વિષ્ણોર્દેહં વિહાયાશુ વિરરાજ નભઃસ્થિતા । ઉદતિષ્ઠદમેયાત્મા તયા મુક્તો જનાર્દનઃ
વિષ્ણુના શરીરથી બહાર આવી, એ દેવી આકાશમાં તેજથી ઝગમગતી ઉભી રહી; એના કારણે જનાર્દન મુક્ત થયા અને એમનું અપરાજિત સ્વરૂપ જાગૃત થયું.
પંચવર્ષસહસ્રાણિ કૃતવાન્ યુદ્ધમુત્તમમ્ । તદા વિલોકિતૌ દૈત્યૌ હરિણા વિનિપાતિતૌ
પાંચ હજાર વર્ષ સુધી એ મહાયુદ્ધ થયું; પછી હરિએ દૈત્યોને જોઈને એમને સંહાર્યા.
ઉત્સઙ્ગં વિમલં કૃત્વા તત્રૈવ નિહતૌ ચ તૌ । રુદ્રસ્તત્રૈવ સમ્પ્રાપ્તો યત્રાવાં સંસ્થિતાવુભૌ
એ સ્થળ પવિત્ર કરીને, એ બંને દૈત્યો ત્યાં જ સંહારાયા; પછી રુદ્ર પણ ત્યાં આવ્યા, જ્યાં અમે બંને હાજર હતા.
ત્રિભિઃ સંવીક્ષિતાસ્મામિઃ સ્વસ્થા દેવી મનોહરા । સંસ્તુતા પરમા શક્તિરુવાચાસ્માનવસ્થિતાન્
અમે ત્રણેયે એ મનોહર અને શાંત દેવીને જોયા; જ્યારે અમે સ્તુતિ કરી, ત્યારે પરમ શક્તિએ અમને ત્યાં ઉપસ્થિત જોઈને વાત કરી.
કૃપાવલોકનૈઃ કૃત્વા પાવનૈર્મુદિતાનથ । દેવ્યુવાચ કાજેશાઃ સ્વાનિ કાર્યાણિ કુરુધ્વં સમતન્દ્રિતાઃ
દયાભર્યા દ્રષ્ટિથી અમને આનંદિત અને પવિત્ર કરીને, એણે કહ્યું— દેવી બોલ્યા: 'હે સર્જનના સ્વામીઓ, તમે તમારું કાર્ય ઉત્સાહપૂર્વક કરો.'
સૃષ્ટિસ્થિતિવિશિષ્ટાનિ હતાવેતૌ મહાસુરૌ । કૃત્વા સ્વાનિ નિકેતાનિ વસધ્વં વિગતજ્વરાઃ
'મહાદૈત્યો સંહારાયા છે; હવે સર્જન, પાલન અને તમારા પોતાના નિવાસ સ્થાપિત કરો અને નિરભયતાથી ત્યાં વસો.'
પ્રજાશ્ચતુર્વિધાઃ સર્વાઃ સૃજધ્વં સ્વવિભૂતિભિઃ । બ્રહ્મોવાચ તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્યાઃ પેશલં સુખદં મૃદુ
'તમારી પોતાની શક્તિથી સર્વે ચાર પ્રકારની પ્રજાઓનું સર્જન કરો.' બ્રહ્મા બોલ્યા: એના મધુર, સુખદ અને કોમળ વચન સાંભળ્યા પછી—
અબ્રૂમ તામશક્તિઃ સ્મઃ કથં કુર્મસ્ત્વિમાઃ પ્રજાઃ । ન મહી વિતતા માતઃ સર્વત્ર વિતતં જલમ્
અમે એમને કહ્યું, 'માતા, અમે આ પ્રજાઓ કેવી રીતે સર્જી શકીએ? ધરતી તો વિસ્તૃત નથી, બધે માત્ર પાણી જ છે.'
ન ભૂતાનિ ગુણાશ્ચાપિ તન્માત્રાણીન્દ્રિયાણિ ચ । તદાકર્ણ્ય વચોઽસ્માકં શિવા જાતા સ્મિતાનના
'અહીં કોઈ જીવ, ગુણ, તત્ત્વ કે ઇન્દ્રિય પણ નથી.' અમારા આ વચનો સાંભળીને, એ દેવી સ્મિતભર્યા મુખથી જોયા.
ઝટિત્યેવાગતં તત્ર વિમાનં ગગનાચ્છુભમ્ । સોવાચાસ્મિન્સુરાઃ કામં વિશધ્વં ગતસાધ્વસાઃ
એ જ સમયે આકાશમાંથી એક સુંદર વિમાન આવી પહોંચ્યું; દેવી બોલ્યા, 'હે દેવતાઓ, નિર્ભય થઈને તમારી ઈચ્છા મુજબ તેમાં પ્રવેશો.'
વિમાને બ્રહ્મવિષ્ણ્વીશા દર્શયામ્યદ્ય ચાદ્ભુતમ્ । તન્નિશમ્ય વચસ્તસ્યા ઓમિત્યુક્ત્વા પુનર્વયમ્
આજે આ દૈવી રથમાં હું બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવને અદ્ભુત દૃશ્ય બતાવિશ; એમ દેવીના વચન સાંભળી અમે 'ઓમ' કહી જવાબ આપ્યો અને પછી—
સમારુહ્યોપવિષ્ટાઃ સ્મો વિમાને રત્નમણ્ડિતે । મુક્તાદામસુસંવીતે કિઙ્કિણીજાલશબ્દિતે
અમે સૌ રત્નોથી શોભતા, મુક્તાની માળાઓથી સજ્જ અને ઘંટિયાંની મધુર ધ્વનિથી ગૂંજતા રથમાં બેઠા.
સુરસદ્મનિભે રમ્યે ત્રયસ્તત્રાવિશઙ્કિતાઃ । સોપવિષ્ટાંસ્તતો દૃષ્ટ્વા દેવ્યસ્માન્વિજિતેન્દ્રિયાન્
તે દૈવી મહેલ જેવું સુખદ રથ હતું, જેમાં અમે ત્રણેય નિર્ભયતાથી પ્રવેશ્યા; ત્યાં અમને બેઠેલા જોઈ, ઇન્દ્રિયજિત દેવીએ અમારે તરફ નજર કરી.
સ્વશક્ત્યા તદ્વિમાનં વૈ નોદયામાસ ચામ્બરે
દેવીએ પોતાની શક્તિથી એ રથને આકાશમાં ઉડાડ્યું.
વિમાનસ્થૈર્હરાદિભિર્દેવીદર્શનમ્ બ્રહ્મોવાચ વિમાનં તન્મનોવેગં યત્ર સ્થાનાન્તરે ગતમ્ । ન જલં તત્ર પશ્યામો વિસ્મિતાઃ સ્મો વયં તદા
રથમાં હરા અને બીજા દેવતાઓ સાથે અમે દેવીનું દર્શન કર્યું—
વૃક્ષાઃ સર્વફલા રમ્યાઃ કોકિલારાવમણ્ડિતાઃ । મહી મહીધરાઃ કામં વનાન્યુપવનાનિ ચ
ત્યાં સર્વ પ્રકારના ફળોથી ભરપૂર, કોયલના કલરવથી ગૂંજતા સુંદર વૃક્ષો હતા; પૃથ્વી, પર્વતો, વન અને બગીચાઓ સૌ આનંદદાયક લાગતા.
નાર્યશ્ચ પુરુષાશ્ચૈવ પશવશ્ચ સરિદ્વરાઃ । વાપ્યઃ કૂપાસ્તડાગાશ્ચ પલ્વલાનિ ચ નિર્ઝરાઃ
ત્યાં સ્ત્રીઓ-પુરુષો, પશુઓ, પવિત્ર નદીઓ, તળાવ, કૂવા, સરોવર, કાદવવાળા સ્થળો અને ઝરણાં હતાં.
પુરતો નગરં રમ્યં દિવ્યપ્રાકારમણ્ડિતમ્ । યજ્ઞશાલાસમાયુક્તં નાનાહર્મ્યવિરાજિતમ્
અમારા સામે એક અતિ સુંદર શહેર દેખાયું, જે દૈવી કિલ્લાબંદીથી શોભતું, યજ્ઞશાળાઓથી સજ્જ અને વિવિધ મહેલો વડે તેજસ્વી હતું.
પ્રત્યભિજ્ઞા તદા જાતાપ્યસ્માકં પ્રેક્ષ્ય તત્પુરમ્ । સ્વર્ગોઽયમિતિ કેનાસૌ નિર્મિતોસ્તિ તદાદ્ભુતમ્
એ શહેર જોઈને અમને ઓળખાણ થઈ ગઈ; કોઈએ કહ્યું: 'આ તો સ્વર્ગ છે ને? આ અદ્ભુત સ્થળ કોણે બનાવ્યું હશે?'
રાજાનં દેવસઙ્કાશં વ્રજન્તં મૃગયાં વને । અસ્માભિઃ સંસ્થિતા દૃષ્ટા વિમાનોપરિ ચામ્બિકા
અમે એક દેવ જેવો તેજસ્વી રાજા વનમાં શિકાર કરવા જતા જોયો, અને અમારે ઉપર રથમાં અંબિકા ઊભી હતી.
ક્ષણાચ્ચચાલ ગગને વિમાનં પવનેરિતમ્ । મુહૂર્તાદ્વા તતઃ પ્રાપ્તં દેશે ચાન્યે મનોહરે
થોડી જ વારમાં પવનના વેગે રથ આકાશમાં દોડ્યું અને થોડા સમય પછી બીજું મનોહર પ્રદેશ પહોંચી ગયું.
નન્દનં ચ વનં તત્ર દૃષ્ટમસ્માભિરુત્તમમ્ । પારિજાતતરુચ્છાયાસંશ્રિતા સુરભિઃ સ્થિતા
ત્યાં અમને સુંદર અને સુગંધિત નંદનવન દેખાયું, જ્યાં પારિજાત વૃક્ષોની છાંયમાં સુગંધ ફેલાઈ રહી હતી.
ચતુર્દન્તો ગજસ્તસ્યાઃ સમીપે સમવસ્થિતઃ । અપ્સરસાં તત્ર વૃન્દાનિ મેનકાપ્રભૃતીનિ ચ
દેવીની પાસે ચાર દાંત ધરાવતો ગજ ઊભો હતો; ત્યાં મેનકા અને અન્ય અપ્સરાઓના જૂથો હતાં.
ક્રીડન્તિ વિવિધૈર્ભાવૈર્ગાનનૃત્યસમન્વિતૈઃ । ગન્ધર્વાઃ શતશસ્તત્ર યક્ષા વિદ્યાધરાસ્તથા
અપ્સરાઓ વિવિધ રીતે રમતાં, ગાતા અને નૃત્ય કરતાં હતાં; ત્યાં સૈંકડો ગંધર્વો, તેમજ યક્ષો અને વિદ્યા ધરાવનારા પણ હતાં.
મન્દારવાટિકામધ્યે ગાયન્તિ ચ રમન્તિ ચ દૃષ્ટઃ શતક્રતુસ્તત્ર પૌલોમ્યા સહિતઃ પ્રભુઃ
મંદાર બગીચાની વચ્ચે તેઓ ગાતા અને આનંદ કરતાં હતાં; ત્યાં અમને ઇન્દ્ર દેવ પોતાની પત્ની પૌલોમિ સાથે દેખાયા.
વયં તુ વિસ્મિતાશ્ચાસ્મ દૃષ્ટ્વા ત્રૈવિષ્ટપં તદા । યાદઃપતિં કુબેરં ચ યમં સૂર્યં વિભાવસુમ્
એ ત્રૈવિષ્ટપ લોક જોઈને અમે ખૂબ જ આશ્ચર્યમાં પડી ગયા; ત્યાં જળના સ્વામી, કુબેર, યમ, સૂર્ય અને અગ્નિ પણ હતાં.
વિલોક્ય વિસ્મિતાશ્ચાસ્મ વયં તત્ર સુરાન્સ્થિતાન્ । તદા વિનિર્ગતો રાજા પુરાત્તસ્માત્સુમણ્ડિતાત્
ત્યાં એકઠા થયેલા દેવતાઓને જોઈ અમે ચકિત થઈ ગયા; ત્યારબાદ એ સુંદર શહેરમાંથી રાજા બહાર આવ્યા.
દેવરાજ ઇવાક્ષોભ્યો નરવાહ્યાવનૌ સ્થિતઃ । વિમાનસ્થા વયં તચ્ચ ચચાલ તરસાગતમ્
દેવરાજ જેવો અડગ રાજા પોતાની સેના સાથે પૃથ્વી પર ઊભો રહ્યો; અને અમે રથમાં બેઠા હોઈએ, ત્યારે એ રથ ઝડપથી આગળ વધ્યું.
બ્રહ્મલોકં તદા દિવ્યં સર્વદેવનમસ્કૃતમ્ । તત્ર બ્રહ્માણમાલોક્ય વિસ્મિતૌ હરકેશવૌ
પછી, તે બ્રહ્માનો દિવ્ય લોક, જેને બધા દેવતાઓ વંદન કરે છે—ત્યાં બ્રહ્માને જોઈને હર અને કેશવ બંને આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
સભાયાં તત્ર વેદાશ્ચ સર્વે સાઙ્ગાઃ સ્વરૂપિણઃ । સાગરાઃ સરિતશ્ચૈવ પર્વતાઃ પન્નગોરગાઃ
તે સભામાં બધા વેદો અને તેમના અંગો પોતાના સ્વરૂપમાં હાજર હતા, અને સાથે જ દરિયા, નદીઓ, પર્વતો અને સાપ-નાગ પણ હતા.