ઉત્તરન્સલિલે તત્ર યાવદ્વર્ષસહસ્રકમ્ । અન્વેષમાણો ધરણીં નાવાપ તાં યદા તદા
પછી મેં પાણીમાં ઊભો રહીને હજાર વર્ષ સુધી પૃથ્વી શોધી, પણ મને એ મળી નહીં.
તપસ્તપેતિ ચાકાશે વાગભૂદશરીરિણી । તતો મયા તપસ્તપ્તં પદ્મે વર્ષસહસ્રકમ્
પછી આકાશમાંથી અવાજ આવ્યો: 'તપ કરો, તપ કરો.' એટલે મેં કમળમાં બેઠો રહીને હજાર વર્ષ સુધી તપ કર્યું.
સૃજેતિ પુનરુદ્ભૂતા વાણી તત્ર શ્રુતા મયા । વિમૂઢોઽહં તદાકર્ણ્ય કં સૃજામિ કરોમિ કિમ્
પછી ફરીથી ત્યાં એક અવાજ થયો, જે મેં સાંભળ્યો—'સર્જન કર.' હું ગૂંચવાઈ ગયો, વિચારતો રહ્યો કે હવે કોને સર્જું, શું કરું?
તદા દૈત્યાવપિ પ્રાપ્તૌ દારુણૌ મધુકૈટભૌ । તાભ્યાં વિભીષિતશ્ચાહં યુદ્ધાય મકરાલયે
એ સમયે બે ભયાનક દૈત્ય, મધુ અને કૈટભ પણ આવ્યા; હું એમની ભયથી ડરીને યુદ્ધ માટે દરિયાની પાસે ગયો.
તતોઽહં નાલમાલમ્બ્ય વારિમધ્યમવાતરમ્ । તદા તત્ર મયા દૃષ્ટઃ પુરુષઃ પરમાદ્ભુતઃ
હું એમનો સામનો કરી શક્યો નહીં, એટલે પાણીના મધ્યમાં પ્રવેશ્યો; ત્યાં મેં એક અદ્ભુત પુરુષને જોયો.
મેઘશ્યામશરીરસ્તુ પીતવાસાશ્ચતુર્ભુજઃ । શેષશાયી જગન્નાથો વનમાલાવિભૂષિતઃ
એ પુરુષનું શરીર મેઘ જેવું શ્યામ, પીળાં વસ્ત્રો પહેરેલા, ચાર હાથવાળો, શેષનાગ પર શયન કરતો, વનમાળાથી શોભતો જગન્નાથ હતો.
શઙ્ખચક્રગદાપદ્માદ્યાયુધૈઃ સુવિરાજિતઃ । તમદ્રાક્ષં મહાવિષ્ણું શેષપર્યઙ્કશાયિનમ્
શંખ, ચક્ર, ગદા, કમળ અને બીજા શસ્ત્રોથી તેજસ્વી, એ મહાવીષ્ણુને મેં શેષનાગના પથ પર આરામ કરતાં જોયા.
યોગનિદ્રાસમાક્રાન્તમવિસ્પન્દિનમચ્યુતમ્ । શયાનં તં સમાલોક્ય ભોગિભોગોપરિ સ્થિતમ્
યોગનિદ્રામાં લીન, અચલ, અવિનાશી એવા એ ભગવાન, ભોગી શેષના ફણ પર શયન કરતા, મેં જોયા.
ચિન્તા મમાદ્ભુતા જાતા કિં કરોમીતિ નારદ । મયા સ્મૃતા તદા દેવી સ્તુતા નિદ્રાસ્વરૂપિણી
નારદ, ત્યારે મારા મનમાં આશ્ચર્યજનક વિચાર આવ્યો—હવે શું કરું? ત્યારે મેં નિદ્રારૂપિ દેવીને યાદ કરી અને સ્તુતિ કરી.
દેહાન્નિર્ગત્ય સા દેવી ગગને સંસ્થિતા શિવા । અવિતર્ક્યશરીરા સા દિવ્યાભરણમણ્ડિતા
એ શુભ દેવી એના શરીરમાંથી બહાર આવી અને આકાશમાં ઉભી રહી; એની કાયા કલ્પનાતીત હતી અને દૈવી આભૂષણોથી શોભતી હતી.
વિષ્ણોર્દેહં વિહાયાશુ વિરરાજ નભઃસ્થિતા । ઉદતિષ્ઠદમેયાત્મા તયા મુક્તો જનાર્દનઃ
વિષ્ણુના શરીરથી બહાર આવી, એ દેવી આકાશમાં તેજથી ઝગમગતી ઉભી રહી; એના કારણે જનાર્દન મુક્ત થયા અને એમનું અપરાજિત સ્વરૂપ જાગૃત થયું.
પંચવર્ષસહસ્રાણિ કૃતવાન્ યુદ્ધમુત્તમમ્ । તદા વિલોકિતૌ દૈત્યૌ હરિણા વિનિપાતિતૌ
પાંચ હજાર વર્ષ સુધી એ મહાયુદ્ધ થયું; પછી હરિએ દૈત્યોને જોઈને એમને સંહાર્યા.
ઉત્સઙ્ગં વિમલં કૃત્વા તત્રૈવ નિહતૌ ચ તૌ । રુદ્રસ્તત્રૈવ સમ્પ્રાપ્તો યત્રાવાં સંસ્થિતાવુભૌ
એ સ્થળ પવિત્ર કરીને, એ બંને દૈત્યો ત્યાં જ સંહારાયા; પછી રુદ્ર પણ ત્યાં આવ્યા, જ્યાં અમે બંને હાજર હતા.
ત્રિભિઃ સંવીક્ષિતાસ્મામિઃ સ્વસ્થા દેવી મનોહરા । સંસ્તુતા પરમા શક્તિરુવાચાસ્માનવસ્થિતાન્
અમે ત્રણેયે એ મનોહર અને શાંત દેવીને જોયા; જ્યારે અમે સ્તુતિ કરી, ત્યારે પરમ શક્તિએ અમને ત્યાં ઉપસ્થિત જોઈને વાત કરી.
કૃપાવલોકનૈઃ કૃત્વા પાવનૈર્મુદિતાનથ । દેવ્યુવાચ કાજેશાઃ સ્વાનિ કાર્યાણિ કુરુધ્વં સમતન્દ્રિતાઃ
દયાભર્યા દ્રષ્ટિથી અમને આનંદિત અને પવિત્ર કરીને, એણે કહ્યું— દેવી બોલ્યા: 'હે સર્જનના સ્વામીઓ, તમે તમારું કાર્ય ઉત્સાહપૂર્વક કરો.'
સૃષ્ટિસ્થિતિવિશિષ્ટાનિ હતાવેતૌ મહાસુરૌ । કૃત્વા સ્વાનિ નિકેતાનિ વસધ્વં વિગતજ્વરાઃ
'મહાદૈત્યો સંહારાયા છે; હવે સર્જન, પાલન અને તમારા પોતાના નિવાસ સ્થાપિત કરો અને નિરભયતાથી ત્યાં વસો.'
પ્રજાશ્ચતુર્વિધાઃ સર્વાઃ સૃજધ્વં સ્વવિભૂતિભિઃ । બ્રહ્મોવાચ તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્યાઃ પેશલં સુખદં મૃદુ
'તમારી પોતાની શક્તિથી સર્વે ચાર પ્રકારની પ્રજાઓનું સર્જન કરો.' બ્રહ્મા બોલ્યા: એના મધુર, સુખદ અને કોમળ વચન સાંભળ્યા પછી—
અબ્રૂમ તામશક્તિઃ સ્મઃ કથં કુર્મસ્ત્વિમાઃ પ્રજાઃ । ન મહી વિતતા માતઃ સર્વત્ર વિતતં જલમ્
અમે એમને કહ્યું, 'માતા, અમે આ પ્રજાઓ કેવી રીતે સર્જી શકીએ? ધરતી તો વિસ્તૃત નથી, બધે માત્ર પાણી જ છે.'
ન ભૂતાનિ ગુણાશ્ચાપિ તન્માત્રાણીન્દ્રિયાણિ ચ । તદાકર્ણ્ય વચોઽસ્માકં શિવા જાતા સ્મિતાનના
'અહીં કોઈ જીવ, ગુણ, તત્ત્વ કે ઇન્દ્રિય પણ નથી.' અમારા આ વચનો સાંભળીને, એ દેવી સ્મિતભર્યા મુખથી જોયા.
ઝટિત્યેવાગતં તત્ર વિમાનં ગગનાચ્છુભમ્ । સોવાચાસ્મિન્સુરાઃ કામં વિશધ્વં ગતસાધ્વસાઃ
એ જ સમયે આકાશમાંથી એક સુંદર વિમાન આવી પહોંચ્યું; દેવી બોલ્યા, 'હે દેવતાઓ, નિર્ભય થઈને તમારી ઈચ્છા મુજબ તેમાં પ્રવેશો.'
વિમાને બ્રહ્મવિષ્ણ્વીશા દર્શયામ્યદ્ય ચાદ્ભુતમ્ । તન્નિશમ્ય વચસ્તસ્યા ઓમિત્યુક્ત્વા પુનર્વયમ્
આજે આ દૈવી રથમાં હું બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવને અદ્ભુત દૃશ્ય બતાવિશ; એમ દેવીના વચન સાંભળી અમે 'ઓમ' કહી જવાબ આપ્યો અને પછી—
સમારુહ્યોપવિષ્ટાઃ સ્મો વિમાને રત્નમણ્ડિતે । મુક્તાદામસુસંવીતે કિઙ્કિણીજાલશબ્દિતે
અમે સૌ રત્નોથી શોભતા, મુક્તાની માળાઓથી સજ્જ અને ઘંટિયાંની મધુર ધ્વનિથી ગૂંજતા રથમાં બેઠા.
સુરસદ્મનિભે રમ્યે ત્રયસ્તત્રાવિશઙ્કિતાઃ । સોપવિષ્ટાંસ્તતો દૃષ્ટ્વા દેવ્યસ્માન્વિજિતેન્દ્રિયાન્
તે દૈવી મહેલ જેવું સુખદ રથ હતું, જેમાં અમે ત્રણેય નિર્ભયતાથી પ્રવેશ્યા; ત્યાં અમને બેઠેલા જોઈ, ઇન્દ્રિયજિત દેવીએ અમારે તરફ નજર કરી.
સ્વશક્ત્યા તદ્વિમાનં વૈ નોદયામાસ ચામ્બરે
દેવીએ પોતાની શક્તિથી એ રથને આકાશમાં ઉડાડ્યું.
વિમાનસ્થૈર્હરાદિભિર્દેવીદર્શનમ્ બ્રહ્મોવાચ વિમાનં તન્મનોવેગં યત્ર સ્થાનાન્તરે ગતમ્ । ન જલં તત્ર પશ્યામો વિસ્મિતાઃ સ્મો વયં તદા
રથમાં હરા અને બીજા દેવતાઓ સાથે અમે દેવીનું દર્શન કર્યું—
વૃક્ષાઃ સર્વફલા રમ્યાઃ કોકિલારાવમણ્ડિતાઃ । મહી મહીધરાઃ કામં વનાન્યુપવનાનિ ચ
ત્યાં સર્વ પ્રકારના ફળોથી ભરપૂર, કોયલના કલરવથી ગૂંજતા સુંદર વૃક્ષો હતા; પૃથ્વી, પર્વતો, વન અને બગીચાઓ સૌ આનંદદાયક લાગતા.
નાર્યશ્ચ પુરુષાશ્ચૈવ પશવશ્ચ સરિદ્વરાઃ । વાપ્યઃ કૂપાસ્તડાગાશ્ચ પલ્વલાનિ ચ નિર્ઝરાઃ
ત્યાં સ્ત્રીઓ-પુરુષો, પશુઓ, પવિત્ર નદીઓ, તળાવ, કૂવા, સરોવર, કાદવવાળા સ્થળો અને ઝરણાં હતાં.
પુરતો નગરં રમ્યં દિવ્યપ્રાકારમણ્ડિતમ્ । યજ્ઞશાલાસમાયુક્તં નાનાહર્મ્યવિરાજિતમ્
અમારા સામે એક અતિ સુંદર શહેર દેખાયું, જે દૈવી કિલ્લાબંદીથી શોભતું, યજ્ઞશાળાઓથી સજ્જ અને વિવિધ મહેલો વડે તેજસ્વી હતું.
પ્રત્યભિજ્ઞા તદા જાતાપ્યસ્માકં પ્રેક્ષ્ય તત્પુરમ્ । સ્વર્ગોઽયમિતિ કેનાસૌ નિર્મિતોસ્તિ તદાદ્ભુતમ્
એ શહેર જોઈને અમને ઓળખાણ થઈ ગઈ; કોઈએ કહ્યું: 'આ તો સ્વર્ગ છે ને? આ અદ્ભુત સ્થળ કોણે બનાવ્યું હશે?'
રાજાનં દેવસઙ્કાશં વ્રજન્તં મૃગયાં વને । અસ્માભિઃ સંસ્થિતા દૃષ્ટા વિમાનોપરિ ચામ્બિકા
અમે એક દેવ જેવો તેજસ્વી રાજા વનમાં શિકાર કરવા જતા જોયો, અને અમારે ઉપર રથમાં અંબિકા ઊભી હતી.