નાનાસ્તરણસંછન્ન ઇન્દ્રચાપસમન્વિતઃ । પર્યઙ્કપ્રવરે તસ્મિન્નુપવિષ્ટા વરાઙ્ગના
色色ના નરમ પથારોથી ઢંકાયેલું અને ઇન્દ્રધનુષ જેવી કિરણોથી શોભતું, એ ઉત્તમ પાટલ પર એક અતિ સુંદર સ્ત્રી બેઠી હતી.
રક્તમાલ્યામ્બરધરા રક્તગન્ધાનુલેપના । સુરક્તનયના કાન્તા વિદ્યુત્કોટિસમપ્રભા
તે લાલ ફૂલોની માળા અને લાલ વસ્ત્ર પહેરેલી, લાલ સુગંધથી અંકિત, લાલ આંખોવાળી, સુંદર અને વીજળી જેવી તેજસ્વી હતી.
સુચારુવદના રક્તદન્તચ્છદવિરાજિતા । રમાકોટ્યધિકા કાન્ત્યા સૂર્યબિમ્બનિભાખિલા
સુંદર ચહેરાવાળી, લાલ હોઠ અને દાંતથી શોભાયમાન, તે તેજમાં લાખો લક્ષ્મીથી પણ વધારે અને આખું રૂપ સૂર્યમંડળ જેવું હતું.
વરપાશાઙ્કુશાભીષ્ટધરા શ્રીભુવનેશ્વરી । અદૃષ્ટપૂર્વા દૃષ્ટા સા સુન્દરી સ્મિતભૂષણા
પાશ, અંકુશ અને ઇચ્છિત વરદાનો ધારણ કરનારી, શ્રી ભુવનેશ્વરી, પહેલાં ક્યારેય ન જોઈ હોય તેવી, મૃદુ સ્મિતથી શોભાયમાન અને અતિ સુંદર હતી.
હ્રીઙ્કારજપનિષ્ઠૈસ્તુ પક્ષિવૃન્દૈર્નિષેવિતા । અરુણા કરુણામૂર્તિઃ કુમારી નવયૌવના
હ્રીં મંત્રના જપમાં તત્પર પંખીઓથી ઘેરાયેલી, લાલાવર્ણ, દયાની મૂર્તિ અને યુવાનીમાં કુમારી હતી.
સર્વશૃઙ્ગારવેષાઢ્યા મન્દસ્મિતમુખામ્બુજા । ઉદ્યત્પીનકુચદ્વન્દ્વનિર્જિતામ્ભોજકુડ્મલા
સૌંદર્યના સર્વે આભૂષણોથી ભરપૂર, મૃદુ સ્મિતવાળું કમળ જેવું ચહેરું અને ઊંચા, ગોળ સ્તનોથી કમળની કળી પણ હારી જાય એવી હતી.
નાનામણિગણાકીર્ણભૂષણૈરુપશોભિતા । કનકાઙ્ગદકેયૂરકિરીટપરિશોભિતા
色色ના મણિથી શોભાયમાન આભૂષણો પહેરેલા, સોનાના કડાં, કયૂર અને મુગટથી શોભિત હતી.
કનકચ્છ્રીચક્રતાટઙ્કવિટઙ્કવદનામ્બુજા । હૃલ્લેખા ભુવનેશીતિ નામજાપપરાયણૈઃ
સોનાના શ્રીચક્ર આકારના કાનના કુંડળોથી શોભતું કમળ જેવું ચહેરું, હૃલ્લેખા ભુવનેશી નામે જાણીતી, પોતાના નામના જપમાં તત્પર હતી.
સખીવૃન્દૈઃ સ્તુતા નિત્યં ભુવનેશી મહેશ્વરી । હૃલ્લેખાદ્યાભિરમરકન્યાભિઃ પરિવેષ્ટિતા
સખીગણ દ્વારા હંમેશા સ્તુતિ પામતી, ભુવનેશી મહાદેવી, હૃલ્લેખા વગેરે અમર કન્યાઓથી ઘેરાયેલી હતી.
અનઙ્ગકુસુમાદ્યાભિર્દેવીભિઃ પરિવેષ્ટિતા । દેવી ષટ્કોણમધ્યસ્થા યન્ત્રરાજોપરિ સ્થિતા
અનંગકુસુમા જેવી દેવીઓથી ઘેરાયેલી, તે દેવી છકોણા વચ્ચે, યંત્રરાજા પર બિરાજમાન હતી.
દૃષ્ટ્વા તાં વિસ્મિતાઃ સર્વે વયં તત્ર સ્થિતાઽભવન્ । કેયં કાન્તા ચ કિં નામ ન જાનીમોઽત્ર સંસ્થિતાઃ
અમે બધા તેને જોઈને આશ્ચર્યચકિત થઈ ઊભા રહી ગયા, 'આ સુંદર સ્ત્રી કોણ છે? તેનું નામ શું છે? અહીં ઊભા રહીને અમને ખબર નથી.' એવું વિચારતા હતા.
સહસ્રનયના રામા સહસ્રકરસંયુતા । સહસ્રવદના રમ્યા ભાતિ દૂરાદસંશયમ્
હજારો આંખો, તેજસ્વી, હજારો હાથ અને હજારો સુંદર ચહેરાવાળી, તે દૂરથી પણ નિઃસંદેહ ઝગમગતી દેખાતી હતી.
નાપ્સરા નાપિ ગન્ધર્વી નેયં દેવાઙ્ગના કિલ । ઇતિ સંશયમાપન્નાસ્તત્ર નારદ સંસ્થિતાઃ
'આ ન તો અપ્સરા છે, ન તો ગંધર્વી, ન તો દેવદૂતી છે'—હે નારદ, અમે ત્યાં સંશયમાં ઊભા રહ્યા.
તદાઽસૌ ભગવાન્વિષ્ણુર્દૃષ્ટ્વા તાં ચારુહાસિનીમ્ । ઉવાચામ્બાં સ્વવિજ્ઞાનાત્કૃત્વા મનસિ નિશ્ચયમ્
ત્યારે ભગવાન વિષ્ણુએ, તેને સુંદર હાસ્યવાળી જોઈ, મનમાં નિશ્ચય કરીને પોતાના જ્ઞાનથી માતાને કહ્યું.
એષા ભગવતી દેવી સર્વેષાં કારણં હિ નઃ । મહાવિદ્યા મહામાયા પૂર્ણા પ્રકૃતિરવ્યયા
આ ભગવતી દેવી આપણા બધાના સર્વ કારણ છે; એ મહાવિદ્યા, મહામાયા, પૂર્ણ અને અવિનાશી મૂળ પ્રકૃતિ છે.
દુર્જ્ઞેયાઽલ્પધિયાં દેવી યોગગમ્યા દુરાશયા । ઇચ્છા પરાત્મનઃ કામં નિત્યાનિત્યસ્વરૂપિણી
દેવી નાના બુદ્ધિવાળાઓ માટે સમજવામાં અઘરી છે, યોગ દ્વારા પામાય છે, પણ સહેલાઈથી મળતી નથી; એ પરમાત્માની ઇચ્છા છે, અને સદા-અનિત્ય સ્વરૂપ ધરાવે છે.
દુરારાધ્યાઽલ્પભાગ્યૈશ્ચ દેવી વિશ્વેશ્વરી શિવા । વેદગર્ભા વિશાલાક્ષી સર્વેષામાદિરીશ્વરી
દેવી, વિશ્વની ઈશ્વરી અને કલ્યાણકારી, ઓછા ભાગ્યવાળાઓ માટે પામવામાં અઘરી છે; એના અંદર વેદો વસે છે, વિશાળ આંખો ધરાવે છે અને સર્વની મૂળ સ્વામિની છે.
એષા સંહૃત્ય સકલં વિશ્વં ક્રીડતિ સંક્ષયે । લિઙ્ગાનિ સર્વજીવાનાં સ્વશરીરે નિવેશ્ય ચ
આ દેવી આખું વિશ્વ સંહારીને, તેની લયમાં રમે છે; બધા જીવોના લક્ષણો પોતાના શરીરમાં સ્થિર કરે છે.
સર્વબીજમયી હ્યેષા રાજતે સામ્પ્રતં સુરૌ । વિભૂતયઃ સ્થિતાઃ પાર્શ્વે પશ્યતાં કોટિશઃ ક્રમાત્
આ દેવી સર્વ બીજથી બનેલી છે અને હવે તેજથી ચમકે છે, દેવો; એના બાજુએ અનગણિત શક્તિઓ શ્રેણીવાર દેખાય છે.
દિવ્યાભરણભૂષાઢ્યા દિવ્યગન્ધાનુલેપનાઃ । પરિચર્યાપરાઃ સર્વાઃ પશ્યતાં બ્રહ્મશઙ્કરૌ
દિવ્ય આભૂષણોથી શોભાયમાન અને સ્વર્ગીય સુગંધોથી સુગંધિત, સર્વે એની સેવા માટે તત્પર છે, બ્રહ્મા અને શંકર એ બધું જોઈ રહ્યા છે.
ધન્યા વયં મહાભાગાઃ કૃતકૃત્યાઃ સ્મ સામ્પ્રતમ્ । યદત્ર દર્શનં પ્રાપ્તં ભગવત્યાઃ સ્વયં ત્વિદમ્
અમે ધન્ય છીએ, ખૂબ ભાગ્યશાળી છીએ અને હવે પૂર્ણતા પામી છે, કારણ કે અમને સ્વયં દેવીનું દર્શન મળ્યું છે.
તપસ્તપ્તં પુરા યત્નાત્તસ્યેદં ફલમુત્તમમ્ । અન્યથા દર્શનં કુત્ર ભવેદસ્માકમાદરાત્
અગાઉ જે તપસ્યા પ્રયત્નપૂર્વક કરી હતી, તેનું આ શ્રેષ્ઠ ફળ મળ્યું છે; નહિંતર, આ રીતે દેવીનું દર્શન અમને ક્યારે મળત?
પશ્યન્તિ પુણ્યપુઞ્જા યે યે વદાન્યાસ્તપસ્વિનઃ । રાગિણો નૈવ પશ્યન્તિ દેવીં ભગવતીં શિવામ્
જે લોકો પુણ્યના ભંડાર અને ઉદાર તપસ્વી છે, તેઓ કલ્યાણકારી ભગવતી દેવીને જુએ છે; કામાસક્ત લોકો તેને જોઈ શકતા નથી.
મૂલપ્રકૃતિરેવૈષા સદા પુરુષસઙ્ગતા । બ્રહ્માણ્ડં દર્શયત્યેષા કૃત્વા વૈ પરમાત્મને
આ દેવી મૂળ પ્રકૃતિ છે, સદા પુરુષ સાથે જોડાયેલી છે; એ પરમાત્મા માટે બ્રહ્માંડ સર્જીને તેને પ્રગટ કરે છે.
દ્રષ્ટાઽસૌ દૃશ્યમખિલં બ્રહ્માણ્ડં દેવતાઃ સુરૌ । તસ્યૈષા કારણં સર્વા માયા સર્વેશ્વરી શિવા
એ પુરુષ દ્રષ્ટા છે, આખું બ્રહ્માંડ દૃશ્ય છે, હે દેવો; એ માટે આ દેવી સર્વનું કારણ, માયા, સર્વેશ્વરી અને કલ્યાણકારી છે.
ક્વાહં વા ક્વ સુરાઃ સર્વે રમ્ભાદ્યાઃ સુરયોષિતઃ । લક્ષાંશેન તુલામસ્યા ન ભવામઃ કથઞ્ચન
હું ક્યાં, બધા દેવો ક્યાં અને રંભા જેવી દેવસ્ત્રીઓ ક્યાં? અમે તો એના લાખમાં એક પણ નથી.
સૈષા વરાઙ્ગના નામ યા વૈ દૃષ્ટા મહાર્ણવે । બાલભાવે મહાદેવી દોલયન્તીવ માં મુદા
આ એ મહાન સ્ત્રી છે, જે મહાસાગરમાં દેખાઈ હતી; બાળરૂપે મહાદેવી આનંદથી મને ઝુલાવતી હતી.
શયનં વટપત્રે ચ પર્યઙ્કે સુસ્થિરે દૃઢે । પાદાઙ્ગુષ્ઠં કરે કૃત્વા નિવેશ્ય મુખપઙ્કજે
વટના પાન પર, મજબૂત અને સ્થિર શયન પર, એએ પગનો અંગૂઠો હાથમાં લઈ, કમળ જેવા મુખ પર મૂકી દીધો હતો.
લેલિહન્તઞ્ચ ક્રીડન્તમનેકૈબાલચેષ્ટિતૈઃ । રમમાણં કોમલાઙ્ગં વટપત્રપુટે સ્થિતમ્
એ બાળલિલામાં અનેક રીતે રમતી અને અંગૂઠો ચૂસતી, કોમળ અંગવાળી દેવી વટના પાનની વણમાં આનંદથી રહી હતી.
ગાયન્તી દોલયન્તી ચ બાલભાવાન્મયિ સ્થિતે । સેયં સુનિશ્ચિતં જ્ઞાતં જાતં મે દર્શનાદિવ
ગાતી અને ઝુલાવતી, એ બાળરૂપે મારી સાથે રહી; હવે મને એ સ્પષ્ટ રીતે જાણાયું છે, જાણે દર્શનથી સમજાયું હોય.