ, ઊંઘ, આળસ, વૃદ્ધાવસ્થા અને યુવાની છું; જ્ઞાન અને અજ્ઞાન, ઈચ્છા અને લાલસા, શક્તિ અને અશક્તિ—all હું જ છું.
વસા મજ્જા ચ ત્વક્ચાહં દૃષ્ટિર્વાગનૃતાનૃતા । પરા મધ્યા ચ પશ્યન્તી નાડ્યોઽહં વિવિધાશ્ચ યાઃ
હું ચરબી, મજ્જા અને ચામડી છું; હું દ્રષ્ટિ, વાણી, સત્ય અને અસત્ય છું; હું પરા, મધ્યમા અને પશ્યંતી વાણી, તથા શરીરની વિવિધ નાડીઓ—all હું જ છું.
કિં નાહં પશ્ય સંસારે મદ્વિયુક્તં કિમસ્તિ હિ । સર્વમેવાહમિત્યેવં નિશ્ચયં વિદ્ધિ પદ્મજ
આ સંસારમાં એવું શું છે જે હું નથી? મારા વિના શું છે? હે કમળજ, નિશ્ચયપૂર્વક જાણ કે બધું જ હું જ છું.
એતૈર્મે નિશ્ચિતૈ રૂપૈર્વિહીનં કિં વદસ્વ મે । તસ્માદહં વિધે ચાસ્મિન્સર્ગે વૈ વિતતાભવમ્
મારા આ બધા સ્વરૂપોથી રહિત એવું શું છે, મને કહો; તેથી, હે વિધાતા, હું આ સર્જનમાં સર્વત્ર વ્યાપી છું.
નૂનં સર્વેષુ દેવેષુ નાનાનામધરા હ્યહમ્ । ભવામિ શક્તિરૂપેણ કરોમિ ચ પરાક્રમમ્
નિશ્ચયે, બધા દેવોમાં વિવિધ સ્વરૂપોની આધારરૂપ હું જ છું; હું શક્તિ બનીને મહાન કાર્યો કરું છું.
ગૌરી બ્રાહ્મી તથા રૌદ્રી વારાહી વૈષ્ણવી શિવા । વારૂણી ચાથ કૌબેરી નારસિંહી ચ વાસવી
હું ગૌરી, બ્રાહ્મી, રૌદ્રી, વારાહી, વૈષ્ણવી, શિવા; વારુણી, કૌબેરી, નરસિંહી અને વાસવી—all હું જ છું.