પાદપીઠં પ્રેક્ષમાણા નાનામણિવિભૂષિતમ્ । સૂર્યકોટિપ્રતીકાશં સ્થિતાસ્તત્ર વયં ત્રયઃ
અમે ત્રણેય ત્યાં ઊભા રહીને તેમના પાદપીઠને જોયા, જે વિવિધ રત્નોથી શોભિત અને દસ કરોડ સૂર્ય જેટલું તેજસ્વી હતું.
કાશ્ચિદ્રક્તામ્બરાસ્તત્ર સહચર્યઃ સહસ્રશઃ । કાશ્ચિન્નીલામ્બરા નાર્યસ્તથા પીતામ્બરાઃ શુભાઃ
ત્યાં હજારો સાથીદીઓ હતી, કેટલીક લાલ વસ્ત્રમાં, કેટલીક સ્ત્રીઓ નીલા વસ્ત્રમાં અને કેટલીક શુભ પીળા વસ્ત્રમાં હતી.
દેવ્યઃ સર્વાઃ શુભાકારા વિચિત્રામ્બરભૂષણાઃ । વિરેજુઃ પાર્શ્વતસ્તસ્યાઃ પરિચર્યાપરાઃ કિલ
બધી દેવીઓ શુભ રૂપવાળી, રંગબેરંગી વસ્ત્ર અને આભૂષણોથી સજ્જ, બંને બાજુ તેજથી ચમકી રહી હતી અને સેવા કાર્યમાં તત્પર હતી.
જગુશ્ચ નનૃતુશ્ચાન્યાઃ પર્યુપાસન્ત તાઃ સ્ત્રિયઃ । વીણામારુતવાદ્યાનિ વાદયન્તો મુદાન્વિતાઃ
કેટલાંક સ્ત્રીઓ ગાઈ અને નૃત્ય કરી રહી હતી, અન્યોએ પૂજા કરી, અને આનંદથી વીણા, વાંસળી અને પવનવાદ્યો વગાડી રહ્યા હતા.
શૃણુ નારદ વક્ષ્યામિ યદ્દૃષ્ટં તત્ર ચાદ્ભુતમ્ । નખદર્પણમધ્યે વૈ દેવ્યાશ્ચરણપઙ્કજે
નારદ, સાંભળ, હું તને ત્યાં જોયેલું અદભુત વાત કહું છું: દેવીના કમળ જેવા ચરણોમાં, નખના દર્પણ જેવી સપાટી પર—
બ્રહ્માણ્ડમખિલં સર્વં તત્ર સ્થાવરજઙ્ગમમ્ । અહં વિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચ વાયુરગ્નિર્યમો રવિઃ
આ આખું બ્રહ્માંડ, સ્થાવર અને જંગમ બધું, હું, વિષ્ણુ, રુદ્ર, વાયુ, અગ્નિ, યમ અને રવિ—
વરુણઃ શીતગુસ્ત્વષ્ટા કુબેરઃ પાકશાસનઃ । પર્વતાઃ સાગરા નદ્યો ગન્ધર્વાપ્સરસસ્તથા
વરુણ, ચંદ્ર, ત્વષ્ટા, કુબેર, ઇન્દ્ર, પર્વતો, સાગરો, નદીઓ, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ પણ—
વિશ્વાવસુશ્ચિત્રકેતુઃ શ્વેતશ્ચિત્રાઙ્ગદસ્તથા । નારદસ્તુમ્બુરુશ્ચૈવ હાહાહૂહૂસ્તથૈવ ચ
વિશ્વાવસુ, ચિત્રકેતુ, શ્વેત, ચિત્રાંગદ, નારદ, તુમ્બુરુ, અને હાહા-હૂહૂ પણ—
અશ્વિનૌ વસવઃ સાધ્યાઃ સિદ્ધાશ્ચ પિતરસ્તથા । નાગાઃ શેષાદયઃ સર્વે કિન્નરોરગરાક્ષસાઃ
અશ્વિનીકુમાર, વસુ, સાધ્ય, સિદ્ધ, પિતૃઓ, શેષ સહિત બધા નાગ, કિનર, ઉરગ અને રાક્ષસો—
વૈકુણ્ઠો બ્રહ્મલોકશ્ચ કૈલાસઃ પર્વતોત્તમઃ । સર્વં તદખિલં દૃષ્ટં નખમધ્યસ્થિતં ચ નઃ
વૈકુંઠ, બ્રહ્મલોક, કૈલાસ જે શ્રેષ્ઠ પર્વત છે—આ બધું અમે તેમના નખના મધ્યમાં સમાયેલું જોયું.
મજ્જન્મપઙ્કજં તત્ર સ્થિતોઽહં ચતુરાનનઃ । શેષશાયી જગન્નાથસ્તથા ચ મધુકૈટભૌ
ત્યાં જળમાં ખીલેલા કમળ પર હું, ચાર મુખવાળો બ્રહ્મા, હાજર હતો; શેષના શયન પર વિરાજતા જગન્નાથ પણ હતા અને મધુ-કૈટભ પણ ત્યાં જ હતા.
બ્રહ્મોવાચ એવં દૃષ્ટં મયા તત્ર પાદપદ્મનખે સ્થિતમ્ । વિસ્મતોઽહં તતો વીક્ષ્ય કિમેતદિતિ શઙ્કિતઃ
બ્રહ્માએ કહ્યું: એ રીતે મેં ત્યાં દેવીના પાદપદ્મના નખ પર સ્થિત થયેલું જોયું; એ જોઈને હું આશ્ચર્યચકિત થયો અને વિચારી રહ્યો—આ શું છે?
વિષ્ણુશ્ચ વિસ્મયાવિષ્ટઃ શઙ્કરશ્ચ તથા સ્થિતઃ । તાં તદા મેનિરે દેવીં વયં વિશ્વસ્ય માતરમ્
વિષ્ણુ પણ એ જ રીતે આશ્ચર્યમાં પડી ગયા અને શંકર પણ ત્યાં ઊભા રહીને ચકિત થયા; એ સમયે અમે બધાએ એમ માન્યું કે એ દેવી જ સમગ્ર જગતની માતા છે.
તતો વર્ષશતં પૂર્ણં વ્યતિક્રાન્તં પ્રપશ્યતઃ । સુધામયે શિવે દ્વીપે વિહારં વિવિધં તદા
પછી, અમે જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે, એ સુખમય અને શુભ દ્વીપમાં પૂરા સો વર્ષ વીતી ગયા, અને અમે વિવિધ આનંદમાં મગ્ન રહ્યા.
સખ્ય ઇવ તદા તત્ર મેનિરેઽસ્માનવસ્થિતાન્ । દેવ્યઃ પ્રમુદિતાકારા નાનાભરણમણ્ડિતાઃ
એ સમયે, વિવિધ આભૂષણોથી સજ્જ અને આનંદથી ભરપૂર દેવીઓએ અમને પોતાની સાથીની જેમ જ માન્યા.
વયમપ્યતિરમ્યત્વાદ્બભૂવિમ વિમોહિતાઃ । પ્રહૃષ્ટમનસઃ સર્વે પશ્યન્ભાવાન્મનોરમાન્
અમે પણ એ અતિ સુંદરતા દ્વારા મોહિત થઈ ગયા, અને બધા જ આનંદિત મનથી એ મનોહર રૂપોને નિહાળી મગ્ન થઈ ગયા.
એકદા તાં મહાદેવીં દેવીં શ્રીભુવનેશ્વરીમ્ । તુષ્ટાવ ભગવાન્વિષ્ણુર્યુવતીભાવસંસ્થિતઃ
એક વખત ભગવાન વિષ્ણુએ યુવાન સ્ત્રીનું રૂપ ધારણ કરીને એ મહાદેવી, શ્રીભુવનેશ્વરીની સ્તુતિ કરી.
શ્રીભગવાનુવાચ નમો દેવ્યૈ પ્રકૃત્યૈ ચ વિધાત્ર્યૈ સતતં નમઃ । કલ્યાણૈ કામદાયૈ ચ વૃદ્ધ્યૈ સિદ્ધ્યૈ નમો નમઃ
શ્રીભગવાને કહ્યું: હું દેવીને, પ્રકૃતિને અને સર્જનહારાને સતત વંદન કરું છું; કલ્યાણમયી, ઇચ્છિત ફળ આપનારી, વૃદ્ધિ અને સિદ્ધિ રૂપે પણ ફરી ફરી વંદન કરું છું.
સચ્ચિદાનન્દરૂપિણ્યૈ સંસારારણયે નમઃ । પઞ્ચકૃત્યવિધાત્ર્યૈ તે ભુવનેશ્યૈ નમો નમઃ
સત્-ચિત્-આનંદ સ્વરૂપે, સંસારના જંગલમાં રહેનારી તને વંદન; પાંચ પ્રકારના કર્મોની સર્જક અને જગતની સ્વામિની તને વારંવાર વંદન.
સર્વાધિષ્ટાનરૂપાયૈ કૂટસ્થાયૈ નમો નમઃ । અર્ધમાત્રાર્થભૂતાયૈ હૃલ્લેખાયૈ નમો નમઃ
બધા આધારરૂપે, અવિચલિત સ્વરૂપે તને વારંવાર વંદન; અર્ધમાત્રાના તત્વરૂપે અને હૃલ્લેખા સ્વરૂપે તને વંદન.
જ્ઞાતં મયાઽખિલમિદં ત્વયિ સન્નિવિષ્ટં ત્વત્તોઽસ્ય સમ્ભવલયાવપિ માતરદ્ય । શક્તિશ્ચ તેઽસ્ય કરણે વિતતપ્રભાવા જ્ઞાતાઽધુના સકલલોકમયીતિ નૂનમ્
હવે મને સમજાયું છે કે આ બધું તારી અંદર સ્થિત છે; માતા, તારી પાસેથી જ જગતનું સર્જન અને લય થાય છે. તારી શક્તિ સર્વ ક્રિયાઓમાં વ્યાપી રહી છે અને હવે સાચે જ જાણાયું છે કે તું આખા જગતનું સ્વરૂપ છે.
વિસ્તાર્ય સર્વમખિલં સદસદ્વિકારં સન્દર્શયસ્યવિકલં પુરુષાય કાલે । તત્ત્વૈશ્ચ ષોડશભિરેવ ચ સપ્તભિશ્ચ ભાસીન્દ્રજાલમિવ નઃ કિલ રઞ્જનાય
તું સર્વે સદસદ રૂપોને વિસ્તૃત કરે છે અને યોગ્ય સમયે પુરુષને નિર્વિકલ્પ રીતે દર્શાવે છે; તું શોડશ અને સાત તત્વો દ્વારા આપણા આનંદ માટે ઇન્દ્રજાળની જેમ પ્રગટ થાય છે.
ન ત્વામૃતે કિમપિ વસ્તુગતં વિભાતિ વ્યાપ્યૈવ સર્વમખિલં ત્વમવસ્થિતાઽસિ । શક્તિં વિના વ્યવહૃતો પુરુષોઽપ્યશક્તો વમ્ભણ્યતે જનનિ બુદ્ધિમતા જનેન
તારા વિના કંઈ જ વસ્તુ દેખાતું નથી; તું સર્વત્ર વ્યાપી રહીને સ્થિર છે. શક્તિ વિના પુરુષ પણ કાર્યરત થઈ શકતો નથી—માતા, વિદ્વાનો એ જ કહે છે.
પ્રીણાસિ વિશ્વમખિલં સતતં પ્રભાવૈઃ સ્વૈસ્તેજસા ચ સકલં પ્રકટીકરોષિ । અત્સ્યેવ દેવિ તરસા કિલ કલ્પકાલે કો વેદ દેવિ ચરિતં તવ વૈ ભવસ્ય
તારી મહિમા દ્વારા તું સતત આખા વિશ્વને આનંદિત કરે છે અને તારા તેજથી બધું સ્પષ્ટ કરે છે. દેવી, પ્રલયકાળે તું ઝડપથી બધું સંહારી લે છે—દેવી, આ જગતમાં તારા કાર્યોને કોણ જાણે છે?
ત્રાતા વયં જનનિ તે મધુકૈટભાભ્યાં લોકાશ્ચ તે સુવિતતાઃ ખલુ દર્શિતા વૈ । નીતાઃ સુખસ્ય ભવને પરમાં ચ કોટિં યદ્દર્શનં તવ ભવાનિ મહાપ્રભાવમ્
માતા, તું અમને મધુ અને કૈટભથી બચાવ્યા અને જગતોને તારી કૃપાથી વિસ્તૃત બતાવ્યા છે. તારા દર્શનથી અમને સુખના ઘર અને પરમ આનંદની પ્રાપ્તિ થઈ છે, મહાપ્રભાવશાળી ભવાની.
નાહં ભવો ન ચ વિરિંચિ વિવેદ માતઃ કોઽન્યો હિ વેત્તિ ચરિતં તવ દુર્વિભાવ્યમ્ । કાનીહ સન્તિ ભુવનાનિ મહાપ્રભાવે હ્યસ્મિન્ભવાનિ રચિતે રચનાકલાપે
માતા, હું, ભવ કે વિરીંચિ પણ તારા અદ્ભુત કાર્યોને જાણ્યા નથી; તો બીજો કોણ જાણે? ભવાની, તારી રચનામાં કેટલાં જગતો છે, એ પણ અમને ખબર નથી.
અસ્માભિરત્ર ભુવને હરિરન્ય એવ દૃષ્ટઃ શિવઃ કમલજઃ પ્રથિતપ્રભાવઃ । અન્યેષુ દેવિ ભુવનેપુ ન સન્તિ કિં તે કિં વિદ્મ દેવિ વિતતં તવ સુપ્રભાવમ્
આ જગતમાં અમે માત્ર હરિ, શિવ અને કમલજાને જ જોયા છે, જેઓ પ્રસિદ્ધ પ્રભાવશાળી છે; પણ બીજા જગતોમાં, દેવી, શું બીજાં નથી? દેવી, તારી વિશાળ અને ઉત્તમ શક્તિ વિશે અમને શું ખબર છે?
યાચેઽમ્બ તેઽઙ્ઘ્રિકમલં પ્રણિપત્ય કામં ચિત્તે સદા વસતુ રૂપમિદં તવૈતત્ । નામાપિ વક્ત્રકુહરે સતતં તવૈવ સન્દર્શનં તવ પદામ્બુજયોઃ સદૈવ
હું તારા પાદકમળને વંદન કરીને એક જ ઈચ્છા કરું છું, માતા—તું જે રૂપે અહીં દેખાય છે, એ રૂપ હંમેશા મારા હૃદયમાં વસે; તારું નામ સતત મારા મોઢામાં રહે અને હું સદા તારા પાદપદ્મનું દર્શન કરતો રહું.
ભૃત્યોઽયમસ્તિ સતતં મયિ ભાવનીયં ત્વાં સ્વામિનીતિ મનસા નનુ ચિન્તયામિ । એષાઽઽવયોરવિરતા કિલ દેવિ ભૂયા- દ્વ્યાપ્તિઃ સદૈવ જનની સુતયોરિવાર્થે
હું તો તારો દાસ છું, હંમેશા તારી ભક્તિ કરવી એ જ મારો ધર્મ છે. મારા મનમાં સતત વિચારું છું કે, "તું મારી સ્વામિની છે." હે માતા, આપણા વચ્ચે એવી અખંડ જોડાણ સતત વધે, જેમ માતા અને સંતાન વચ્ચે પ્રેમનો અટૂટ સંબંધ હોય છે.
ત્વં વેત્સિ સર્વમખિલં ભુવનપ્રપઞ્ચં સર્વજ્ઞતા પરિસમાપ્તિનિતાન્તભૂમિઃ । કિં પામરેણ જગદમ્બ નિવેદનીયં યદ્યુક્તમાચર ભવાનિ તવેઙ્ગિતં સ્યાત્
તું આખા જગતને જાણે છે, તારી સર્વજ્ઞતા પૂર્ણ અને અપરંપાર છે. હે જગદંબા, હું તો એક સામાન્ય જીવ છું, તને શું કહું? જે યોગ્ય હોય તે જ કર, હે ભવાની, તારી ઈચ્છા પ્રમાણે બધું થવું જોઈએ.