તં દૃષ્ટ્વા ચ તદા કદ્રૂર્વિનતામિદમબ્રવીત્ । કિંવર્ણોઽયં હયો ભદ્રે સત્યં પ્રબ્રૂહિ માચિરમ્
એ વખતે કદ્રૂએ વિનતાને કહ્યું: 'સખી, આ ઘોડો કયો રંગનો છે? સાચું બોલ, જલ્દી કહો.'
વિનતોવાચ શ્વેત એવાશ્વરાજોઽયં કિં વા ત્વં મન્યસે શુભે । બ્રૂહિ વર્ણં ત્વમપ્યસ્ય તતસ્તુ વિપણાવહે
વિનતાએ કહ્યું: 'આ ઘોડાનો રાજા તો સફેદ છે. તું શું માને છે, સખી? તું પણ એનો રંગ કહો, પછી આપણે શરત લગાવીએ.'
કદ્રુરુવાચ કૃષ્ણવર્ણમહં મન્યે હયમેનં શુચિસ્મિતે । એહિ સાર્ધં મયા દિવ્યં દાસીભાવાય ભામિનિ
કદ્રૂએ કહ્યું: 'મારે તો લાગે છે કે આ ઘોડો કાળો છે, હસતી મુખવાળી. આવ, આપણે એક દૈવી શરત લગાવીએ; જે હારે એ બીજાની દાસી બનશે.'
સૂત ઉવાચ કદ્રૂશ્ચ સ્વસુતાનાહ સર્વાન્સર્પાન્વશે સ્થિતાન્ । બાલાઞ્છ્યામાન્પ્રકુર્વન્તુ યાવતોઽશ્વશરીરકે
સૂતે કહ્યું: પછી કદ્રૂએ પોતાના બધા સાપપુત્રોને, જે તેની આજ્ઞામાં હતાં, કહ્યું: 'ઘોડાના શરીર પર જેટલું બને તેટલું કાળાશ દેખાડો.'
નેતિ કેચન તત્રાહુસ્તાનથાસૌ શશાપ હ । જનમેજયસ્ય યજ્ઞે વૈ ગમિષ્યથ હુતાશનમ્
કેટલાંક સાપોએ એ વાત નકારી, તો કદ્રૂએ તેમને શાપ આપ્યો: 'તમે જનમેજયના યજ્ઞમાં અગ્નિમાં જશો.'
અન્યે ચક્રુર્હયં સર્પાઃ કર્બુરં વર્ણભોગકૈઃ । વેષ્ટયિત્વાસ્ય પુચ્છં તુ માતુઃ પ્રિયચિકીર્ષયા
બીજા સાપોએ પોતાની માતાને ખુશ કરવા માટે ઘોડાની પૂંછડી પર પોતાના શરીર વાળી અને ઘોડાને ચિતરાં રંગનો બનાવી દીધો.
ભગિન્યૌ ચ સુસંયુક્તે ગત્વા દદૃશતુર્હયમ્ । કર્બુરં તં હયં દૃષ્ટ્વા વિનતા ચાતિદુઃખિતા
બંને બહેનો સાથે મળીને ત્યાં ગઈ અને ઘોડાને જોયો. ચિતરાં રંગનો ઘોડો જોઈને વિનતા ખૂબ દુઃખી થઈ.
તદાજગામ ગરુડઃ સુતસ્તસ્યા મહાબલઃ । સ દૃષ્ટ્વા માતરં દીનામપૃચ્છત્પન્નગાશનઃ
એ સમયે વિનતાનો પરાક્રમી પુત્ર ગરુડ આવ્યો. પોતાની માતાને દુઃખી જોઈ, તો સાપોને ખાવાવાળાએ તેની પાસે કારણ પૂછ્યું.
માતઃ કથં સુદીનાસિ રુદિતેવ વિભાસિ મે । જીવમાને મયિ સુતે તથાન્યે રવિસારથૌ
'માતા, તું એટલી દુઃખી કેમ લાગે છે? તું તો જાણે રડી રહી હોય એમ લાગે છે, જ્યારે તારો દીકરો અને સૂર્યના રથચાલક બંને જીવતા છે.'
દુઃખિતાસિ તતો વાં ધિગ્જીવિતં ચારુલોચને । કિં જાતેન સુતેનાથ યદિ માતા સુદુઃખિતા
'તને દુઃખ છે, તો પછી આ જીવનનો શું લાભ, સુંદર આંખવાળી? જો માતા દુઃખી હોય, તો દીકરો જન્મી ને શું ફાયદો?'
શંસ મે કારણં માતઃ કરોમિ વિગતજ્વરામ્ । વિનતોવાચ સપત્ન્યા દાસ્યહં પુત્ર કિં બ્રવીમિ વૃથા ક્ષતા
'માતા, મને કારણ કહો; હું એવું કરીશ કે તારો દુઃખ દૂર થઈ જાય.' વિનતાએ કહ્યું: 'પુત્ર, હવે તો મને મારી સાવકી બહેનની દાસી બનવું પડશે. હવે હું શું કહું, મનથી તૂટી ગઈ છું.'
વહ માં સા બ્રવીત્યદ્ય તેનાસ્મિ દુઃખિતા સુત । ગરુડ ઉવાચ વહિષ્યેઽહં તત્ર કિલ યત્ર સા ગન્તુમુત્સુકા
'આજે તો એ કહે છે કે મને લઈ જા; એથી જ હું દુઃખી છું, પુત્ર.' ગરુડએ કહ્યું: 'જ્યાં તેની ઈચ્છા હોય ત્યાં હું તને લઈ જઈશ.'
મા શોકં કુરુ કલ્યાણિ નિશ્ચિન્તાં ત્વાં કરોમ્યહમ્ । વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યુક્તા સા ગતા પાર્શ્વં કદ્રોશ્ચ વિનતા તદા
'શોક કરશો નહીં, શુભે; હું તને નિઃચિંતા કરી દઈશ.' વ્યાસે કહ્યું: આમ કહીને વિનતા કદ્રૂના પાસેથી ગઈ.
દાસીભાવમપાકર્તું ગરુડોઽપિ મહાબલઃ । ઉવાહ તાં સપુત્રાં વૈ સિન્ધોઃ પારં જગામ હ
માતાની દાસી સ્થિતિ દૂર કરવા માટે મહાબળવાન ગરુડએ તેને અને તેના પુત્રને લઈને દરિયાની પાર પહોંચાડ્યા.
ગત્વા તાં ગરુડઃ પ્રાહ બ્રૂહિ માતર્નમોઽસ્તુ તે । કથં મુચ્યેત મે માતા દાસીભાવાદસંશયમ્
ગરુડ ત્યાં ગયો અને કહ્યું: 'માતા, તમને વંદન. મારી માતાને દાસીપણામાંથી નિશ્ચિત રીતે કેવી રીતે મુક્ત કરી શકાય?'
કદ્રૂરુવાચ અમૃતં દેવલોકાત્ત્વં બલાદાનીય મે સુતાન્ । સમર્પય સુતાદ્યાશુ માતરં મોચયાબલામ્
કદ્રૂએ કહ્યું: 'તમે દેવલોકમાંથી અમૃત જોરથી લાવો અને મારા પુત્રોને આપો; પછી તરત જ તમારી બલહીન માતાને મુક્ત કરો.'
વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યુક્તઃ પ્રયયૌ શીઘ્રમિન્દ્રલોકં મહાબલઃ । કૃત્વા યુદ્ધં જહારાશુ સુધાકુમ્ભં ખગોત્તમઃ
વ્યાસજી કહે છે: આવું સાંભળી મહાબળવાન ગરુડ ઝડપથી ઇન્દ્રલોક ગયો; યુદ્ધ કરીને, પંખીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા તેણે તરત જ અમૃતનો કુંભ લઈ લીધો.
સમાનીયામૃતં માત્રે વૈનતેયઃ સમર્પયત્ । મોચિતા વિનતા તેન દાસીભાવાદસંશયમ્
અમૃત લાવીને, વૈનતેયે તેની માતાને અર્પણ કર્યું; એથી વિનતા નિશ્ચિત રીતે દાસીપણામાંથી મુક્ત થઈ.
અમૃતં સઞ્જહારેન્દ્રઃ સ્નાતું સર્પા યદા ગતાઃ । દાસીભાવાદ્વિનિર્મુક્તા વિનતા વિપતેર્બલાત્
જ્યારે સાપો સ્નાન કરવા ગયા ત્યારે ઇન્દ્રે અમૃત લઈ લીધું; પોતાના પુત્રના બળે વિનતા દાસીપણામાંથી મુક્ત થઈ.
તત્રાસ્તીર્ણાઃ કુશાસ્તૈસ્તુ લીઢાઃ પન્નગનામકૈઃ । દ્વિજિહ્વાસ્તે સુસમ્પન્નાઃ કુશાગ્રસ્પર્શમાત્રતઃ
ત્યાં કુશ ઘાસ bichાવેલી હતી, જેને પન્નગ નામના સાપોએ ચાટ્યું; બે જીભવાળા એ સાપો માત્ર કુશના ટોચને સ્પર્શ કરતાં જ એવા બની ગયા.
માત્રા શપ્તાશ્ચ યે નાગા વાસુકિપ્રમુખાઃ શુચા । બ્રહ્માણં શરણં ગત્વા તે હોચુઃ શાપજં ભયમ્
માતાએ શાપ આપેલા અને દુઃખી એવા વાસુકિઆદિ સાપોએ બ્રહ્માજી પાસે શરણ લીધું અને શાપથી થયેલા ભય વિશે કહ્યું.
તાનાહ ભગવાન્બ્રહ્મા જરત્કારુર્મહામુનિઃ । વાસુકેર્ભગિનીં તસ્મૈ અર્પયધ્વં સનામિકામ્
બ્રહ્માજીએ કહ્યું: 'તમારી બહેનને નામ સહિત મહામુનિ જરત્કારુને પત્ની તરીકે આપો.'
તસ્યાં યો જાયતે પુત્રઃ સ વસ્ત્રાતા ભવિષ્યતિ । આસ્તીક ઇતિ નામાસૌ ભવિતા નાત્ર સંશયઃ
તેમાંથી જે પુત્ર જન્મશે, તે તમારી વંશને બચાવનાર બનશે; તેનું નામ આસ્તિક રહેશે, તેમાં કોઈ સંશય નથી.
વાસુકિસ્તુ તદાકર્ણ્ય વચનં બ્રહ્મણઃ શિવમ્ । વનં ગત્વા સુતાં તસ્મૈ દદૌ વિનયપૂર્વકમ્
બ્રહ્માજીના શુભ વચન સાંભળી, વાસુકિ વનમાં ગયો અને વિનયપૂર્વક પોતાની દીકરી તેમને આપી.
સનામાં તાં મુનિર્જ્ઞાત્વા જરત્કારુરુવાચ તમ્ । અપ્રિયં મે યદા કુર્યાત્તદા તાં સન્ત્યજામ્યહમ્
તેનું નામ જાણી, જરત્કારુ મુનિએ કહ્યું: 'જો કદી એ મને અપ્રિય કંઈ કરે, તો હું તેને ત્યજી દઈશ.'
વાગ્બન્ધં તાદૃશં કૃત્વા મુનિર્જગ્રાહ તાં સ્વયમ્ । દત્ત્વા ચ વાસુકિઃ કામં ભવનં સ્વં જગામ હ
આવી વચનબદ્ધતા કરીને મુનિએ તેને સ્વયં સ્વીકારી; અને વાસુકિએ ઈચ્છા પૂર્ણ કરીને પોતાના ઘેર ગયો.
કૃત્વા પર્ણકુટીં શુભ્રાં જરત્કારુર્મહાવને । તયા સહ સુખં પ્રાપ રમમાણઃ પરન્તપ
મહાવનમાં શુદ્ધ પર્ણકુટી બનાવી, જરત્કારુએ તેની સાથે આનંદથી જીવન વિતાવ્યું.
એકદા ભોજનં કૃત્વા સુપ્તોઽસૌ મુનિસત્તમઃ । ભગિની વાસુકેસ્તત્ર સંસ્થિતા વરવર્ણિની
એક દિવસ ભોજન કરીને, એ શ્રેષ્ઠ મુનિ સુઈ ગયા; ત્યાં વાસુકિની સુંદર બહેન હાજર હતી.
ન સમ્બોધયિતવ્યોઽહં ત્વયા કાન્તે કથઞ્ચન । ઇત્યુક્ત્વા તુ ગતો નિદ્રાં મુનિસ્તાં સુદતીં તદા
'પ્રિયે, કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં તું મને જાગૃત ન કરજે,' એમ કહી મુનિએ એ સમયે સુંદર દાંતવાળી પત્નીને કહીને નિદ્રામાં ગયા.
રવિરસ્તગિરિં પ્રાપ્તઃ સન્ધ્યાકાલ ઉપસ્થિતે । કિં કરોમિ ન મે શાન્તિસ્ત્યજેન્માં બોધિતઃ પુનઃ
સૂર્ય પર્વતની પછાડે પહોંચ્યો અને સાંજ આવી ત્યારે એ વિચારી: 'હું શું કરું? મને શાંતિ નથી; જો હું તેમને જાગૃત કરું તો ફરીથી તેઓ મને ત્યજી દેશે.'