કામં નો જનની સૈષા શૃણુ તં પ્રવદામ્યહમ્ । અનુભૂતં મયા પૂર્વં પ્રત્યભિજ્ઞા સમુત્થિતા
નિષ્ઠાથી, એ જ અમારી માતા છે; સાંભળો, હું તમને એ કહું છું, જે મેં અગાઉ અનુભવ્યું હતું અને હવે યાદ આવ્યું છે.
વિષ્ણુના કૃતં દેવીસ્તોત્રમ્ બ્રહ્મોવાચ ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્વિષ્ણુઃ પુનરાહ જનાર્દનઃ । વયં ગચ્છેમ પાર્શ્વેઽસ્યાઃ પ્રણમન્તઃ પુનઃ પુનઃ
વિષ્ણુએ રચેલું દેવી સ્તોત્ર બ્રહ્માએ કહ્યું: આ રીતે કહી, ભગવાન વિષ્ણુ, જનાર્દન ફરી બોલ્યા: ચાલો આપણે એના પાસે જઈએ અને વારંવાર નમન કરીએ.
સેયં વરા મહામાયા દાસ્યત્યેષા વરાન્ હિ નઃ । સ્તુવામઃ સન્નિધિં પ્રાપ્ય નિર્ભયાશ્ચરણાન્તિકે
આ મહાન માયા અમને જરૂર આશીર્વાદ આપશે; ચાલો આપણે નિર્ભય બનીને તેમના ચરણોમાં જઈને તેમની સ્તુતિ કરીએ.
યદિ નો વારયિષ્યન્તિ દ્વારસ્થાઃ પરિચારકાઃ । પઠિષ્યામશ્ચ તત્રસ્થાઃ સ્તુતિં દેવ્યાઃ સમાહિતાઃ
જો દ્વાર પર ઊભેલા સેવકો અમને રોકશે, તો પણ આપણે ત્યાં જ રહીને મન એકાગ્ર કરી દેવીની સ્તુતિ વાંચીશું.
બ્રહ્મોવાચ ઇત્યુક્તે હરિણા વાક્યે સુપ્રહૃષ્ટૌ સુસંસ્થિતૌ । જાતૌ પ્રમુદિતૌ કામં નિકટે ગમનાય ચ
બ્રહ્માએ કહ્યું: હરિએ આવું કહ્યું ત્યારે અમે બંને ખૂબ જ આનંદિત અને દૃઢ નિશ્ચય સાથે, નજીક જવાની ઉત્સુકતા અનુભવી.
ઓમિત્યુક્ત્વા હરિં સર્વે વિમાનાત્ત્વરિતાસ્ત્રયઃ । ઉત્તીર્ય નિર્ગતા દ્વારિ શઙ્કમાના મનસ્યલમ્
'ૐ' ઉચ્ચારીને અમે ત્રણેય ઝડપથી વિમાનમાંથી નીચે ઉતરી, દ્વાર સુધી ગયા અને મનમાં થોડું શંકિત થયા.
દ્વારસ્થાન્ વીક્ષ્ય તાન્સર્વાન્દેવી ભગવતી તદા । સ્મિતં કૃત્વા ચકારાશુ તાંસ્ત્રીન્સ્ત્રીરૂપધારિણઃ
ત્યારે ભગવતી દેવીએ દ્વાર પર ઉભેલા બધાને જોયા અને સ્મિત કરીને તરત જ અમને ત્રણેયને સ્ત્રીરૂપ આપી દીધા.
વયં યુવતયો જાતાઃ સુરૂપાશ્ચારુભૂષણાઃ । વિસ્મયૈ પરમં પ્રાપ્તા ગતાસ્તત્સન્નિધિં પુનઃ
અમે યુવાન સ્ત્રીઓ બની ગયાં, સુંદર અને મનોહર આભૂષણોથી સજ્જ, અને ખૂબ જ આશ્ચર્યથી ફરીથી તેમના સમીપ પહોંચ્યા.
સા દૃષ્ટ્વા નઃ સ્થિતાંસ્તત્ર સ્ત્રીરૂપાંશ્ચરણાન્તિકે । વ્યલોકયત ચાર્વઙ્ગી પ્રેમસમ્પૂર્ણયા દૃશા
તેમણે અમને સ્ત્રીરૂપે પોતાના ચરણોમાં ઊભેલા જોયા અને પ્રેમથી ભરેલી નજરે, સૌંદર્યથી ઉજ્જવળ શરીરથી, અમને નિહાળ્યા.
પ્રણમ્ય તાં મહાદેવીં પુરતઃ સંસ્થિતા વયમ્ । પરસ્પરં લોકયન્તઃ સ્ત્રીરૂપાશ્ચારુભૂષણાઃ
અમે મહાદેવીને વંદન કરીને તેમના સામે ઊભા રહ્યા, એકબીજાને જોઈ રહ્યા, સુંદર આભૂષણોથી શોભતા સ્ત્રીરૂપે.
પાદપીઠં પ્રેક્ષમાણા નાનામણિવિભૂષિતમ્ । સૂર્યકોટિપ્રતીકાશં સ્થિતાસ્તત્ર વયં ત્રયઃ
અમે ત્રણેય ત્યાં ઊભા રહીને તેમના પાદપીઠને જોયા, જે વિવિધ રત્નોથી શોભિત અને દસ કરોડ સૂર્ય જેટલું તેજસ્વી હતું.
કાશ્ચિદ્રક્તામ્બરાસ્તત્ર સહચર્યઃ સહસ્રશઃ । કાશ્ચિન્નીલામ્બરા નાર્યસ્તથા પીતામ્બરાઃ શુભાઃ
ત્યાં હજારો સાથીદીઓ હતી, કેટલીક લાલ વસ્ત્રમાં, કેટલીક સ્ત્રીઓ નીલા વસ્ત્રમાં અને કેટલીક શુભ પીળા વસ્ત્રમાં હતી.
દેવ્યઃ સર્વાઃ શુભાકારા વિચિત્રામ્બરભૂષણાઃ । વિરેજુઃ પાર્શ્વતસ્તસ્યાઃ પરિચર્યાપરાઃ કિલ
બધી દેવીઓ શુભ રૂપવાળી, રંગબેરંગી વસ્ત્ર અને આભૂષણોથી સજ્જ, બંને બાજુ તેજથી ચમકી રહી હતી અને સેવા કાર્યમાં તત્પર હતી.
જગુશ્ચ નનૃતુશ્ચાન્યાઃ પર્યુપાસન્ત તાઃ સ્ત્રિયઃ । વીણામારુતવાદ્યાનિ વાદયન્તો મુદાન્વિતાઃ
કેટલાંક સ્ત્રીઓ ગાઈ અને નૃત્ય કરી રહી હતી, અન્યોએ પૂજા કરી, અને આનંદથી વીણા, વાંસળી અને પવનવાદ્યો વગાડી રહ્યા હતા.
શૃણુ નારદ વક્ષ્યામિ યદ્દૃષ્ટં તત્ર ચાદ્ભુતમ્ । નખદર્પણમધ્યે વૈ દેવ્યાશ્ચરણપઙ્કજે
નારદ, સાંભળ, હું તને ત્યાં જોયેલું અદભુત વાત કહું છું: દેવીના કમળ જેવા ચરણોમાં, નખના દર્પણ જેવી સપાટી પર—
બ્રહ્માણ્ડમખિલં સર્વં તત્ર સ્થાવરજઙ્ગમમ્ । અહં વિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચ વાયુરગ્નિર્યમો રવિઃ
આ આખું બ્રહ્માંડ, સ્થાવર અને જંગમ બધું, હું, વિષ્ણુ, રુદ્ર, વાયુ, અગ્નિ, યમ અને રવિ—
વરુણઃ શીતગુસ્ત્વષ્ટા કુબેરઃ પાકશાસનઃ । પર્વતાઃ સાગરા નદ્યો ગન્ધર્વાપ્સરસસ્તથા
વરુણ, ચંદ્ર, ત્વષ્ટા, કુબેર, ઇન્દ્ર, પર્વતો, સાગરો, નદીઓ, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ પણ—
વિશ્વાવસુશ્ચિત્રકેતુઃ શ્વેતશ્ચિત્રાઙ્ગદસ્તથા । નારદસ્તુમ્બુરુશ્ચૈવ હાહાહૂહૂસ્તથૈવ ચ
વિશ્વાવસુ, ચિત્રકેતુ, શ્વેત, ચિત્રાંગદ, નારદ, તુમ્બુરુ, અને હાહા-હૂહૂ પણ—
અશ્વિનૌ વસવઃ સાધ્યાઃ સિદ્ધાશ્ચ પિતરસ્તથા । નાગાઃ શેષાદયઃ સર્વે કિન્નરોરગરાક્ષસાઃ
અશ્વિનીકુમાર, વસુ, સાધ્ય, સિદ્ધ, પિતૃઓ, શેષ સહિત બધા નાગ, કિનર, ઉરગ અને રાક્ષસો—
વૈકુણ્ઠો બ્રહ્મલોકશ્ચ કૈલાસઃ પર્વતોત્તમઃ । સર્વં તદખિલં દૃષ્ટં નખમધ્યસ્થિતં ચ નઃ
વૈકુંઠ, બ્રહ્મલોક, કૈલાસ જે શ્રેષ્ઠ પર્વત છે—આ બધું અમે તેમના નખના મધ્યમાં સમાયેલું જોયું.
મજ્જન્મપઙ્કજં તત્ર સ્થિતોઽહં ચતુરાનનઃ । શેષશાયી જગન્નાથસ્તથા ચ મધુકૈટભૌ
ત્યાં જળમાં ખીલેલા કમળ પર હું, ચાર મુખવાળો બ્રહ્મા, હાજર હતો; શેષના શયન પર વિરાજતા જગન્નાથ પણ હતા અને મધુ-કૈટભ પણ ત્યાં જ હતા.
બ્રહ્મોવાચ એવં દૃષ્ટં મયા તત્ર પાદપદ્મનખે સ્થિતમ્ । વિસ્મતોઽહં તતો વીક્ષ્ય કિમેતદિતિ શઙ્કિતઃ
બ્રહ્માએ કહ્યું: એ રીતે મેં ત્યાં દેવીના પાદપદ્મના નખ પર સ્થિત થયેલું જોયું; એ જોઈને હું આશ્ચર્યચકિત થયો અને વિચારી રહ્યો—આ શું છે?
વિષ્ણુશ્ચ વિસ્મયાવિષ્ટઃ શઙ્કરશ્ચ તથા સ્થિતઃ । તાં તદા મેનિરે દેવીં વયં વિશ્વસ્ય માતરમ્
વિષ્ણુ પણ એ જ રીતે આશ્ચર્યમાં પડી ગયા અને શંકર પણ ત્યાં ઊભા રહીને ચકિત થયા; એ સમયે અમે બધાએ એમ માન્યું કે એ દેવી જ સમગ્ર જગતની માતા છે.
તતો વર્ષશતં પૂર્ણં વ્યતિક્રાન્તં પ્રપશ્યતઃ । સુધામયે શિવે દ્વીપે વિહારં વિવિધં તદા
પછી, અમે જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે, એ સુખમય અને શુભ દ્વીપમાં પૂરા સો વર્ષ વીતી ગયા, અને અમે વિવિધ આનંદમાં મગ્ન રહ્યા.
સખ્ય ઇવ તદા તત્ર મેનિરેઽસ્માનવસ્થિતાન્ । દેવ્યઃ પ્રમુદિતાકારા નાનાભરણમણ્ડિતાઃ
એ સમયે, વિવિધ આભૂષણોથી સજ્જ અને આનંદથી ભરપૂર દેવીઓએ અમને પોતાની સાથીની જેમ જ માન્યા.
વયમપ્યતિરમ્યત્વાદ્બભૂવિમ વિમોહિતાઃ । પ્રહૃષ્ટમનસઃ સર્વે પશ્યન્ભાવાન્મનોરમાન્
અમે પણ એ અતિ સુંદરતા દ્વારા મોહિત થઈ ગયા, અને બધા જ આનંદિત મનથી એ મનોહર રૂપોને નિહાળી મગ્ન થઈ ગયા.
એકદા તાં મહાદેવીં દેવીં શ્રીભુવનેશ્વરીમ્ । તુષ્ટાવ ભગવાન્વિષ્ણુર્યુવતીભાવસંસ્થિતઃ
એક વખત ભગવાન વિષ્ણુએ યુવાન સ્ત્રીનું રૂપ ધારણ કરીને એ મહાદેવી, શ્રીભુવનેશ્વરીની સ્તુતિ કરી.
શ્રીભગવાનુવાચ નમો દેવ્યૈ પ્રકૃત્યૈ ચ વિધાત્ર્યૈ સતતં નમઃ । કલ્યાણૈ કામદાયૈ ચ વૃદ્ધ્યૈ સિદ્ધ્યૈ નમો નમઃ
શ્રીભગવાને કહ્યું: હું દેવીને, પ્રકૃતિને અને સર્જનહારાને સતત વંદન કરું છું; કલ્યાણમયી, ઇચ્છિત ફળ આપનારી, વૃદ્ધિ અને સિદ્ધિ રૂપે પણ ફરી ફરી વંદન કરું છું.
સચ્ચિદાનન્દરૂપિણ્યૈ સંસારારણયે નમઃ । પઞ્ચકૃત્યવિધાત્ર્યૈ તે ભુવનેશ્યૈ નમો નમઃ
સત્-ચિત્-આનંદ સ્વરૂપે, સંસારના જંગલમાં રહેનારી તને વંદન; પાંચ પ્રકારના કર્મોની સર્જક અને જગતની સ્વામિની તને વારંવાર વંદન.
સર્વાધિષ્ટાનરૂપાયૈ કૂટસ્થાયૈ નમો નમઃ । અર્ધમાત્રાર્થભૂતાયૈ હૃલ્લેખાયૈ નમો નમઃ
બધા આધારરૂપે, અવિચલિત સ્વરૂપે તને વારંવાર વંદન; અર્ધમાત્રાના તત્વરૂપે અને હૃલ્લેખા સ્વરૂપે તને વંદન.