પાણ્ડવસ્ય ચ દાયાદો જાનન્મૃત્યું ગતં નૃપઃ । જીવને મતિમાસ્થાય સ્થિતઃ સ્થાને નિરાકુલઃ
પાંડવ વંશનો વારસદાર રાજા, મૃત્યુ આવી ગયું છે એ જાણીને, મનને સ્થિર રાખીને પોતાના સ્થાન પર શાંતિથી બેઠો રહ્યો.
દાનપુણ્યાદિકં રાજા કર્તુમર્હતિ સર્વથા । ધર્મેણ હન્યતે વ્યાધિર્યેનાયુઃ શાશ્વતં ભવેત્
રાજાએ હંમેશા દાન અને પુણ્યના કાર્યો કરવા જોઈએ. ધર્મથી રોગ દૂર થાય છે અને આયુષ્ય લાંબું રહે છે.
નોચેન્મૃત્યુવિધિં કૃત્વા સ્નાનદાનાદિકાઃ ક્રિયાઃ । મરણં સ્વર્ગલોકાય નરકાયાન્યથા ભવેતૂ
જો મૃત્યુનો સમય ન આવ્યો હોય તો મૃત્યુ સમયે સ્નાન, દાન વગેરે કરવાથી સ્વર્ગ મળે, નહીં તો નરક મળે.
દ્વિજપીડાકૃતં પાપં પૃથગ્વાસ્ય ચ ભૂપતેઃ । વિપ્રશાપસ્તથા ઘોર આસન્ને મરણે કિલ
દ્વિજોને દુઃખ આપવાથી થયેલું પાપ અને બ્રાહ્મણનો ભયાનક શાપ, રાજાને મૃત્યુ સમયે નજીક આવે છે.
ન કોઽપિ બ્રાહ્મણઃ પાર્શ્વે ય એનં પ્રતિબોધયેત્ । વેધસા વિહિતો મૃત્યુરનિવાર્યસ્તુ સર્વથા
રાજા પાસે કોઈ બ્રાહ્મણ નહોતો જે તેને ચેતવી શકે. સર્જનહાર દ્વારા નક્કી થયેલું મૃત્યુ કોઈ રીતે ટાળી શકાય તેમ નથી.
ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય સર્પોઽસૌ સ્વાન્નાગાન્નિકટે સ્થિતાન્ । કૃત્વા તાપસવેષાંસ્તાન્પ્રાહિણોત્સુભુજઙ્ગમાન્
આ રીતે વિચારીને તે સાપે, પાસે રહેલા અન્ય સાપોને તપસ્વીનું વેશ પહેરાવીને મોકલી દીધા.
ફલમૂલાદિકં ગૃહ્ય રાજ્ઞે નાગોઽથ તક્ષકઃ । સ્વયં ચ કીટરૂપેણ ફલમધ્યે સસાર હ
તક્ષક નામનો સાપ ફળ અને મૂળ લઈને, પોતે જ કીડા રૂપે ફળની અંદર પ્રવેશી ગયો.
નિર્ગતાસ્તે તદા નાગાઃ ફલાન્યાદાય સત્વરાઃ । તે રાજભવનં પ્રાપ્ય સ્થિતાઃ પ્રાસાદસન્નિધૌ
પછી તે બધા સાપો ઝડપથી ફળ લઈને રાજમહેલ તરફ ગયા અને મહેલની નજીક જઈને ઊભા રહ્યા.
રક્ષકાસ્તાપસાન્દૃષ્ટ્વા પપ્રચ્છુસ્તચ્ચિકીર્ષિતમ્ । ઊચુસ્તે ભૂપતિં દ્રષ્ટું પ્રાપ્તાઃ સ્મોઽદ્ય તપોવનાત્
રક્ષકોએ તપસ્વીઓને જોઈને તેમનો હેતુ પૂછ્યો. તેમણે કહ્યું, 'અમે આજે તપોવનમાંથી રાજાને મળવા આવ્યા છીએ.'
અભિમન્યુસુતં વીરં કુલાર્કં ચારુદર્શનમ્ । પરિવર્ધયિતું પ્રાપ્તા મન્ત્રૈરાથર્વણૈસ્તથા
'અમે અભિમન્યુના વીર પુત્ર, વંશના સૂર્ય સમાન અને સુંદર રાજાને આશીર્વાદ આપવા તથા અથર્વણ મંત્રોથી ઉન્નતિ માટે આવ્યા છીએ.'
નિવેદયધ્વં રાજાનં દર્શનાર્થાગતાન્મુનીન્ । કૃત્વાભિષેકાન્યાસ્યામો દત્ત્વા મિષ્ટફલાનિચ
'રાજાને જાણ કરો કે મુનિઓ દર્શન માટે આવ્યા છે. અમે આશીર્વાદ આપીને અને મીઠાં ફળ આપી, પછી અહીંથી જઈશું.'
ભારતાનાં કુલે વાપિ ન દૃષ્ટા દ્વારરક્ષકાઃ । ન શ્રુતં તાપસાનાં તુ રાજ્ઞોઽસન્દર્શનં કિલ
'ભારત વંશમાં ક્યારેય દ્વારરક્ષક જોવા મળ્યા નથી અને તપસ્વીઓને રાજાના દર્શનથી રોકવામાં આવ્યા હોય એવું ક્યારેય સાંભળ્યું નથી.'
આરોહામો વયં તત્ર યત્ર રાજા પરીક્ષિતઃ । આશીર્ભિર્વર્ધયિત્વૈનં દત્તાજ્ઞાઃ પ્રવ્રજામહે
'અમે ત્યાં જઈશું જ્યાં રાજા પરિક્ષિત છે, તેમને આશીર્વાદ આપી અને તેમની પરવાનગી લઈને પાછા જઈશું.'
સૂત ઉવાચ ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તેષાં તાપસાનાં તુ રક્ષકાઃ । પ્રત્યૂચુસ્તાન્ દ્વિજાન્મત્વા નિદેશં ભૂપતેર્યથા
સૂતે કહ્યું: તપસ્વીઓના આ શબ્દો સાંભળી, રક્ષકોએ તેમને બ્રાહ્મણ માનીને રાજાના આદેશ મુજબ જવાબ આપ્યો.
નાદ્ય વો દર્શનં વિપ્રા રાજ્ઞઃ સ્યાદિતિ નો મતિઃ । શ્વઃ સર્વતાપસૈરત્ર ત્વાગન્તવ્યં નૃપાલયે
'આજે, બ્રાહ્મણો, તમને રાજાના દર્શન મળશે નહીં—આમ અમારો નિર્ણય છે. આવતીકાલે બધા તપસ્વીઓ અહીં રાજમહેલમાં આવી શકો છો.'
અનારોહસ્તુ પ્રાસાદો વિપ્રાણાં મુનિસત્તમાઃ । વિપ્રશાપભયાદ્રાજ્ઞા વિહિતોઽસ્તિ ન સંશયઃ
'મહાન મુનિઓ, બ્રાહ્મણો માટે મહેલ પર ચઢવાની મનાઈ છે; રાજાએ બ્રાહ્મણના શાપના ભયથી આ આદેશ આપ્યો છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.'
તદોચુસ્તાનથો વિપ્રાઃ ફલમૂલજલાનિ ચ । વિપ્રાશિષશ્ચ રાજ્ઞેઽથ ગ્રાહયન્તુ સુરક્ષકાઃ
પછી બ્રાહ્મણોએ કહ્યું: 'ફળ, મૂળ અને પાણી લાવો.' અને બ્રાહ્મણોએ રાજાના રક્ષકોને આ બધું રાજાને પહોંચાડવા કહ્યું.
તે ગત્વા નૃપતિં પ્રોચુસ્તાપસાનાગતાઞ્જનાઃ । રાજોવાચાનયધ્વં વૈ ફલમૂલાદિકં ચ યત્
જે લોકો ગયા હતા, તેઓ પાછા આવીને રાજાને જાણ કરી કે તપસ્વીઓ આવી ગયા છે. રાજાએ કહ્યું: 'જે ફળ, મૂળ વગેરે છે, એ બધું અહીં લાવો.'
પૃચ્છધ્વં તાપસાન્કાર્યં પ્રાતરાગમનં પુનઃ । પ્રણામં કથયધ્વં મે નાદ્ય સન્દર્શનં મમ
'તપસ્વીઓનું કામ શું છે અને તેઓ ફરી સવારમાં કેમ આવશે, એ પૂછો. તેમને મારી વંદના કહેજો, કારણ કે આજે હું તેમને મળવાનો નથી.'
તે ગત્વાથ સમાદાય ફલમૂલાદિકં ચ યત્ । રાજ્ઞે સમર્પયામાસુર્બહુમાનપુરઃસરમ્
પછી તેઓ ગયા અને જે ફળ, મૂળ વગેરે હતું તે લઈને, ખૂબ આદરપૂર્વક રાજાને અર્પણ કર્યું.
ગતેષુ તેષુ નાગેષુ વિપ્રવેષાવૃતેષુ ચ । ફલાન્યાદાય રાજાસૌ સચિવાનિદમબ્રવીત્
જ્યારે બ્રાહ્મણવેશમાં આવેલા અને રક્ષકો ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા, ત્યારે રાજાએ ફળો લઈને પોતાના મંત્રીઓને કહ્યું:
સુહૃદો ભક્ષયન્ત્વદ્ય ફલાન્યેતાનિ સર્વશઃ । અદ્મ્યહં ચૈકમેતદ્વૈ ફલં વિપ્રાર્પિતં મહત્
'મારા મિત્રો આજે આ બધાં ફળો ખાય, અને હું પોતે બ્રાહ્મણોએ આપેલું આ મોટું ફળ ખાઈશ.'
ઇત્યુક્ત્વા તત્ફલં દત્ત્વા સુહૃદ્ભ્યશ્ચોત્તરાસુતઃ । કરે કૃત્વા ફલં પક્વં દદાર નૃપતિઃ સ્વયમ્
આ રીતે કહીને ઉત્તરાનો પુત્ર એ ફળો મિત્રો ને આપ્યા અને પક્વ ફળ હાથમાં લઈને રાજાએ પોતે જ તેને ફાડી નાખ્યું.
વિદારિતં ફલં રાજ્ઞા તત્ર કૃમિરભૂદણુઃ । સ કૃષ્ણનયનસ્તામ્રો દૃષ્ટો ભૂપતિના સ્વયમ્
જ્યારે રાજાએ ફળ ફાડ્યું, ત્યારે તેમાં એક નાનકડો કીડો દેખાયો, જે કાળાં આંખો અને લાલચટ્ટો હતો; રાજાએ પોતે જ તેને જોયો.
તં દૃષ્ટ્વા નૃપતિઃ પ્રાહ સચિવાન્વિસ્મિતાનથ । અસ્તમભ્યેતિ સવિતા વિષાદદ્ય ન મે ભયમ્
આ જોઈને રાજાએ આશ્ચર્યચકિત મંત્રીઓને કહ્યું: 'હવે સૂર્ય અસ્ત થઈ રહ્યો છે; આજે મને ઝેરથી કોઈ ડર નથી.'
અઙ્ગીકરોમિ તં શાપં કૃમિકો માં દશત્વયમ્ । એવમુક્ત્વા સ રાજેન્દ્રો ગ્રીવાયાં સંન્યવેશયત્
'હું એ શાપ સ્વીકારું છું—આ કીડો મને દંશ આપે.' આવું કહીને રાજાએ એ કીડાને પોતાની ગળા ઉપર મૂકી દીધો.
અસ્તં યાતે દિવાનાથે ધૃતઃ કણ્ઠેઽથ કીટકઃ । તક્ષકસ્તુ તદા જાતઃ કાલરૂપી ભયાનકઃ
જ્યારે સૂર્ય અસ્ત થયો, ત્યારે એ કીડો રાજાના ગળા પર ચોંટી ગયો; પછી તે ભયાનક અને મૃત્યુરૂપ તક્ષક બની ગયો.
રાજા સંવેષ્ટિતસ્તેન દષ્ટશ્ચાપિ મહીપતિઃ । મન્ત્રિણો વિસ્મયં પ્રાપ્તા રુરુદુર્ભૃશદુઃખિતાઃ
એ સર્પે રાજાને વળી લીધો અને દંશ આપ્યો; મંત્રીઓ આશ્ચર્યમાં પડી ગયા અને ભારે દુઃખથી રડવા લાગ્યા.
ઘોરરૂપમહિં વીક્ષ્ય દુદ્રુવુસ્તે ભયાર્દિતાઃ । ચુક્રુશૂ રક્ષકાઃ સર્વે હાહાકારો મહાનભૂત્
ભયાનક સાપને જોઈને બધા ડરીને ભાગી ગયા; બધા રક્ષકો ચીસો પાડી ઉઠ્યા અને મોટો હોહલાં થયો.
વેષ્ટિતો ભોગિભોગેન વિનષ્ટબહુપૌરુષઃ । નોવાચ નૃપતિઃ કિઞ્ચિન્ન ચચાલોત્તરાસુતઃ
સર્પના ચાપટમાં બંધાઈને અને બળ ગુમાવીને, ઉત્તરાનો પુત્ર રાજા એક શબ્દ પણ બોલ્યો નહીં અને હલ્યો પણ નહીં.